Τετάρτη 16 Φεβρουαρίου, Αριστείδης Παγκρατίδης

Βιβλίων Γη

Οπλίσατε… Σκοπεύσατε…Πυρ!!!!!! «Μανούλα μου γλυκιά, είμαι αθώος, αθώος, αθώ…»

Είναι 16 Φεβρουαρίου του 1968 και ώρα 7:05′, χάραμα ακόμη, σε άγνωστη δασική περιοχή του Σέιχ Σου της Θεσσαλονίκης. Το σώμα του “δράκου του Σέιχ Σου” κυλάει στο χώμα με τη μισοτελειωμένη λέξη στο στόμα. Η καταδίκη “τετράκις εις θάνατον” εξετελέσθη.

Γράφει η Μαρία Σιταρίδου-Τρουλάκη

Μεταφέρεται στη νεκροφόρα του δήμου και συνοδεία αστυνομικού αυτοκινήτου καταλήγει στα νεκροταφεία της Εξοχής λίγο έξω από την πόλη. Ήταν πολύ νωρίς το πρωί και έτσι, η τελευταία του παραπονεμένη κραυγή δεν έφτασε στα αυτιά των καθωσπρέπει νοικοκυραίων της πόλης που εκείνη την ώρα οι πιο πολλοί κοιμόντουσαν.

Περνώντας τα χρόνια όμως, η φωνή σιγά-σιγά δυνάμωνε, τρύπωνε στα μυαλά, στις καρδιές και τις συνειδήσεις των Θεσσαλονικέων και όχι μόνο.

Το προηγούμενο βράδυ, ο Αρίστος εξομολογήθηκε για τελευταία φορά στον ιερέα της φυλακής. Παραδέχτηκε με κλάματα, ότι πουλούσε το κορμί του για να βιοπορίζεται, ότι έκλεβε, αλλά ΔΕΝ ήταν φονιάς. Ένας «φτωχοδιάβολος» ήταν, που έζησε στο περιθώριο της ζωής από πολύ μικρός. Είχε πολλές αδυναμίες, ήταν γνωστές και καταγραμμένες στα πρακτικά:

Άτομον το οποίον μη έχον επιμέλειαν και διαπαιδαγώγησιν, ετράπη εις την οδόν της διαφθοράς, με πολλάς ανωμαλίας χαρακτήρος και διαστροφάς… ..κίναιδος ενεργητικός, ομοφυλόφιλος, ηδονοβλεψίας, εφαψίας, κλέπτης, διψομανής, πότης και καταχραστής χασίς.

Ποιος ήταν όμως ο Αριστείδης Παγκρατίδης που είχε γίνει ο φόβος και ο τρόμος της πόλης;

Γεννήθηκε στον Λαγκαδά το 1940 από φτωχή οικογένεια η οποία, μετά τον θάνατο του πατέρα του, μετακινήθηκε στην Τούμπα. Πήγε στις δύο πρώτες τάξεις του Δημοτικού και μετά το εγκατέλειψε, με αποτέλεσμα να μην μπορεί να γράφει και να διαβάζει με ευκολία. Σε ηλικία 10 ετών κακοποιήθηκε σεξουαλικά από έναν πολύ μεγαλύτερό του άντρα που του έδωσε το πρώτο χαρτζιλίκι. Από τότε έκανε πολλές δουλειές του ποδαριού και συχνά πυκνά κατέφευγε στον πληρωμένο έρωτα με άντρες, επισκεπτόταν πόρνες, σχετιζόταν με τραβεστί, κάπνιζε χασίς, έπινε πολύ και διασκέδαζε παρακολουθώντας παράνομα ζευγάρια. Η τελευταία του δουλειά ήταν στο λούνα παρκ της πόλης. Έκανε θελήματα στον “Γύρο του θανάτου” με τις μοτοσικλέτες.

Το λάθος που του στοίχισε την ελευθερία ήταν, ότι το 1963 μπήκε κρυφά σε ένα ορφανοτροφείο και παρενόχλησε ένα 12χρονο κορίτσι. Τον συνέλαβαν σχεδόν αμέσως και τον δίκασαν με ποινή: 9 ετών φυλάκιση. Κατά τη διάρκεια των σκληρών ανακρίσεων όμως , κατάφεραν να κάμψουν τις αντοχές του βασανίζοντας τον, με αποτέλεσμα να “ομολογήσει” ότι είναι ο δράκος του Σέιχ σου.

Βιβλίων Γη

Όταν αργότερα παραπέμφθηκε στο δικαστήριο, μακριά από τη βάρβαρη αστυνομική πίεση, δήλωνε ότι είναι αθώος, αλλά ήταν πλέον αργά. Το δικαστήριο ήταν αμείλικτο και η ποινή ήταν “τετράκις εις θάνατον”. Είχε βρεθεί το τέλειο εξιλαστήριο θύμα, κι ας υπήρχαν αντίθετες φωνές δικηγόρων, δημοσιογράφων, αστυνομικών, που δεν μπορούσαν με τίποτα να βρουν ενοχοποιητικά στοιχεία. Οι απολογίες του Παγκρατίδη απείχαν πολύ από την πραγματικότητα των εγκλημάτων και δεν ταυτοποιούσαν τις υποθέσεις. Δεν αναγνωρίστηκε από κανέναν αυτόπτη μάρτυρα. Μία νοσηρή σιωπή επικρατούσε για να καλύψει ποιον άραγε…

Ακουγόντουσαν ψιθυρίσματα ότι ο δράκος του Σέιχ σου ήταν γόνος μεγαλοαστών της Θεσσαλονίκης πού όμως το παρακράτος προστάτευε καλά. Εξάλλου χρειαζόντουσαν οπωσδήποτε έναν ένοχο για να στρέψουν την κοινή γνώμη μακριά από μία δολοφονία που είχε διεθνή αρνητικό αντίκτυπο αυτήν του Γρηγόρη Λαμπράκη από το παρακράτος του ’60. Πολύ βολική μια γρήγορη δίκη και καταδίκη.

Δεν είναι τυχαίο ότι η αποκάλυψη της ομολογίας του Παγκρατίδη δημοσιεύθηκε στις εφημερίδες την ίδια μέρα με την πρόταση για παραπομπή αξιωματικών για τη δολοφονία του Λαμπράκη στο Συμβούλιο Πλημμελειοδικών και δεν είναι δύσκολο να φανταστούμε με ποιο από τα δύο θέματα ασχολήθηκαν οι αναγνώστες και η κοινή γνώμη.

Διάχυτη η ανακούφιση στην πόλη από την πανηγυρική σύλληψη του “μιάσματος”. Παρόλα αυτά, από τότε μέχρι και σήμερα το μεγάλο ερωτηματικό, για την ενοχή του ή όχι, πλανιέται στην πόλη. Δεν είναι λίγοι αυτοί που θεωρούν ότι ο Αρίστος σαν σύγχρονος μάρτυρας πήρε πάνω του όλες τις αμαρτίες της πόλης και της ένοχης εποχής. Για την ιστορία του Αρίστου έχει χυθεί πολύ μελάνι.

Βιβλίων Γη

Ο Θωμάς Κοροβίνης παιδί της πόλης, έγραψε το συγκλονιστικό βιβλίο “Ο γύρος του θανάτου” που εκδόθηκε από τις Εκδόσεις Άγρα και τιμήθηκε με το Κρατικό βραβείο μυθιστορήματος το 2011.

Με γραφή Σαλονικιώτικη, στο πολυτονικό σύστημα, και με εκφράσεις στην αργκό, στα καλιαρντά, στα Γαλλικά, στα Τουρκικά, με βωμολοχίες του λιμανιού, με μια εξαιρετική δομή κειμένου, αφού αρχίζει με μαρτυρίες, καταθέσεις και αποφάσεις δικαστηρίων και συνεχίζει με πρωτοπρόσωπες αφηγήσεις όλων των ανθρώπων που σχετίστηκαν μαζί του με τον έναν ή άλλον τρόπο, συνθέτει το πολυπρόσωπο, πολύχρωμο μωσαϊκό της πόλης της εποχής. Σκιαγραφεί με δεξιοτεχνία τους χαρακτήρες διεισδύοντας στα σώψυχά τους και αναλύει συμπεριφορές και στάσεις ζωής είτε αυτονομώντας τους, είτε σε σχέση με τον Αρίστο.

Αποτυπώνει με επιτυχία την ατμόσφαιρα της πόλης στα μετακατοχικά χρόνια καθώς και τη δράση των παρακρατικών αποδίδοντας στους αναγνώστες ένα δυνατό λογοτεχνικό πόνημα. Με λόγο που στηρίζεται σε στοιχεία αξιόπιστα, ναι, σχεδόν μας πείθει για την αθωότητα του Αρίστου.

Όλα αυτά τα χαρίσματα οδήγησαν τον “Γύρο του θανάτου” στην λίστα των κορυφαίων έργων της σύγχρονης λογοτεχνίας.

Βιβλίων Γη

Μαρία Σιταρίδου-Τρουλάκη

Σχετικά Άρθρα