8 Μαρτίου 1877: Η Εφημερίς των Κυριών και η Καλλιρρόη Παρρέν

Βιβλίων Γη

Γράφει η Σοφία Σιγάλα

Μέχρι τα τέλη του 19ου αιώνα οι γυναίκες ήταν σχεδόν αποκλεισμένες από τη μισθωτή εργασία. Θεωρούνταν άεργες, αφού ούτε αυτή η οικιακή εργασία τους δεν αναγνωρίζονταν, αμόρφωτες και «οπισθοδρομικές», μέσα σε μια κοινωνία που άρχιζε να προβάλλει τις αντίθετες ακριβώς αξίες. Tα επαγγέλματα που κοινωνικά τους επιτρέπονταν ήταν τα λεγόμενα «γυναικεία επαγγέλματα», αυτά δηλαδή που αποτελούσαν μια προέκταση του παραδοσιακού ρόλου των γυναικών μέσα στην οικογένεια. Από το τέλος του 19ου αιώνα αρχίζει η γυναίκα σ’ όλο τον κόσμο να εισβάλει στα «αντρικά» επαγγέλματα και στις επιστήμες, να αποκτάει το δικαίωμα της ψήφου και να προωθείται στα δημόσια αξιώματα, ακόμα και στα κυβερνητικά. Όσον αφορά την Ελλάδα ως το 1917 η γυναίκα δεν μπορούσε να αναλάβει άλλο δημόσιο λειτούργημα εκτός από εκείνο της δασκάλας.

Εκπαίδευση και μόρφωση στον 20ο αιώνα

Στις αρχές του 20ου αιώνα άρχισαν να μεταβάλλονται σταδιακά οι κοινωνικές, οικονομικές και πολιτικές συνθήκες και να δημιουργούνται προοπτικές για την είσοδο των γυναικών στην αγορά εργασίας και τα επαγγέλματα, πράγμα το οποίο προανήγγειλε την αναβάθμιση της γυναικείας εκπαίδευσης.

  • Στη Δημοτική εκπαίδευση το ποσοστό των μαθητριών αυξήθηκε κατά 10%, ενώ στη Μέση εκπαίδευση συνέχισε να παραμένει πολύ χαμηλό.
  • Η γυναικεία εκπαίδευση βελτιώθηκε, αλλά οι προκαταλήψεις και τα στερεότυπα δυσχεραίνουν το έργο της και υποβαθμίζουν την ποιότητά της.
  • Στην Ελλάδα, ως το 1917, η γυναίκα δεν μπορούσε να αναλάβει άλλο δημόσιο λειτούργημα εκτός της δασκάλας.
  • Για πρώτη φορά οι γυναίκες ψήφισαν στις δημοτικές εκλογές της 11ης Φεβρουαρίου 1934.
Βιβλίων Γη

Καλλιρρόη Παρρέν, «Η Εφημερίς των Κυριών»: Για πρώτη φορά η γυναίκα αποκτάει λόγο δημόσιο στην Ελλάδα

Η Καλλιρρόη Παρρέν, στην Αθήνα στα τέλη του 19ου αιώνα, αποφασίζει να ακολουθήσει το επάγγελμα της δημοσιογραφίας. Έτσι γίνεται η πρώτη Ελληνίδα δημοσιογράφος, εκδότρια και διευθύντρια, όταν το 1887 άρχισε να εκδίδει την εβδομαδιαία εφημερίδα «Εφημερίς των Κυριών» που συντασσόταν αποκλειστικά από γυναίκες και απευθυνόταν σε γυναίκες. Η δράση της έπαιξε καταλυτικό ρόλο και στην αναγνώριση των γυναικείων δικαιωμάτων στη νεότερη Ελλάδα. Είναι αυτή που διεκδίκησε πρώτη το δικαίωμα ψήφου για τις γυναίκες, 70 χρόνια πριν γίνει πραγματικότητα! Πρώτη, επίσης, πέτυχε να επιτρέπεται στις γυναίκες να φοιτούν στο Πανεπιστήμιο και στο Πολυτεχνείο και είναι αυτή που διεκδίκησε και κέρδισε καλύτερες συνθήκες για τις εργάτριες, όταν μπήκε μπροστά στη μεγάλη απεργία των κλωστηρίων και των υφαντουργείων του Πειραιά. Το 1918 η Καλλιρρόη Παρρέν εξορίστηκε στην Ύδρα για τα πολιτικά της φρονήματα.

Η «Εφημερίς των Κυριών», ο απόλυτος πρόδρομος της φεμινιστικής κίνησης στην Ελλάδα, συντέλεσε στη δημιουργία της πρώτης σοβαρής γυναικείας οργάνωσης στη χώρα μας, με τη σύσταση της Ενώσεως των Ελληνίδων, η οποία δημιούργησε την πρώτη οικοκυρική και επαγγελματική σχολή στην Αθήνα. Η Παρρέν απαιτούσε από τις στήλες της εφημερίδας της να επιτραπεί η είσοδος των γυναικών στην τριτοβάθμια εκπαίδευση και μάζευε υπογραφές από σημαντικές προσωπικότητες του τόπου. Το αίτημά της, αυτό με τις 2.850 γυναικείες υπογραφές θα ικανοποιηθεί μάλιστα σχετικά γρήγορα από την κυβέρνηση του Θεόδωρου Δηλιγιάννη, προσυπογράφοντας την πρώτη προσωπική της νίκη κόντρα στο αντρικό κατεστημένο. Αν και το δεύτερο σκέλος του ισόβιου αγώνα της, η γυναικεία ψήφος, θα έπρεπε να περιμένει αρκετές δεκαετίες ακόμα ώστε να ωριμάσει η ελληνική κοινωνία.

Κυκλοφορεί για πρώτη φορά στις 8 Μαρτίου του 1877. Η πρώτη εφημερίδα για γυναίκες που γράφεται μόνο από γυναίκες. Αρχικά κυκλοφορούσε κάθε εβδομάδα, μέχρι που το 1907 έγινε δεκαπενθήμερη. Στα πρώτα της φύλλα αρθρογραφούσε με το ψευδώνυμο Εύα Πρενάρ.

Βιβλίων Γη

Οι πρώτες αντιδράσεις…«Αι γυναίκες είναι πετεινόμυαλαι και ελαφραί. Δεν αξίζει τον κόπον να ασχοληθώμεν».

Η φαλλοκρατία αναδιπλώθηκε ωστόσο σύντομα και πέρασε στην αντεπίθεση με σχόλια ειρωνικά, υβριστικά, ακόμα και απειλητικά κατά της Πρενάρ (που από το τρίτο τεύχος της εφημερίδας υπέγραφε με το πραγματικό της όνομα πια), τη οποία χαρακτήριζαν επικίνδυνη και αναρχική! «Θα την συντρίψω διότι μαστροπεύει τας γυναίκας. Έχω και μάννα και αδελφήν άγαμον», έγραφε ο διευθυντής της εφημερίδας «Επιθεώρησις», την ίδια ώρα που ο διευθυντής της «Ακρόπολης» συμπλήρωνε: «Αι γυναίκες είναι πετεινόμυαλαι και ελαφραί. Δεν αξίζει τον κόπον να ασχοληθώμεν». Στις πολεμικές αντιδράσεις των αντρών προστέθηκε από την αρχή ο λόγος του Εμμανουήλ Ροΐδη, ο οποίος είχε πάντα σε ευκολία τις υποτιμητικές εκτιμήσεις για τον ρόλο της γυναίκας, υποστηρίζοντας πως οι κυρίες που εξασκούν ανδρικά επαγγέλματα (όπως αυτά του γιατρού, του δικηγόρου και του δημοσιογράφου) αγγίζουν τα όρια της γελοιότητας και ότι μόνο δύο δουλειές αρμόζουν στις γυναίκες: η νοικοκυρά και η εταίρα. Η Παρρέν δε μασούσε τα λόγια της και του απαντούσε από τις στήλες της εφημερίδας ότι δεν έχει ιδέα από γυναίκες, χαρακτηρίζοντάς τον ξοφλημένο φύλακα άγγελο του παλαιού καθεστώτος αλλά και σωστό αναχρονισμό.

Πνευματικοί σύντροφοι και υποστηρικτές του νέου εγχειρήματος υπήρξαν ο Κωστής Παλαμάς και ο Γρηγόριος Ξενόπουλος, που μέσα από τα λόγια τους ενθάρρυναν τη συνέχιση του έργου της εκδότριας Παρρέν.

Η συντροφιά σου είναι πολύτιμη. Το ήθος σου, η τόλμη και η γραφή σου θαύμα. Εύγε σου Δέσποινα της φιλαλληλίας και της προόδου. Στηρίζω τους αγώνες σου, των γυναικών τους αγώνες με όλη μου τη δύναμη.

Γρηγόριος Ξενόπουλος
Χαίρε γυναίκα 
εσύ Αθηνά, Μαρία, Ελένη, Εύα 
να η ώρα σου! 
Τα ωραία σου φτερά δοκίμασε κι ανέβα 
και καθώς είσαι ανάλαφρη 
 και πια δεν είσαι σκλάβα 
προς τη μελλούμενη αγία γη πρωτύτερα 
εσύ τράβα 
κι ετοίμασε τη νέα ζωή, 
μιας νέας χαράς  υφάντρα  
και ύστερα αγκάλιασε, ύψωσε και φέρε εκεί  
τον άντρα 
και πλάσε τον Πρωτοπλάστη

Κωστής Παλαμάς

Σχετικά Άρθρα