1924: ένας κατ΄ επίφαση επίλογος(;)

Βιβλίων Γη

Γράφει η Σοφία Σιγάλα

Η 30η Ιανουαρίου έχει την ταυτότητα μιας ιστορικής απόφασης που έκλεισε μια από τις πιο μαύρες σελίδες του τόπου μας. Στις 30 Ιανουαρίου του 1923 υπογράφηκε η ελληνοτουρκική σύμβαση που ρύθμισε την ανταλλαγή των πληθυσμών μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας. Βάσει αυτής, οι χριστιανικοί πληθυσμοί της Τουρκίας θα έφευγαν για πάντα από τη γενέτειρά τους, με τελικό προορισμό την Ελλάδα, ενώ οι ελληνόφωνοι μουσουλμάνοι θα μετοικούσαν στην Τουρκία.

Το θέμα της ανταλλαγής τέθηκε από τον Νορβηγό Φρίντγιοφ Νάνσεν, ‘Υπατο Αρμοστή της Κοινωνίας των Εθνών για τους πρόσφυγες στην Εγγύς Ανατολή.Αυτή η Σύμβαση θα ίσχυε τόσο για αυτούς που παρέμεναν στις εστίες τους, όσο και για εκείνους που είχαν ήδη καταφύγει στην ομόθρησκη χώρα. Μάλιστα, η ανταλλαγή ίσχυσε αναδρομικά για όλες τις μετακινήσεις που έγιναν από τη μέρα που κηρύχθηκε ο Α’ Βαλκανικός πόλεμος (18 Οκτωβρίου 1912).Από την ανταλλαγή αυτή εξαιρέθηκαν οι Έλληνες ορθόδοξοι από την Κωνσταντινούπολη, την Ίμβρο και την Τένεδο, καθώς και οι Μουσουλμάνοι από τη Δυτική Θράκη. Η φύση της σύμβασης είχε καθαρά χαρακτήρα θρησκευτικής ταυτότητας και όχι εθνικότητας. Ο λόγος ήταν πως οι Τούρκοι χαρακτήριζαν τους πολίτες τους σύμφωνα με το θρήσκευμα. Από την Ελλάδα, έφυγαν μουσουλμάνοι και όχι Τούρκοι, ενώ από την Τουρκία χριστιανοί. Μαζί, θα επέστρεφαν και οι αιχμάλωτοι Μικρασιάτες από τα αμελέ ταμπουρού, τα τάγματα εργασίας που έστησαν οι Τούρκοι με τους Γερμανούς (όσοι κατάφεραν να επιβιώσουν).

Βιβλίων Γη

Σύμφωνα με τα αρχεία και τις καταγραφές της εποχής, μεταξύ των ανταλλάξιμων περιλαμβάνονταν επίσης οι Έλληνες του Πόντου, αλλά και τουρκόφωνοι Έλληνες, όπως τουρκόφωνοι Πόντιοι και Καραμανλήδες, καθώς και ελληνόφωνοι μουσουλμάνοι, όπως Τουρκοκρητικοί και Βαλαάδες της Δυτικής Μακεδονίας. Μαζί με τους Έλληνες, πέρασε στην Ελλάδα και αριθμός Αρμενίων και Συροχαλδαίων. Εξαιρέθηκαν από την ανταλλαγή οι Ρωμιοί κάτοικοι της νομαρχίας της Κωνσταντινούπολης (οι 125.000 μόνιμοι κάτοικοι της Κωνσταντινούπολης, των Πριγκηπονήσων και των περιχώρων, οι οποίοι ήταν εγκατεστημένοι πριν από τις 30 Οκτωβρίου του 1918) και οι κάτοικοι της Ίμβρου και της Τενέδου (6.000 κάτοικοι), ενώ στην Ελλάδα παρέμειναν 110.000 Μουσουλμάνοι της Δυτικής Θράκης. 

(οι αριθμοί και τα στατιστικά είναι από πηγή στο διαδίκτυο).

Η Ιστορία είναι οι ζωές των ανθρώπων που χάθηκαν, που αγάπησαν και χωρίστηκαν, που ονειρεύτηκαν και ξεκληρίστηκαν, που εκδιώχθηκαν και βασανίστηκαν. Και αφορούν και τους Μουσουλμάνους της Ελλάδας και τους Χριστιανούς της Τουρκίας -ας μην αναφέρουμε τι χρειάστηκε να αντιμετωπίσουν οι Χριστιανοί που κατέφθασαν σε συγκεκριμένες ελληνικές περιοχές ούτε και το θέμα των αποζημιώσεων για όσα άφησαν πίσω.

Η απέλαση, η αναγκαστική φυγή είναι μια πράξη βίαιη κι απάνθρωπη. Μέσα της κρύβει πόνο και δάκρυ. Κρύβει τις αναμνήσεις και τα κομμάτια της Ιστορίας που αποτελούν μέρος της ζωής των ανθρώπων. Μπορεί οι αποσκευές του φευγιού να είναι ελάχιστες, σε σχέση με όσα αφήνει κάποιος που αναγκάζεται να φύγει για πάντα. Μπορεί, επίσης, το πάντα να έχει την πιο πικρή έννοια που μπορεί κάποιος να δώσει στον χρόνο. Ίσως ποτέ να μην οριοθέτησε αυτή τη λέξη ο άνθρωπος. Οι σκηνές που εκτυλίχτηκαν είναι μια εικόνα που εμείς οι νεότεροι δε ζήσαμε ποτέ, αλλά, με έναν περίεργο τρόπο, μπορούμε όλοι να συναισθανθούμε, μιας κι έχουν γίνει κομμάτι της εκούσιας μνήμης μας.

Για άλλη μια φορά, η Λογοτεχνία υπήρξε μέσο αφήγησης και επικοινωνίας. Έγινε ο ενδιάμεσος για να καταγράψει τις τραγικές στιγμές που βίωσε το ανθρώπινο γένος και πάλι, και πάντα, και για πάντα.Ιστορικά μυθιστορήματα με θέμα την ανταλλαγή των μουσουλμανικών και χριστιανικών πληθυσμών, δοθείσης ευκαιρίας:

  • Ηλίας Βενέζης: Το Νούμερο 31328
  • Ηλίας Βενέζης: Γαλήνη
  • Στρατής Δούκας: Η ιστορία ενός Αιχμαλώτου
  • Σόφη Θεωδορίδου: Πορφυρό Ποτάμι
  • Γιάννης Καλπούζος: Ιμαρέτ
Βιβλίων Γη

Η Ιστορία είναι ζωντανή και κινείται συνεχώς. Για να κατανοήσουμε το σήμερα πρέπει να ζήσουμε το παρελθόν. Αυτόπτες μάρτυρες δε θα γίνουμε ποτέ, αλλά κληρονομήσαμε την αλήθεια όσων ήρθαν και πόνεσαν και πάλεψαν και πέθαναν εδώ. Όσων έφυγαν και οι μνήμες τους αποτελούν κομμάτια της ζωής, όσων ήρθαν και δεν ξέχασαν ποτέ.

Σχετικά Άρθρα