11 Φεβρουαρίου: Διεθνής Ημέρα για τις Γυναίκες και τα Κορίτσια στην Επιστήμη

Βιβλίων Γη

Γράφει η Μαρία Σιταρίδου-Τρουλάκη

Καθιερώθηκε σαν Διεθνής Ημέρα με απόφαση της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ στις 22 Δεκεμβρίου 2015 και τιμάται κάθε χρόνο στις 11 Φεβρουαρίου με το μήνυμα:

«Η γεφύρωση του χάσματος των φύλων στην επιστήμη είναι ζωτικής σημασίας για την επίτευξη της αειφόρου ανάπτυξης» και την εκπλήρωση της υπόσχεσης «να μη μείνει κανείς πίσω».

«Οι δεξιότητες στον τομέα της επιστήμης, της τεχνολογίας, της μηχανικής και των μαθηματικών έχουν πολύ μεγάλη σημασία για την επίτευξη των “Στόχων της Βιώσιμης Ανάπτυξης”. Η παρουσία των γυναικών και των κοριτσιών σε όλους αυτούς τους τομείς είναι ζωτικής σημασίας. Παρόλα αυτά δεν εκπροσωπούνται όπως θα έπρεπε. Τα φυλετικά στερεότυπα, τα πρότυπα που μας λείπουν, η έλλειψη υποστήριξης και οι εχθρικές πολιτικές και περιβάλλοντα, τις εμποδίζουν από το να ακολουθήσουν τις σταδιοδρομίες τους. Ο κόσμος δεν έχει όμως την πολυτέλεια να στερηθεί τη συμβολή του μισού πληθυσμού μας. Χρειαζόμαστε συντονισμένες προσπάθειες για να ξεπεραστούν αυτά τα εμπόδια . Πρέπει να λείψουν οι παρανοήσεις σχετικά με τις ικανότητες των κοριτσιών. Πρέπει να προωθήσουμε την πρόσβαση στην εκπαίδευση για τις γυναίκες και τα κορίτσια, ιδίως στις αγροτικές περιοχές. Πρέπει να κάνουμε περισσότερα για να αλλάξουμε την κουλτούρα του χώρου εργασίας έτσι ώστε, τα κορίτσια που ονειρεύονται να γίνουν επιστήμονες, μηχανικοί και μαθηματικοί να μπορούν να απολαύσουν την επαγγελματική σταδιοδρομία τους σε αυτούς τους τομείς. Ας διασφαλίσουμε ότι κάθε κορίτσι, παντού, έχει την ευκαιρία να πραγματοποιήσει τα όνειρά του, να μεγαλώσει τη δύναμή του και να συμβάλει σε ένα βιώσιμο μέλλον για όλους».

Αντόνιο Γκουτέρες Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ, (σε ελεύθερη μετάφραση).

Στην Αρχαία Αίγυπτο, η Merit Ptah, λέγεται ότι ήταν η πρώτη επαγγελματίας μαία, καθόρισε τις πρώτες αρχές της μαιευτικής και ενέπνευσε αμέτρητους άλλους με τις ζωές που έσωσε και όσους βοήθησε να έρθουν στη ζωή. Οι γυναίκες πρωτοπορούσαν πάντα σε θέματα που θεωρούνταν «πρόγονοι» των επιστημών. Οι γυναίκες και τα κορίτσια την εποχή του Μεσαίωνα καίγονταν σαν μάγισσες γιατί ήταν οι μοναδικές που μπορούσαν να περιθάλπουν αρρώστους με μέσα παραδοσιακής Ιατρικής, όταν το βιωτικό επίπεδο των ανθρώπων ήταν τόσο χαμηλό που κανείς δεν μπορούσε να πληρώσει τους λίγους άντρες γιατρούς που υπήρχαν.

Βιβλίων Γη

Η Υπατία, μία από τις πρώτες γυναίκες που ασχολήθηκε με τις επιστήμες των μαθηματικών, της αστρονομίας, της φιλοσοφίας, ήταν μια από τις γυναίκες που θανατώθηκε με λιθοβολισμό, λόγω της ιδιότητάς της. Ήταν επιστήμονας. Η φήμη της ήταν τόσο μεγάλη που κατάφερε να προσελκύσει στην Αλεξάνδρεια, τον 4ο αιώνα π.Χ. μαθητές από όλη τη Μεσόγειο. Οι διδασκαλίες; της έγιναν αφορμή για να ανακαλυφθούν κανόνες και θεωρίες επιστημονικές -λέγεται πως ο Συνέσιος, μαθητής της Υπατίας, με την καθοδήγηση της ίδιας, έφτιαξε τον Αστρολάβο- πιστεύεται δε, πως υπήρξε μια από τις μεγαλύτερες μαθηματικούς της εποχής.

Ανάμεσα σε αυτές τις κρυμμένες προσωπικότητες, η Rosalind Franklin προσέφερε πρωτοποριακό έργο που οδήγησε σε μοναδικές ανακαλύψεις για τη φύση του DNA και έθεσε όλη τη ζωή της στην Περίθλαση Ακτίνων-Χ πάνω στο δομικά συστατικά της ζωής. Ήταν όμως οι άντρες συνάδελφοι της ομάδας της που κέρδισαν το Βραβείο Νόμπελ Ιατρικής το 1962. Είναι εντυπωσιακό ότι αυτό δεν συνέβη μία φορά, αλλά και δεύτερη, με το έργο της πάνω στη μοριακή δομή των ιών να οδηγεί ένα άλλον άνδρα, μέλος της ομάδας της, να λάβει το Βραβείο Νόμπελ Χημείας το 1982. Η Franklin δεν ήταν η μοναδική τέτοια περίπτωση. Οι Mileva Maric-Einstein, Henrietta Swan Leavitt και Vera Cooper Rubin βίωσαν παρόμοια περιστατικά.

Η ελεύθερη πρόσβαση και η στήριξη των γυναικών στην Επιστήμη, τα τελευταία χρόνια, έχουν αποκαλύψει χαμένες περιπτώσεις γυναικών που φρόντισαν και μερίμνησαν στην επιτυχία επιστημονικών ερευνών. Η συμμετοχή και ανάδειξη πλέον είναι σε αύξηση θετική, αν και η πρόσβαση των γυναικών σε όλα τα επιστημονικά μέσα και ακόμα σε χαμηλά επίπεδα. Παρ’ όλα αυτά είναι εμφανή τα συμπεράσματα και τα επιτεύγματα της γυναίκας. (Η λέξη επιστήμονας ήταν αδόκιμος κάποτε όταν μιλούσε κάποιος για τη γυναίκα).

Βιβλίων Γη

Oi Αφανείς Ηρωίδες (πρωτότυπος τίτλος: Hidden Figures) είναι αμερικανική βιογραφική ταινία του 2016 σε σκηνοθεσία του Θίοντορ Μέλφι και σε σενάριο του ίδιου και της Άλισον Σρέντερ. Αφηγείται την ιστορία των Κάθριν Τζόνσον, Ντόροθι Βον και Μέρι Τζάκσον, τριών Αφροαμερικανίδων επιστημόνων που, κόντρα σε όλες τις προκαταλήψεις της Αμερικής των αρχών του ’60, προσπαθούν να κάνουν τη διαφορά δουλεύοντας για το διαστημικό πρόγραμμα της NASA. Βασίζεται σε πραγματικά γεγονότα, καθώς και στο βιβλίο Hidden Figures της Μάργκοτ Λι Σέτερλι. Αξίζει να σημειωθεί πως το 2015, ο τότε Πρόεδρος Μπαράκ Ομπάμα, βράβευσε την Κάθριν Τζόνσον με το Προεδρικό Μετάλλιο Ελευθερίας ενώ το 2019, η Τζόνσον, έλαβε το βραβείο του Χρυσού Μεταλλίου του Κονγκρέσου. To Hidden Figures, της Margot Lee Shetterly, είναι βιβλίο που μεταφέρθηκε στον κινηματογράφο και έχει γίνει best seller τα τελευταία χρόνια παγκοσμίως.

Οι γυναίκες της επιστήμης, τόσο στο παρόν, όσο και στο παρελθόν, μόχθησαν για να βοηθήσουν την ανθρωπότητα να αποκτήσει περισσότερες γνώσεις, παρά το γεγονός ότι οι κοινωνικές συνθήκες δεν ήταν πάντοτε υπέρ τους. Η απόλυτη ισότητα μπορεί να μην έχει επιτευχθεί ακόμα, αλλά γίνεται πιο φανερό μέρα με τη μέρα ότι η καμπύλη της ιστορίας θα μας οδηγήσει εκεί.

Μαρία Σιταρίδου-Τρουλάκη

Σχετικά Άρθρα