Μνημοσύνη, Βασιλική Ακαρέπη

Βιβλίων Γη

Γράφει η Σοφία Σιγάλα

Ο Νίτσε το είπε– «χωρίς τη μουσική η ζωή θα ήταν ένα λάθος». Με την ευρεία έννοια, χωρίς το θέατρο, το τραγούδι, την ποίηση, το γράψιμο, την Ιστορία, τον χορό, την ανάγκη του ανθρώπου να εκφραστεί πέρα από τις βασικές του ανάγκες, τι θα ήταν; Μια οργανωμένη κοινότητα είναι όλη η φύση, αλλά το ιδιαίτερο χάρισμα της έκφρασης το έχει ο άνθρωπος. Γιατί θυμάται. Έχει την ικανότητα, όσα του συμβαίνουν, να τα καταγράφει και να τους δίνει μια άλλη υπόσταση.

Στην αρχαία Ελλάδα όλη αυτήν τη σκέψη την έκαναν μύθο. Η Μνημοσύνη ήταν μια θεότητα που χάριζε στους ανθρώπους την ανάμνηση. Είχε εννέα κόρες, τις Μούσες. Όταν ο Δίας, ο πατέρας τους, τις έκλεψε και τις φυλάκισε, για να απολαμβάνει μόνο εκείνος τα χαρίσματά τους, οι άνθρωποι απέμειναν μισοί. Η Μνημοσύνη, από τον πόνο και τη θλίψη της, υποσχέθηκε κανείς να μη θυμηθεί τα δώρα που έδιναν στους ανθρώπους οι κόρες της, μέχρι να τις βρει ξανά. Έτσι, το μόνο που τους απέμεινε ήταν οι άσχημες μνήμες, ο πόνος και το κακό.

Αυτή είναι η ιστορία της Μνημοσύνης, αυτή είναι και η ιστορία του τελευταίου μυθιστορήματος της Βασιλικής Ακαρέπη, Μνημοσύνη. Να ποια είναι η ιστορία του:

Ένα κορίτσι, η Ισιδώρα, ζει στην Αστόρια, στην Αμερική, και έχει καταγωγή από την Ελλάδα. Ζει με τη μητέρα και τη θεία της και ασχολείται με αυτό που αγάπησε από μικρό παιδί. Τον χορό. Από μια σύμπτωση –ή παιχνίδι της μοίρας– ανακαλύπτει κάποια περίεργα στοιχεία που κρύβουν ένα μυστικό που κρατάει η μητέρα της από εκείνη. Μην μπορώντας να το διελευκάνει από τις αόριστες εξηγήσεις της, βρίσκει την ευκαιρία, από μια παράσταση που πρόκειται να δώσει στην Ελλάδα, να ψάξει από την αρχή την ιστορία που κρύβουν κάποια αντικείμενα που βρίσκει σε μια βαλίτσα. Και ξεκινάει ένα ταξίδι άγνωστο, σε ένα μικρό χωριό στον Όλυμπο, τη Λευκομηλιά. Εκεί ανακαλύπτει το παρελθόν της οικογένειας της, αλλά και το δικό της, τον έρωτα και όσα θα λυτρώσουν την ύπαρξη της και το νόημα της ζωής της.

Βιβλίων Γη

Η Μνημοσύνη είναι μια μεταφορά του μύθου της Αρχαίας Ελλάδας που εκτυλίσσεται στον τόπο που οι θεοί μέχρι σήμερα αφήνουν τα χνάρια τους· στον τρόπο ζωής των κατοίκων του χωριού, στον χώρο και στη νοοτροπία τους. Ένα κακό που εκτυλίχθηκε πριν από δύο με τρεις δεκαετίες στο χωριό, αφήνει τον τόπο έρμαιο των κακών αναμνήσεων που ακολουθούν και μεγαλώνουν και επόμενες γενιές ανθρώπων. Το πανηγύρι της Λευκομηλιάς, μια γέφυρα του παρελθόντος με το παρόν, με ρίζες αρχαίες που συνεχίζουν να υπάρχουν στη σύγχρονη πραγματικότητα ως παράδοση και στίγμα του τόπου, σταματά, μετά το κακό που έγινε ανήμερα της γιορτής πριν από πολλά χρόνια, και η μουσική, ο χορός και η χαρά εξαφανίζονται. Οι άνθρωποι, προσπαθώντας να αποφύγουν όλα όσα συνέβησαν τότε, μένουν με τη θλίψη και τον φόβο. Κρύβουν το ανείπωτο και συνεχίζουν να ζουν. Ο ερχομός της Ισιδώρας και ενός άλλου προσώπου αρχίζει να ξυπνά μνήμες, και με την απόφαση του δημάρχου, να αναβιώσει το παλιό πανηγύρι, δημιουργούνται οι κατάλληλες συνθήκες για να ξεδιαλύνει το μυστήριο και να δοθούν οι απαντήσεις που ποτέ δεν ειπώθηκαν. Ποια ήταν η αφορμή να ολοκληρωθεί ένας κύκλος που είχε μείνει ανοιχτός; Ποια πρόσωπα έπαιξαν ρόλο για να δικαιωθούν οι ψυχές που χάθηκαν και να ησυχάσουν οι άνθρωποι που συνεχίζουν να ζουν στη σιωπή;

Δεν υπάρχουν συμπτώσεις, αλλά ένα πανανθρώπινο σχέδιο, μια θάλασσα ενέργειας, που άλλοι τη λένε Θεό και άλλοι καθάρια αλήθεια κι εκεί μέσα όλοι αλληλεπιδρούμε διαρκώς, μέχρι ο καθένας από μας να ολοκληρώσει το ταξίδι του στην αυτογνωσία.

Η Μνημοσύνη ξετυλίγει ένα κουβάρι ανθρώπινων ιστοριών που κρύβουν συμπεριφορές και νοοτροπίες που δεν μπόρεσαν ποτέ να πάρουν καινούρια μορφή και παρέμειναν να προσπαθούν να εξηγήσουν όσα είδαν και έζησαν χωρίς συναίσθημα, αλλά με τους παρωχημένους όρους μιας άλλης εποχής. Μέσω της μεταφοράς από το παρελθόν στο παρόν, ο αναγνώστης ανακαλύπτει ανθρώπινες σχέσεις που προκαλούν επώδυνες και δύσκολες συνθήκες που απαιτούν επίλυση μέσα σε ένα κλειστό και προκαθορισμένο κοινωνικό πρότυπο. Το κακό και το καλό, ως παράδειγμα συμπεριφοράς και απόφασης ζωής, μεταλλάσσονται και παίρνουν όψη υποκειμενική και χρονική. Κάποιοι από τους ήρωες παίρνουν τη μορφή του Δία-τιμωρού και αποφασίζουν για το μέλλον και την τύχη των ανυποψίαστων ανθρώπων, άλλοι δέχονται την τιμωρία τους, χωρίς να απολογηθούν, χωρίς να ζητήσουν εξηγήσεις και εκτίουν την ποινή που τους καθορίστηκε αγόγγυστα. Ο ερχομός της Ισιδώρας και του Ηλία διαταράσσει αυτό το ισοζύγιο. Η Ισιδώρα ψάχνει και κάνει τους ανθρώπους να θυμηθούν, να ξυπνήσουν από τον εκούσιο λήθαργο. Η τράπουλα ξαναρίχνεται και το κακό γίνεται υποφερτό, το καλό απαιτεί εξηγήσεις, οι πράξεις ζητούν κίνητρο και συγχώρεση.

Άραγε οι άνθρωποι προβλέπουν τα γεγονότα που πρόκειται να τους συμβούν ή τα προκαλούν;

Τα ερωτήματα που τίθενται στη Μνημοσύνη έχουν ειδικό βάρος στη ζωή του καθενός από τους αναγνώστες που διαβάζουν το μυθιστόρημα. Μαζί με τους ήρωες προσπαθούν να ανακαλύψουν και τις δικές τους αντιδράσεις σε μια τέτοια συγκυρία της ζωής. Δικαιολογούν και υπερθεματίζουν, επικρίνουν και αγωνιούν, θέτουν τους εαυτούς τους σε αντιστοιχία με τους ήρωες και τις πράξεις τους. Με αυτόν τον τρόπο, η Μνημοσύνη επιτρέπει στους αναγνώστες να θυμηθούν…Την τραγωδία που εκτυλίσσεται στην ιστορία, να ζήσουν τον έρωτα των δύο ηρώων, να χορέψουν στο πανηγύρι της Μνημοσύνης, να ακούσουν τους λυρικούς στίχους της αρχαίας Ελλάδας· συμπορεύονται με μία μία τις Μούσες που απελευθερώνονται από τη φυλακή που στέκει στον Όλυμπο, πάνω από το χωριό. Ο χρόνος μπερδεύεται προς χάριν της ιστορίας και χάνει την αρχή και το τέλος της, παύει να οριοθετείται σε μία χρονική στιγμή. Ίσως αυτή να είναι και η δύναμη που ασκεί το πεδίο του όρους των Θεών.

Βιβλίων Γη

Η Μνημοσύνη είναι σαν μια χορογραφία που σχεδιάστηκε για να γίνει μεταφορά μιας ιστορίας. Οι ήρωές της δημιουργούν έναν κύκλο, υποδυόμενοι τους χορευτές και, κάθε φορά, κάποιος από αυτούς χορεύει το σόλο του. Άλλοτε με οδύνη και αυτοθυσία, άλλοτε με την ερωτική έξαψη στο απόγειο κι άλλοτε με τη γλυκιά αναμονή της συνειδητής αγάπης. Η παράσταση αυτή δεν μπορεί να κλείσει αν δεν ολοκληρωθεί ο κύκλος της δικαίωσης και της αποκάλυψης. Η γυναίκα με το κόκκινο φουστάνι, η Μνημοσύνη, είναι η ικέτιδα, η κορυφαία του Χορού που θα ελευθερώσει τα πάθη, θα γλυκάνει τις ψυχές και θα κλείσει τον κύκλο της λύτρωσης. Θα φέρει την κάθαρση και μια γλυκιά αίσθηση στο τέλος της σελίδας, από το αξέχαστο ταξίδι που θα κάνει ο αναγνώστης.

Άλλωστε το ‘‘τότε’’ είναι ο μόνος χρόνος που περικλείει όλους τους αρχαίους μύθους σε μία ενιαία επιλογή από την οποία όλα ήταν πιθανά.

Κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πνοή

Σχετικά Άρθρα