Ντ. Χ. Λώρενς, Ο Εραστής της Λαίδη Τσάτερλυ: Το μυθιστόρημα που νίκησε τη βρετανική λογοκρισία

Βιβλίων Γη

Γράφει η Σοφία Σιγάλα

Αν γραφόταν σήμερα το μυθιστόρημα «Ο Εραστής της Λαίδη Τσάτερλυ» θα θεωρείτο ένα ελαφρύ και χωρίς σκανδαλιστική θεματολογία μυθιστόρημα. Η επιφανής λαίδη Κόνστανς Τσάτερλυ, σύζυγος του γιατρού μιας επαρχιακής πόλης, ερωτεύεται τον δασοφύλακα Όλιβερ Μέλορς, όντας ανικανοποίητη και εγκλωβισμένη από έναν σύζυγο ανίκανο, λόγω αναπηρίας, και την ερωτεύεται κι εκείνος. Ο φλογερός και δυνατός έρωτας που ζουν έρχεται σε αντίθεση με όλες τις ηθικές και τον καθωσπρεπισμό της εποχής και της κοινωνίας και οι εξελίξεις είναι δραματικές για τη ζωή της Κόνστανς. Όμως, το μυθιστόρημα αυτό γράφτηκε στις αρχές του 20ου αιώνα, γύρω στα 1826 και οι συνέπειες έμελλε να τερματιστούν το 1960 και μάλιστα με δικαστική ετυμηγορία.

Ο Ντ. Χ. Λώρενς έγραψε αυτό το μυθιστόρημα σε μια εποχή που η Μ. Βρετανία ακολουθούσε μια ηθική αυστηρή και κάθετη για τις γυναίκες. Το έργο εκδόθηκε για πρώτη φορά στην Αμερική, το 1928, και η απήχηση που είχε στο αναγνωστικό κοινό ήταν οικτρή και αποκαρδιωτική. Η καταγγελία του βιομηχανικού πολιτισμού και των πουριτανικών ηθών της εποχής του ήταν ανεπίτρεπτες στο αναγνωστικό κοινό και ιδιαίτερα το γυναικείο. Ο Λώρενς έχει βιώσει τη βικτωριανή εποχή που δίνει τη θέση της στη βιομηχανική επανάσταση, χωρίς όμως, στα αρχικά της στάδια, να έχει απελευθερώσει το πνεύμα και τη βούληση ως προς τη θέση και την ηθική της γυναίκας. Η λαίδη Τσάτερλυ, με τις επιλογές της, αποκόβεται από την πνευματική ένωση της συζυγικής ζωής και αναζητά τη σαρκική έλξη, απελευθερώνεται και αναζητά μια επίγεια απόλαυση, κατακριτέα συμπεριφορά -σχεδόν αμαρτωλή- ονειρεύεται και ζει τη θηλυκή της υπόσταση μέσω της εξωσυζυγικής της σχέσης με έναν δασοφύλακα -κατώτερης κοινωνικής τάξης- που συμβολίζει το ελεύθερο πνεύμα, την αρρενωπότητα, το γήινο και, βέβαια, το καινούριο κοινωνικό στοιχείο, την εργατική τάξη. Το δε σοκαριστικό λεξιλόγιο -αν και ήδη κατακρεουργημένο- του μυθιστορήματος δεν περνάει απαρατήρητο, το μυθιστόρημα καταδικάζεται ως ακατάλληλο για ανάγνωση, κατάπτυστο και απόλυτα ανήθικο σύμφωνα με τις αρχές που διέπουν την κοινωνία της Αμερικής. Εν τω μεταξύ, το 1930, ο Ντ. Χ. Λώρενς πεθαίνει. Ο εραστής της Λαίδη Τσάτερλυ ξεχνιέται…

Βιβλίων Γη
Το πρώτο μυθιστόρημα που έφτασε στα δικαστήρια της Μ. Βρετανίας

1959: Η νέα περιπέτεια του μυθιστορήματος

Το 1959, ο εκδοτικός οίκος Penguin, γνωστός για τα βιβλία τσέπης, χαμηλής ποιότητας αναγνωσμάτων, επανακυκλοφορεί το βιβλίο, για άλλη μια φορά «κουτσουρεμένο», χωρίς δηλαδή σκηνές και περιγραφές, λέξεις και νοήματα που ίσως σκανδάλιζαν τους αναγνώστες. Στην ίδια τακτική και λογική με αυτή του 1928. Όπως δηλαδή είχε κυκλοφορήσει και την πρώτη φορά. Η κυκλοφορία του δε φέρνει τα αποτελέσματα που προσδοκούσε ο εκδοτικός. Το μυθιστόρημα, το 1959, φαίνεται ανούσιο και χωρίς ενδιαφέρον. Μια παράνομη σχέση δεν προκαλεί κανέναν πια. Έτσι, αποφασίζεται, τον επόμενο χρόνο, να εκδοθεί στην αρχική του μορφή. Χωρίς λογοκρισία, χωρίς κουτσουρεμένες εκφράσεις και λέξεις, αυτούσιο, όπως ακριβώς το έγραψε ο Ντ. Χ. Λώρενς. και τότε προκαλείται πανικός. Η αύξηση της ζήτησης φτάνει στο ζενίθ. Όλοι αγοράζουν το μυθιστόρημα, αυτή τη φορά κρυμμένο πίσω από εφημερίδες, τσάντες, σε ιδιωτικές στιγμές διαβάζοντάς το, έτσι ώστε κανείς να μην καταλάβει τίποτα. Ο εραστής της Λαίδης Τσάτερλυ προκαλεί σάλο. Κανένας δεν περίμενε πως θα κυκλοφορήσει ένα λογοτεχνικό έργο με γλώσσα χυδαία, ανήθικο, που θα προκαλεί τη δημόσια αιδώ.

Αμέσως η υπόθεση πάει στα δικαστήρια. Το μυθιστόρημα και ο εκδοτικός οίκος κατηγορούνται ότι προσβάλουν την ηθική και τη δημόσια αιδώ. Όλοι είναι σίγουροι πως το μυθιστόρημα θα εξαφανιστεί και θα σταματήσει για πάντα η κυκλοφορία του, αλλά, ο νέος νόμος αφήνει ένα παράθυρο και την ευκαιρία αθώωσης. Σύμφωνα λοιπόν με τον νόμο, «Περί άσεμνων εκδόσεων», αν ένα βιβλίο κατηγορηθεί ως αισχρό, έχει μία και μοναδική ευκαιρία να αθωωθεί: Να αποδειχθεί η λογοτεχνική του αξία. Οι μαρτυρίες υπέρ και εναντίον πολλές, το Δικαστήριο όμως δεν μπορεί να αμφισβητήσει τη λογοτεχνική αξία του έργου -άλλωστε, σήμερα θεωρείται ένα κλασικό λογοτεχνικό αριστούργημα- και ο εκδοτικός οίκος αθωώνεται όπως και το έργο του Λώρενς. Η αθωωτική ετυμηγορία ερμηνεύτηκε από απλές και λογικές εξηγήσεις. Το γεγονός πως κάποια ομάδα ανθρώπων δεν το βρίσκει ηθικό, δε σημαίνει πως το κείμενο είναι αισχρό. Επίσης, η επικρατούσα ηθική της εποχής που γράφτηκε δε συνάδει με τα σημερινά δεδομένα.

Ο Εραστής της λαίδης Τσάτερλυ

Ο Εραστής της Λαίδης Τσάτερλυ αποτελεί μια μνεία στη χαρά των επιλογών στην ερωτική ζωή και τη σαρκική ευχαρίστηση, χωρίς μέτρα και σταθμά που καθορίζονται από νόμους περί ηθικής. Η ταύτιση δύο ανθρώπων είναι εφικτή και φυσιολογική τόσο σε πνευματικό όσο και σε ερωτικό επίπεδο χωρίς να αναιρεί η μία την άλλη. Η αυτοδιάθεση μιας γυναίκας είναι δεδομένη και δεν μπορεί να κλειστεί σε στεγανά προκειμένου να χαρακτηριστεί ηθική και άμεμπτη. Η μητρότητα και η επιθυμία είναι δικαίωμα και όχι υποχρέωση. Έκτοτε, το μυθιστόρημα έχει πουλήσει εκατομμύρια αντίτυπα και συνεχίζει να αγαπιέται και να διαβάζεται. Έχει γυριστεί σε ταινίες και συνεχίζει να αποτελεί έναν ύμνο στον έρωτα. Το βιβλίο που «εκδικάστηκε» και αθωώθηκε πουλήθηκε πριν από λίγα χρόνια σε δημοπρασία έναντι 56.000 λιρών.

Σχετικά Άρθρα