Ιστορία αγάπης και σκότους, Άμος Οζ (Κλάουσνερ)

Βιβλίων Γη

Γράφει η Μαρία Σιταρίδου-Τρουλάκη

Ένα πολυσέλιδο, “μεγάλο” βιβλίο ως προς το μέγεθος του αλλά και τη σπουδαιότητα του θέματός του, που απαιτεί κοπιαστική, σχολαστική, πολυήμερη ανάγνωση και που στο τέλος ο αναγνώστης θα νιώσει σοφότερος!

Θα υποκλιθεί στο μεγαλείο του συγγραφέα, νιώθοντας συγχρόνως δυσκολία στο να καταγράψει όλα όσα έχει αποκομίσει από την αναγνωστική εμπειρία… Δεν είναι ένα αμιγώς ιστορικό μυθιστόρημα αλλά είναι και αυτοβιογραφία και ημερολόγιο ζωής και συλλογισμών.

Ξεδιπλώνεται μπροστά μας η γέννηση και η ωρίμανση ενός παιδιού (του συγγραφέα) και ενός κράτους (του Ισραήλ) . Από τον τίτλο του ακόμη αντιλαμβάνεται κανείς τα διλήμματα και τους διπλούς προβληματισμούς που περιέχει η ιστορία του Οζ. Η αγάπη της μητέρας του από τη μία και οι σκοτεινοί διχασμοί της ενηλικίωσής του από την άλλη, καθόσον την έχασε όταν ο ίδιος ήταν 12 ετών με δραματικό τρόπο. Η σύντομη παρουσία της στην ζωή του Οζ καθορίζει σε δεύτερο πάντα επίπεδο όλη του την ζωή.

Βιβλίων Γη

Αντιθετικά στοιχεία όπως αγάπη και κακία, ζωή και θάνατος, όνειρα και πραγματικότητα, ειρήνη και πόλεμος, ελπίδα και απογοήτευση διαπνέουν όλο το κείμενο, όπως άλλωστε, διαχρονικά, εκφράζεται και η ιστορία του Ισραήλ. Έτσι διπλά ήταν τα οράματα, διπλή και η απογοήτευση του λαού του. Από τη μια η Ευρώπη που τους κατεδίωκε και τους εξόντωνε και από την άλλη η Παλαιστίνη που τους απογοήτευσε. Γενιές επί γενεών ορφανοί και απάτριδες.

Η γέννηση του κράτους του Ισραήλ ήταν δύσκολη υπόθεση και ο συγγραφέας έζησε και “ένιωσε στο πετσί” του όλη αυτή τη διαδικασία. Η ιδεολογία του ίδιου για το θέμα ήταν κυρίως φιλειρηνική και ανθρωπιστική, προσανατολισμένη στην δίκαιη κατ’ αυτόν λύση της δημιουργίας δύο ξεχωριστών κρατών για Εβραίους και Παλαιστίνιους.

Με μοναδική δεξιοτεχνία αφηγείται την καθημερινότητα του νέου Ισραήλ, τις ανθρώπινες σχέσεις, τις οικογενειακές, καθώς και τον καθοριστικό ρόλο που έπαιξε η μητέρα του στο μεγάλωμα του. Σαν σύγχρονος παραμυθάς αφηγείται το μακραίωνο ιστορικό παρελθόν των Εβραίων και το συνδέει με το μικρό σύγχρονο παρόν τους με μοναδικό τρόπο! Μας δίνει ένα εκπληκτικό μάθημα ιστορίας με μία απολαυστική αφήγηση μπρος πίσω κρατώντας το ενδιαφέρον του αναγνώστη αμείωτο ως το τέλος! Χρησιμοποιεί συχνά στην αφήγηση επαναλήψεις για την καλύτερη κατανόηση, που όμως γίνονται ευχάριστα αποδεκτές, ακριβώς επειδή γίνονται χαμηλότονα και διακριτικά. Στολίζει την γραφή του με όμορφο, θολό, υπαινικτικό χιούμορ που συχνά είναι αυτοσαρκαστικό.(γύρω από τη μικρή φαλάκρα του είχε ένα αμφιθέατρο μαύρων μαλλιών) Διαλέγει μία μία τις λέξεις για να δώσει μορφή γραπτή στην σκέψη του και στην ζωηρή του φαντασία. Έχει μεγάλο απόθεμα από αυτές επειδή από μικρό παιδί αγαπούσε τη μελέτη. Το σπίτι τους, γράφει, ξεχείλιζε από βιβλία. ( Τα βιβλία ήταν το λεπτό νήμα που συνέδεε το “υποβρύχιό” μας με τον έξω κόσμο).

Βιβλίων Γη

Σε όλο το βιβλίο είναι εμφανής η ενασχόληση του με τη “συγκριτική λογοτεχνία”, απόρροια της εντατικής μελέτης λογοτεχνών και ιστορικών συγγραφέων κλασικών και σύγχρονων. Κάποιες φορές επιτρέπει στον εαυτό του λυρικά “ξεσπάσματα” όπως η περιγραφή ενός ηλιοβασιλέματος:

Ο ήλιος έδυσε, αλλά το στερέωμα δεν λέει να παραιτηθεί από τον ήλιο. Απέσπασε την ουρά του μανδύα του και μετράει τα λάφυρα του. Χιτώνας με ποικίλες μαρμαρυγές του πορτοκαλί με περιδέραιο από πρασινωπές λάμψεις και φωτοστέφανο γαλαζομενεξεδί, χιτώνας με εύθραυστες ασημένιες ρίγες σαν τις διαθλόμενες γραμμές που σχηματίζει κάτω από το νερό ένα γρήγορο κοπάδι ψαριών. Μετά γεμίζει από ρόδινες μενεξεδένιες και πρασινολεμονί σπίθες και μετά ο χιτώνας γίνεται κόκκινος και μετά μαύρο βελούδο και εγώ ο ξαπλωμένος ανάσκελα στο χώμα αιωρούμαι, απορροφιέμαι και πέφτω με ορμή και βουτάω σαν πέτρα στο βελούδινο βυθό.

Και όταν αναλογίζεται τα ξέθωρα όρια της κοινωνικοπολιτικής σκέψης και της πραγματικότητας:

Η φύση των ενστίκτων είναι από τη φύση καλή αλλά η κοινωνία τα διαφθείρει ή είναι κακά και σκοτεινά εκ γενετής αλλά η παιδεία υπό όρους μπορεί να εκλεπτύνει;

Ή όταν ταλανίζεται από την αυστηρή εβραϊκή ηθική:

Λίγη κακία και ο άνθρωπος γίνεται κόλαση για τον άνθρωπο. Λίγη συμπόνια, λίγη ανθρωπιά και ο άνθρωπος γίνεται παράδεισος για τον άνθρωπο.

Ένα εξαιρετικό, επικό μυθιστόρημα που είναι συνάμα και συγκινητικό και τρυφερό σαν παιδική εξομολόγηση.

Οπισθόφυλλο: “Αν σας μένουν δύο μέρες μόνο να ζήσετε ,ένα πράγμα πρέπει να κάνετε για να πεθάνετε χωρίς ενοχές: να διαβάσετε αυτό το βιβλίο.”

La Repubblica

Μαρία Σιταρίδου-Τρουλάκη

Κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη

Σχετικά Άρθρα