Αντέτι, Μαρία Πρινάρη Καρκαβατσάκη

Βιβλίων Γη

Γράφει η Σοφία Σιγάλα,

Ένα τετράδιο μαθές είναι ζωή, μα με λέξεις κακογραμμένες πολλές φορές. Τις βάζεις στη σειρά, κι άλλες μιλούν για τα σωστά κι άλλες για τα λάθη. Αν σου ξεφύγει από τα χέρια μια στιγμή το τετράδιο, ανακατεύονται οι σελίδες, κι άντε μετά να βρεις εσύ πού είναι τα σωστά και πού τα λάθη.

Αυτά είναι τα λόγια που λέει ο Αποστόλης στον εγγονό του τον Αντρέα, προσπαθώντας να δικαιολογήσει ή να αποφύγει να εξηγήσει το αντέτι. Μια λέξη που «σηκώνει» στους ώμους της την ίδια την Κρήτη. Η λέξη θέλει προσοχή, τόσο για την συγγραφέα όσο και για τον αναγνώστη που μπαίνει στην ιστορία του βιβλίου της. Περικλείει στους κόλπους της άγραφους νόμους, εθιμοτυπικά και ιστορίες που ριζώνουν γερά στον χρόνο και ποτίζονται από μίση, πάθη και εγωισμούς. Κάπως έτσι εξηγεί στην εισαγωγή-προοικονομία της ιστορίας, το θέμα του βιβλίου της, η συγγραφέας και δημιουργεί μεγάλο ενδιαφέρον στον αναγνώστη.

Στη ζωή άλλοι κάνουνε αυτό που θέλουνε κι άλλοι αυτό που πρέπει.

Μα όλα έχουν έναν λόγο. Έως το 1669 η Κρήτη τελεί υπό ενετική κατοχή, ενώ μέχρι και το 1889,βρίσκεται στα χέρια της τουρκικής κυριαρχίας. Οι Κρήτες είναι άνθρωποι που προσπάθησαν ,για πολλούς αιώνες, να σώσουν την ταυτότητά τους, τα ήθη και τις αρχές τους. Αυτά τα στοιχεία φαίνονται καθαρά στο βιβλίο Αντέτι το οποίο διακατέχεται από μια αρχέγονη ηθική.΄Ατεγκτοι, άγραφοι νόμοι καθορίζουν και τα όρια της γυναικείας κοινωνικής οντότητας, αλλά και της ίδιας της τής υπόστασης. Αυτή η στενωπός, την οποία η γυναίκα πρέπει να βαδίσει, δημιουργεί και τη συνθήκη για να εκλύσει τη δυναμικότητα και την ενέργειά της. Έτσι, ενώ λίγο πριν την αντεκδίκηση, τη βεντέτα, έρχεται ο σασμός για να «φτιάξει» τα πράγματα, η γυναίκα, σ΄ εκείνο το κρίσιμο σημείο, απαιτεί, τρόπον τινά ή δέχεται στωικά την απόφαση των αρσενικών. Είναι εκείνη που σε ορισμένες περιπτώσεις ,αντιτίθεται στην ομαλή λύση μιας τεταμένης κατάστασης και φτάνει στα όρια τα πράγματα, αφού προκαλεί τον αρσενικό εγωισμό (π.χ. Ανεζίνα). Σε όλες τις άλλες περιπτώσεις στην ιστορία μας, η γυναίκα γίνεται έρμαιο ή τρόπαιο της αρσενικής ματαιοδοξίας και επικράτησης, χωρίς να ληφθεί υπόψη η αξιοπρέπεια και τα θέλω της.

Βιβλίων Γη

Η Κατερίνα, η Αφροδίτη, η Ανέζα είναι τρεις γενιές γυναικών. Μέσα από την αφήγηση της οικογενειακής τους ιστορίας, ο αναγνώστης κατανοεί την έννοια που έχει το αντέτι στην κρητική γη. Παράλληλα η ιστορία της καθεμιάς, από το 1924 έως τη δεκαετία του 90, δείχνει και την εξέλιξη στον τρόπο αντίδρασης της γυναίκας, στη σταθερή κατά τ΄ άλλα αντίληψη της ηθικής στην Κρήτη. Το κάθε πρόσωπο της ιστορίας εκπροσωπεί και μια κοινωνική αρχή, μια εξέλιξη, ένα de facto γεγονός, άριστα δομημένο και κατάλληλα τοποθετημένο από τη γραφή της συγγραφέως. Στο φωτεινό αυτό νησί, με την απαράμιλλη ομορφιά και την φυσική ενάργεια, οι πράξεις των ανδρών συντρίβουν κάθε τέτοια αισθητική ματιά, παρόλο που στο βιβλίο είναι διάχυτες.

Περηφάνεια, ευθιξία, αλαζονεία, ματαιοδοξία, μια αυστηρή θεώρηση της ηθικής αντικατοπτρίζονται σε κάθε πράξη του άνδρα, του αρσενικού. Αυτοπροσδιορίζεται ως τιμωρός, σαν φύλακας των αρχών και του χρέους. Ποιου άραγε χρέους; Εκείνου, ίσως, με το οποίο ο ίδιος αυθυποβάλλεται για να δικαιώσει την ύπαρξη του. Η τιμή παίρνει διαστάσεις θηριώδεις μέσα στο μυαλό του. Για να την ξεπλύνει δεν διστάζει ούτε μπροστά στον πόνο, στην οδύνη και στον εξευτελισμό, που προκαλεί στους αγαπημένους του ανθρώπους.

Ο σασμός είναι ένα από τα καίρια στοιχεία στο αντέτι. Η συγγραφέας το αναπτύσσει, το προσωποποιεί μπροστά στα μάτια του αναγνώστη ως φαινόμενο που γεννιέται, κάνει έναν απόλυτο κύκλο και τη στιγμή που κλείνει, προσυπογράφει το τέλος μιας έριδας, ενός λάθους, του τραγικού. Οι μεσίτες της Κρήτης έχουν ρόλο κατευναστικό· μοιάζουν απόγονοι του Νέστορα της Ιλιάδας, αφού κατέχουν τον λόγο, την ορθότητα, την καλή προαίρεση, με σοφία και διορατικότητα αποκλιμακώνουν το απευκταίο. Σε κάθε σασμό διακρίνονται κάθε φορά ένας Αχιλλέας και ένας Αγαμέμνωνας ,αντίδικοι και διεκδικητές ταυτόχρονα.

Η τελευταία γενιά της ιστορίας εκπροσωπείται από τον Ανδρέα και τον Αποστόλη. Ο Αντρέας παίρνει τον ρόλο του μεσίτη και λειαίνει το έδαφος με συστατικό την αγάπη, που γίνεται ο δεύτερος πόλος της διαμεσολάβησης. Η ανατροπή έρχεται όταν η μία πλευρά του αναμενόμενου σασμού είναι μια γυναίκα. Αυτή, ως εκπρόσωπος όλων των γυναικών-θυμάτων, μεταμορφώνεται σε εκδικητής. Αν και γνωρίζει τα ολέθρια αποτελέσματα, μετατρέπεται σε αυτό που πάντα πολεμούσε και προσπάθησε να κατανικήσει. Όμως η δικαίωση έχει πάρει ήδη τον δρόμο της και τίποτα δεν μπορεί να τη σταματήσει.

Βιβλίων Γη
Φωτογραφία από το Google

Το Αντέτι είναι ένα μυθιστόρημα που σου δίνει το αίσθημα της προσήλωσης τόσο θεματολογικά όσο και τεχνικά. Έχει λόγο λιτό, διαλόγους με απλότητα που κοσμούνται διακριτικά από την κρητική ιδιόλεκτο. Έτσι συνάδει αρμονικά με τον χαρακτήρα των ηρώων του. Οι ρητορικές ερωτήσεις που εμφανίζονται στο κείμενο, όπως και οι απαντήσεις τους, τοποθετούνται σε σημεία κλειδιά, ώστε ο αναγνώστης να μπει στην ψυχολογία των ηρώων και να κατανοήσει τις συμπεριφορές τους .Πολύ σημαντικό είναι πως όλοι οι ήρωες της ιστορίας, ακόμα και αυτοί που δεν παίζουν πρωταγωνιστικό ρόλο, έχουν θέση που καθορίζει την πορεία της -όπως ακριβώς και στην αληθινή ζωή. Οι ιστορικές αναφορές δημιουργούν ένα πλαίσιο-γέφυρα, ώστε να εξελιχθεί η δράση, αλλά έχουν ρόλο διακριτικό, με αποτέλεσμα να μην χάνεται η ουσία της και να μην πάρει λάθος δρόμο το θέμα του βιβλίου· είναι κοινωνικό και όχι ιστορικό.

Οι εναλλαγές από τις όμορφές στις σκληρές εικόνες, εναρμονίζονται πλήρως, με σκοπό να δημιουργήσουν ελεγχόμενες συναισθηματικές μεταπτώσεις στον αναγνώστη. Οι περιγραφές της καθημερινής ζωής, αλλά και των εθίμων και των λαογραφικών στοιχείων, είναι ζωντανές με εκπληκτικές λεπτομέρειες (το στήσιμο του αργαλειού από την υφάντρα για να ξεκινήσει το ανυφαντικό ή η κρητικός γάμος και το ψίκι, η γαμήλια πομπή) και άλλα πολλά ενδιαφέροντα στοιχεία λαογραφίας και πολιτισμού. Η ιστορία της Μαρίας Πρινάρη-Καρκαβατσάκη έχει πόνο και λύτρωση. Θέτει αντιμέτωπους το άδικο με το δίκαιο, αλλά δίνει χρόνο και χώρο και στα δύο να αναμετρηθούν ισάξια, να φτάσουν στην τελική μάχη επικράτησης .Άλλωστε αυτή είναι και η μορφή της αέναης ανθρώπινης μάχης.

…για τον κάθε πατέρα, που στο όνομα των δικών του κανόνων και άγραφων νόμων, δεν δίστασε να σκοτώσει τα αισθήματα των παιδιών του και να εξουσιάζει τη ζωή τους.

Σχετικά Άρθρα