Η ταυτότητα της μέρας…

Βιβλίων Γη

Νίκος Καζαντζάκης: 1952, για ένα Νόμπελ που δεν ήρθε ποτέ

Γράφει η Μαρία Σιταρίδου-Τρουλάκη

Ο νους βολεύεται, έχει υπομονή, του αρέσει να παίζει, μα η καρδιά αγριεύει, δεν καταδέχεται αυτή να παίξει, και χυμάει να ξεσκίσει το δίχτυ της ανάγκης.

Ασκητική

Πριν ακριβώς από 70 χρόνια, στις 3 Φεβρουαρίου του 1952, ο ραδιοφωνικός σταθμός των Παρισίων μετέδωσε ότι ο Σύνδεσμος Σουηδών Λογοτεχνών πρότεινε τον Νίκο Καζαντζάκη για το βραβείο Νόμπελ λογοτεχνίας. Αυτό πραγματικά αποτελούσε “είδηση” για την εποχή εκείνη που όλοι γνώριζαν ότι ο Καζαντζάκης πάσχιζε χρόνια για την πολυπόθητη βράβευση. Δεν είχε καταφέρει έως τότε να τιμηθεί με το βραβείο που θα του απέφερε και κάποια οικονομικά οφέλη που τα είχε τόσο πολύ ανάγκη. Η διεκδίκηση του Νόμπελ Λογοτεχνίας από τον Νίκο Καζαντζάκη διήρκεσε πολλά χρόνια από το 1946 έως το 1957. Όλα αυτά τα χρόνια η Ελλάδα τον απαξίωνε, τον κυνηγούσε και λειτουργούσε αντιπερισπαστικά, προτείνοντας άλλους συγγραφείς στην ακαδημία. Το άσχημο κλίμα στην Ελλάδα διαφάνηκε από τον Μάρτιο του 1945, όταν ο Καζαντζάκης υπέβαλε αίτηση στην Ακαδημία Αθηνών για να γίνει μέλος αλλά αυτή απορρίφθηκε. Τον θεωρούσαν ακατάλληλο, καθότι ήταν “άνθρωπος της Μόσχας” και “Εαμοσλάβος”.

Βιβλίων Γη

Το 1946 θεωρήθηκε σκάνδαλο το γεγονός ότι διορίστηκε στην UNESCO στο Παρίσι. Ο συγγραφέας εν τω μεταξύ, χρόνο το χρόνο, αρχίζει να κατακτά με το έργο του διεθνή αναγνώριση και έτσι η υπόθεση του γίνεται ευρύτερα γνωστή και προκαλεί πολλές συμπάθειες στους ευρωπαϊκούς πνευματικούς κύκλους. Εφόσον έγινε λοιπόν γνωστό ότι η Ελλάδα “έτρωγε το παιδί της”, η Νορβηγία προσφέρθηκε να του δώσει νορβηγική υπηκοότητα και νορβηγικό διαβατήριο, για να του λυθούν όλα τα προβλήματα, και μετακινήσεων και επιβράβευσης από την Ακαδημία. Ο περήφανος Κρητικός όμως αρνήθηκε ευγενικά.

Το 1952 οι Νορβηγοί συγγραφείς και η νορβηγική εταιρεία λογοτεχνών τον προτείνουν ομόθυμα για το βραβείο αλλά και πάλι χωρίς επιτυχία. Έτσι, χάρη στις “ακούραστες προσπάθειες” της Ελληνικής πολιτείας, των κυβερνήσεων, των φορέων της και της αντιδραστικής Εκκλησίας, ο Καζαντζάκης δεν πήρε ποτέ το Νόμπελ Λογοτεχνίας αν και είχε προταθεί εννέα φορές. Και μπορεί ο μεγάλος Έλληνας να ζούσε στην ξενιτιά, μα η καρδιά του περιφερόταν στην Ελλάδα που τον αδίκησε κι έγραψε κάπου με παράπονο:

Αν υπήρχε δικαστήριο τιμής και στις πνευματικές ατιμίες που γίνονται, θα έκανα αγωγή για να μην χαθεί το δίκιο. Μα τέτοια δικαστήρια δεν υπάρχουν. Δικαζόμαστε λοιπόν ενώπιον του καιρού.

Δικάστηκε λοιπόν ο ίδιος, ενώπιον του καιρού και δικαιώθηκε με απονομή την αιωνιότητα…

Δεν ελπίζω τίποτα, δεν φοβούμαι τίποτα, είμαι ελεύθερος.*

*Το ρητό που ζήτησε ο ίδιος να αναγραφεί στην επιτύμβια πλάκα, ανήκει στον κυνικό φιλόσοφο Δημώνακτα, τον Αθηναίο, του 2ου μ Χ αιώνα.

Βιβλίων Γη

Μαρία Σιταρίδου-Τρουλάκη

Σχετικά Άρθρα