Οι κήποι του Πασά, Φανή Μέλφου – Γραμματικού.

Η Κήποι του Πασά

Γράφει η Μαρία Σιταρίδου-Τρουλάκη

Οδοιπορώντας παράλληλα προς την εξωτερική πλευρά των ανατολικών τειχών της Θεσσαλονίκης και με κατεύθυνση προς τον Πύργο της Αλύσεως, συναντάμε το νοσοκομείο Άγιος Δημήτριος (πρώην Χαμιδιέ και μετέπειτα Δημοτικό) και ακριβώς πίσω του, ένα όμορφο πάρκο, τους Κήπους του Πασά. Στον χώρο των περίπου 1.000 τετραγωνικών μέτρων υπάρχουν περίεργα κτίσματα, μικρού μεγέθους,(δρακόσπιτα), και πέτρινα γλυπτά που θυμίζουν μορφές του Gaudi, δείγματα της λεγόμενης Φανταστικής Αρχιτεκτονικής. Την ημέρα το πάρκο φαντάζει ήρεμο και φιλικό, με δέντρα, λουλούδια και μελωδικά τιτιβίσματα πουλιών. Το βράδυ όμως, γίνεται μυστηριακό, αφιλόξενο, γεμάτο σκιές και περίεργη ενέργεια…

Η ιστορία του χάνεται πίσω, στο 1904, και είναι συνδεμένη με τους αστικούς μύθους και θρύλους της πόλης. Αξίζει να ανατρέξει κάποιος σε καταγραμμένες γραπτές αναφορές και σε ιστορικές πηγές, για να αντλήσει πληροφόρηση. Το νεοεκδοθέν βιβλίο της συγγραφέως, “Οι κήποι του πασά”, έρχεται να συμπληρώσει και να υπενθυμίσει τις ιστορικές και μυθικές καταβολές του χώρου. Γέννημα-θρέμμα Θεσσαλονικιά η ίδια, με όχημα τις φανταστικές.. ιστορίες που πλέκονται γύρω από τους “κήπους του πασά”, οργάνωσε ένα πολύ όμορφο ταξίδι στη “νύμφη του Θερμαϊκού”, της εποχής του μεσοπολέμου. Στον χάρτη του ταξιδιού, όντας ξεναγός η ίδια, υπάρχουν πληροφορίες για τους κήπους, επιστημονικά και ιστορικά αξιόπιστες, αλλά και αυτές οι μυθικές, που κυκλοφορούσαν στα χείλη των Θεσσαλονικέων μέχρι πρόσφατα.

Βιβλίων Γη

Για τους λάτρεις του μυστικισμού και αποκρυφισμού είναι μοναδική ευκαιρία να εντρυφήσουν στα μαγικά σύμβολα του χώρου, για να νιώσουν την απόκοσμη ενέργειά του. Για τους ορθολογιστές είναι δελεαστικό να γνωρίσουν τα γεωμαγνητικά πεδία που διασταυρώνονται εκεί. Για τους ρομαντικούς, εραστές του παρελθόντος, είναι μία όμορφη επιστροφή στα ακούσματα, στις καθημερινές συνήθειες των προηγούμενων γενεών, και στους ήχους της πόλης, που μετά την απελευθέρωσή της από τους Οθωμανούς, προσπαθούσε να βρει ένα πιό σύγχρονο βηματισμό.

Για να γίνει πιο ζωηρή η ξενάγηση, η συγγραφέας χρησιμοποιεί μία πραγματική “ντόπια” ιστορία και την ντύνει με την αχλή του θρύλου και του φαντασιακού, δίνοντας έτσι οντότητα στις ιστορίες που ψιθύριζαν οι κάτοικοι της πόλης μέσα στα σπίτια και τις παρέες τους. Τα κοιμητήρια της Ευαγγελίστριας, το Δημοτικό νοσοκομείο και οι κήποι του πασά, καθώς και η οδός της Μαύρης Πέτρας, όντας σε μία νοητή τοπογραφική ευθεία, αποτελούν τη ραχοκοκαλιά της ιστορίας.

Οι βασικοί της ήρωες, τρεις κάτοικοι της Θεσσαλονίκης• κληρονόμος μεγάλης περιουσίας, από πατρική επιχείρηση ο ένας, πολύφερνη κόρη εμπόρου, με περασμένα μεγαλεία, η δεύτερη, και μία όμορφη νεαρή θυρωρός η τρίτη, διασταυρώνουν τις τύχες και τις ζωές τους μετά από περίεργο μεταφυσικό κάλεσμα. Από τις περιγραφές της καθημερινότητας τους, ο αναγνώστης αλιεύει έντεχνα πληροφορίες για την κοινωνική ζωή της πόλης, τις προλήψεις, τις κοινωνικές διακρίσεις, τις συζητήσεις για την σπαράγματα από την περίοδο των Οθωμανών Τεκτόνων ( άντρο των δερβίσηδων), για τα γνωστά τοπόσημα, καθώς και για την πνευματική και πολιτιστική δραστηριότητα της μεσοπολεμικής περιόδου.

Συγκινησιακή φόρτιση μάλλον θα προκύψει, για τους αναγνώστες τους γεννημένους στις δεκαετίες του ’40, ’50, ’60, καθώς θα ανακαλύπτουν στις αράδες του κειμένου λέξεις, όπως ζουρ φιξ, μουαρέ υφάσματα, κιρικίκια, τσουένι, μαντώ, Μπεχτσινάρ, σουάσωβάζ…

Οι Κήποι του Πασά

Η γραφή της κυρίας Μέλφου, απαλλαγμένη από περιττά καλολογικά στολίσματα, λιτή αλλά όχι απλοϊκή, με συνεχόμενη ροή πλοκής, μας αφηγείται, μας συνεπαίρνει και μας οδηγεί σε στοχασμούς.

…είναι οι πράξεις μας απότοκες δικής μας θέλησης και πρωτοβουλίας ή πάντα υπάρχει κάποια αόρατη συμπαντική δύναμη που τις καθοδηγεί και τις καθορίζει;

Φθάνοντας στο τέλος του βιβλίου, ο αναγνώστης αισθάνεται την αγάπη για τη “μαυλίστρα” Σαλονίκη, να έχει αρωματίσει όλες τις σελίδες του.

Μαρία Σιατρίδου-Τρουλάκη

Κυκλοφορεί από τις Πρότυπες Εκδόσεις Πηγή

Σχετικά Άρθρα