Σοφία Βόικου, Νυφικό από Πορφύρα

Βιβλίων Γη

Γράφει η Σοφία Σιγάλα:

Το Νυφικό από Πορφύρα μιλάει για μια σκληρή και ματωμένη εποχή της Ελληνικής Ιστορίας, λίγο πριν την πτώση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και το ζήτημα που προέκυψε στη Μακεδονία μεταξύ Ελλήνων, Βουλγάρων και Οθωμανών, μέχρι και την τελική ( ; ) αιματηρή και οδυνηρή λύση που έδωσε η συνθήκη του Βουκουρεστίου, το 1913. Μέσα σε αυτό το ιστορικό πλαίσιο, το Μελένικο είναι ο τόπος που εξελίσσεται η ιστορία του βιβλίου. Οι ήρωες του βιβλίου κρατούν από γενιές βυζαντινές, αλλά ζυμώνονται με το άγριο τοπίο και η στόφα τους έχει κάτι από τη γη που τους θρέφει.

Βιβλίων Γη

Μια Θεοφανώ, κατά τους βυζαντινούς χρόνους, καταριέται ανθρώπους και τον τόπο που θα βρεθεί εξόριστη. Η ρινότμητη, που η μορφή της θα μείνει για πάντα σε μια ξύλινη εικόνα, με ένθετη μύτη από ασήμι. Μια απόγονος Θεοφανώ θα εκπληρώσει την κατάρα της για να χαθεί για πάντα η αίγλη και η ιστορία ενός τόπου, λες και υπήρξε μόνο σαν παραμύθι στο μυαλό των ανθρώπων.

Τα αντικείμενα έχουν μνήμη. Θυμούνται τα πάντα…το άγγιγμα σου, το χαμόγελό σου, τη θλίψη σου, τον θυμό που τ’ αγγίζεις και σου θυμίζουν με τη σειρά τους μια γιορτή, ένα πανηγύρι, μια γέννα, το κλάμα και τη ζωή που δεν έζησες…

Μια ξύλινη εικόνα κι ένα προσευχητάρι με φαγωμένες άκρες, μ΄ εύθρυπτα κιτρινισμένα φύλλα, στο πίσω μέρος του η ζωγραφιά μιας όμορφης κοπέλας είναι τα αντικείμενα που θα μείνουν στο σήμερα, με μυρωδιά από βασιλικό «ίσως να ήταν και μέντα…», κόκκινο κρασί και καπνό.

Η ιστορία της Θεοφανώς παίρνει μορφή μέσα σε δύσκολα χρόνια βίας, αρπαγής, θανάτου και φόβου. Καταγράφει τη ζωή και την Ιστορία μιας πόλης που έλαμψε με την προκοπή και τον πολιτισμό της, με τη σπουδαία λαογραφία της και τη βαθιά της βυζαντινή κληρονομιά, αλλά έσβησε, όπως ορίζει και το βουλγάρικο όνομά της, όπως η κιμωλία που την οριοθέτησε με τα ψηλά ασβεστολιθικά της όρη. Η αγάπη αναμετριέται με το χρέος και ο έρωτας δε βρίσκει λύτρωση, αφού έρχεται αντιμέτωπος με το ανόσιο, το αδύνατο και το μίσος. Άνθρωποι θυσιάζονται στον βωμό του κέρδους, η συγχώρεση είναι έννοια ανείπωτη, η αυτοθυσία παίρνει μορφή ήττας. Ο τόπος είναι σκληρός, οι άνθρωποι γίνονται ένα με την πέτρα που γεννήθηκαν. Κανείς δε λυγίζει, μόνο σπάει. Η ευαισθησία θεωρείται αποκοτιά, το συναίσθημα παράταιρη αδυναμία.

Εδώ είναι Μελένικο, Μανασσή! Εδώ δεν είναι τόπος για μαλθακούς, τ’ ακούς; Εδώ είναι ακόμη τουρκιά, εδώ θερίζουν τ΄ αγρίμια του Σαντάσκι.

Με μία απόκριση η Ευγενία θα καθορίσει το κοινωνικοπολιτικό πλαίσιο που υφίσταται η πόλη και όλες οι περιοχές της Μακεδονίας και της Θράκης στις αρχές του 20ου αιώνα, λίγο πριν ξεσπάσει ο Α΄ Βαλκανικός Πόλεμος.

Η Θεοφανώ λαχταράει να ζήσει τον έρωτα, μα ντύνεται το νυφικό από πορφύρα για έναν γάμο συμφέροντος. Το κόκκινο κρασί του μυστηρίου του γάμου, που θα πέσει στο φουστάνι της, είναι ο δυσοίωνος λεκές γι’ αυτό που έρχεται. Ο Πέτκο ερωτεύεται τη Θεοφανώ, όπως παθιάζεται από την τρέλα του ανεκπλήρωτου. Ένας τόπος δικός του, μια γυναίκα για εκείνον. Ο Λάζαρος αναμετριέται με το πνεύμα και το επίγειο. Στη μονή Ροζινού θα προσευχηθεί για την αιώνια ένωσή του με το θείο, αλλά στο μυαλό του θα μάχεται για τη Θεοφανώ. «Αν δε γνωρίσεις την αμαρτία πως θα γίνεις άγιος;» και μέσα από την ιερότητα της προσευχής θα προσπαθήσει να εναρμονίσει την εγκόσμια ζωή με την πνευματική. Το ανεκπλήρωτο θα οδηγεί και θα δώσει λύτρωση στο τέλος, σε μια συνθήκη ιδεών και συγχώρεσης.

Το κάθε μέρος του βιβλίου έχει διαφορετική σημαντικότητα για την εξέλιξη τη ιστορίας και δραματοποιείται με αριστοτεχνικό τρόπο μέσα από συγκλονιστικές περιγραφές, ολοζώντανους διαλόγους και μοναδικούς μονόλογους. Δίνει χρόνο στον αναγνώστη να προετοιμαστεί για τις σκληρές σκηνές που θα αντιμετωπίσει, αλλά δεν αφήνει και τη συναισθηματική του φόρτιση να ατονήσει σε όλη τη διάρκεια της ιστορίας. Σε αυτό το σημείο θέλω να επισημάνω το δυνατό τελευταίο μέρος του βιβλίου με την καταστροφή του Μελενίκου και τον τρόπο που μεταφέρεται ο αναγνώστης στο σήμερα για να κλείσει ο κύκλος της εξιλέωσης και της αλήθειας για το τι έχει συμβεί.

Βιβλίων Γη

Το Νυφικό από Πορφύρα έχει όλα τα στοιχεία του εξαιρετικού μυθιστορήματος και αυτό ακριβώς είναι. Μια ιστορική σπουδή που δείχνει σε κάθε σημείο την έρευνα και το υλικό που έχει τεκμηριώσει τη μυθοπλασία της. Τα στοιχεία που παρατίθενται για το Μελένικο είναι μια πλούσια πηγή πληροφοριών, τόσο ιστορικού, όσο και λαογραφικού ενδιαφέροντος, πολιτισμού και νοοτροπίας. Όσο για το μυθιστορηματικό μέρος, θα γοητεύσει με τη ζωντανή κλιμάκωση της ιστορίας, τους ξεχωριστής προσωπικότητας ήρωες της, αλλά και την ευρηματικότητα στον τρόπο που εξελίσσεται μέχρι τη σημερινή εποχή.

Κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ψυχογιός

Σχετικά Άρθρα