Οι Ρετσίνες του Βασιλιά, Ισίδωρος Ζουργός

Βιβλίων Γη

Γράφει η Σοφία Σιγάλα

Το μυθιστόρημα του Ισίδωρου Ζουργού θα μπορούσε να είναι ένα κοινωνιολογικό-ανθρωπολογικό δοκίμιο, μια απομαγνητοφώνηση μιας συνεδρίας από ένα κρεβάτι ψυχολόγου. Ίσως, μια δημοσκόπηση ανάμεσα σε ηλικιακή ομάδα 70-80, με ερωτήματα που αφορούν τη συναισθηματική τους άποψη, την ψυχολογική τους κατάσταση σε σχέση με τον όρο οικογένεια. Ευτυχώς, είναι ένα εξαιρετικό ψυχογράφημα· μια καταγραφή του ψυχισμού του Λεόντιου Έξαρχου -βασικός ήρωας του βιβλίου- αλλά και μιας ολόκληρης κοινωνίας ,μια αποτύπωση της Ελλάδας, από τα χρόνια της Μεταπολίτευσης έως και σήμερα.

Για το θέμα του βιβλίου, θα παραθέσω μία φράση του ήρωα, προς το τέλος της ιστορίας: «δεν έχει μόνο η Γηραιά Αλβιόνα τους πύργους και τους τραγικούς της πρίγκηπες. Έχουμε κι εμείς αρκετή τέτοια παγωνιά, μόνο που δεν βρήκαμε κάποιον τραγωδό, έναν Σαίξπηρ για παράδειγμα, να την κάνει γνωστή στον κόσμο όλο». Οι Ρετσίνες του βασιλιά είναι μια μεταφορά του Βασιλά Ληρ, του Ουίλιαμ Σαίξπηρ, στην ελληνική πραγματικότητα, με χρώμα κι εντάσεις, με ομολογίες, εξομολογήσεις και αλήθειες, μια περιγραφή που αντικατοπτρίζει με τρόμο, ορισμένες φορές, τη βαθιά μοναξιά της τρίτης ηλικίας, την απογοήτευση και το αίσθημα της εγκατάλειψης, αλλά και τον φόβο του θανάτου και της πρωτοκαθεδρίας.

Οι εικόνες που έρχονται στο μυαλό του αναγνώστη θα μπορούσαν να προέρχονται από την κινηματογραφική επιτυχία του Ακίρα Κουροσάβα, το Ραν, το Χάος που είναι ιαπωνική μεταφορά του μεγάλου έργου. Ο Λεόντιος νοιώθει πως χάνεις το κύρος και την εξουσιαστική σχέση που έχει στις τρεις του κόρες (ονόματα αντίστοιχα με αυτά του Ληρ).Στην ηλικία των εβδομήντα χρόνων, εγκλωβισμένος από εμμονική διάθεση και απαξίωση, προσπαθεί να επαναφέρει την αίγλη και την κυριαρχική του θέση, με πίκρα, κακεντρέχεια και παράλογες αξιώσεις. Δημιουργεί ένα επίπλαστο «βασίλειο», μια παρωδία. Η ρετσίνα είναι το στέμμα του, το μέσο για να έρθει κοντά στους «υπηκόους» του, είναι ο διαλύτης σε μια σχέση όσμωσης· μιας αλληλεπίδρασης που εντέλει θα φέρει και την ταύτιση.

Βιβλίων Γη

Η ιστορία είναι κλιμακωτή. Ο ίδιος ο ήρωας την προσομοιάζει με την ανηφόρα που διανύει συνέχεια για να πάει στον πύργο του πεθερού του ,που τώρα είναι πια δικός του, με κληρονομική διαδικασία. Μια ανηφόρα που ουσιαστικά είναι και η κοινωνική πυραμίδα του χωριού που εγκαθίσταται. Οι κάτοικοι-υπήκοοι τον ακολουθούν αλλά δεν τον προσεγγίζουν. Μια αλληγορία για την φυσική τάση του ανθρώπου για συγκεντρωτισμό γύρω από το κοινωνικό ανώτερο.΄ Ετσι δημιουργείται και η κοινωνική πυραμίδα, θεωρητική στην ουσία, αλλά δεδομένη συνθήκη.

Στον πύργο του Ζαμάνη, προσπαθώντας ν΄ αποκαλύψει τα ένοχα μυστικά του μισητού πεθερού του και της αγαπημένης, πεθαμένης γυναίκας του, ανακαλύπτει την πλήρη ταύτιση με ό,τι μισεί και χλευάζει. Ανεπίδοτα γράμματα και μηνύματα, στους φίλους και στις κόρες του ,στην πεθαμένη γυναίκα του θα γίνουν οι ημερολογιακές του εξομολογήσεις ,η διαθήκη συναισθημάτων και παραπόνων. Μόνιμος έμπιστος και σύντροφος του, ο Ζαχαρίας, ο Ρία ρία Μπουμ, ο σαλός του χωριού. Ο Λεόντιος τον αποκαλεί νοήμον ίσκιο του. Ο αναγνώστης θα ανακαλύψει πως ο Ζαχαρίας είναι μια αποκάλυψη συμπάθειας και τιμιότητας, η παιδικότητα και η καθαρή αλήθεια του φαιού κόσμου του βιβλίου. Επιβεβαιώνει την φράση του Κουροσάβα,στο σενάριο της ταινίας του: «σ΄ έναν τρελό κόσμο οι τρελοί είναι οι λογικοί». Ο Ζαχαρίας είναι ένα σημαντικό πρόσωπο για να κατανοήσει ο αναγνώστης τα απωθημένα και τη συναισθηματική κατάσταση, υφέρπουσα σε όλο το κείμενο, του ήρωα.

Γύρω τους εξελίσσονται μέσα από την καθημερινότητα οι χαρακτήρες, που πλαισιώνουν τον ήρωα. Ο καθένας εκφράζει ένα κομμάτι της Ελλάδας στα χρόνια της κρίσης. Έλληνες επαναπατριζόμενοι που βλέπουν τα παιδιά του να παίρνουν τον δρόμο της ξενιτιάς, πρόσφυγες χωρίς τόπο στην απόλυτη φτώχεια, ανεργία, έξαρση του φαινομένου των γυναικών από τα Βαλκάνια, που γίνονται κομμάτι της ανδρικής επιβεβαίωσης, νοοτροπίες του μικρόκοσμου της επαρχίας, η επέλαση του διαδικτυακού κόσμου στις απλές ζωές των ανθρώπων.

Η ρετσίνα ρέει αφειδώς, στα κέφια, τις λύπες, τα μεράκια, προκαλώντας σουρεαλιστικές εικόνες ,διονυσιακού ρυθμού, γκρο πλαν σε κινηματογραφικές σκηνές από τόσο κοντά, ώστε να εστιάζονται κινήσεις και αντιδράσεις επαναλαμβανόμενες (ο Μουσθένης πάντα αποκοιμισμένος, ο Φώτης με το λιγδιάρικο πατσαβούρι να καθαρίζει ένα τραπέζι, ο Ζαχαρίας να μαζεύει με την άκρη του πουκάμισού του τα σάλια από το ανοιχτό του στόμα) ξανά και ξανά, σαν την καλημέρα και την καληνύχτα, σαν ένας ακούσιος χαιρετισμός. Η ρετσίνα είναι το τίμιο κρασί μιας ίδιας γενιάς σε όλα τα χρόνια που περνούν. Είναι το μέσο που εξαναγκάζει τον Λεόντιο να παραδεχτεί τις αλήθειες που τον καίνε και δεν βρίσκει ανάπαυση. Η απόδοση της κορυφαίας στιγμής της καταιγίδας είναι σαν ένα μονοπλάνο εξαιρετικά δυνατό, αλλά ταυτόχρονα και συγκινητικό. Ο Λεόντιος έχει μεταμορφωθεί σε μια βιβλική φιγούρα, έχει συνειδητοποιήσει τη ματαιότητα και την αδυναμία του. Παύει να επαίρεται, κατανοεί και θρηνεί. Κρατάει το μπαστούνι σαν σκήπτρο και υποβαστάζεται από τον σαλό Ζαχαρία. Προοιωνίζει το τέλος, εύστοχα σημειολογική.

Βιβλίων Γη

Η ιστορία θα κλείσει με τη συγχώρεση και τη λύτρωση. Την αναγνώριση των παθών και της αγάπης. Η αγάπη είναι που κλείνει τις πληγές κι επουλώνει. Ένας σύντομος, μα εξαιρετικός μονόλογος με την επιρροή του πιο διάσημου στίχου του Σαίξπηρ, από τον Άμλετ -αλτ ποιος είν΄ εκεί- ο συγγραφέας ολοκληρώνει αυτό το διαφορετικό του βιβλίο, αλλά απόλυτα αληθινό, μια μάχη με την αλαζονεία και τον θάνατο, με την τρέλα της μοναξιάς και την τραγικότητα της ύπαρξης. Επίπονο βιβλίο, ίσως, γιατί η περιγραφές του είναι πολύ κοντά στην και μέσα στην εποχή που διανύουμε. Ο αναγνώστης δεν παρακολουθεί ως θεατής ένα δρώμενο που έλαβε χώρα κάποια άλλη εποχή. Μπορεί ν΄ αναγνωρίσει τον εαυτό του ή κάποιο οικείο πρόσωπο ή να δει με τρόμο την ίδια τη ζωή του στο μέλλον -ίσως γι΄ αυτό και ο βασιλιάς Ληρ δε θεωρείται από τα πιο αγαπημένα έργα του αναγνωστικού κοινού του Σαίξπηρ.

Κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πατάκη

Σχετικά Άρθρα