Δόμνα Σαμίου: Η γυναίκα που προστάτεψε την ελληνική παράδοση

Δόμνα Σαμίου

Γράφει η Μαρία Σιταρίδου-Τρουλάκη

Σαν σήμερα, 10 Μαρτίου του 2012 πέθανε η σπουδαία, διεθνώς αναγνωρισμένη ερμηνεύτρια και ερευνήτρια του δημοτικού τραγουδιού Δόμνα Σαμίου, σε ηλικία 83 ετών.

Γεννήθηκε στις 12 Οκτωβρίου 1928 στην Καισαριανή, από Μικρασιάτες πρόσφυγες γονείς. Ο πατέρας της ήταν ψάλτης στην εκκλησία του Αγ. Νικολάου. Το φτωχικό καλύβι της οικογένειας ήταν κοντά στην εκκλησία. Εκεί, σε αυτή τη γειτονιά είχε τα πρώτα της μουσικά ακούσματα, εκεί γεννήθηκε η αγάπη της για την παραδοσιακή μουσική.

Κάθε Κυριακή με έπαιρνε ο πατέρας μου στην εκκλησία. Φορούσα το μοναδικό φόρεμα που είχα και ένοιωθα μεγάλη ευχαρίστηση.

«Γιατί δε με γέννησες αγόρι;» παραπονιόταν συχνά στη μητέρα της επειδή δεν μπορούσε να συμμετάσχει στην εκκλησιαστική χορωδία. Σε ηλικία 13 ετών γοητεύτηκε από τη βυζαντινή και τη δημοτική μουσική.

Δούλευε σαν υπηρέτρια σ’ ένα πλούσιο σπίτι του Κολωνακίου. Όταν η κυρά της διέκρινε το ταλέντο της , τη σύστησε στον εθνομουσικολόγο Σίμωνα Καρά. Μαθήτευσε κοντά στον “δάσκαλο”, όπως τον αποκαλούσε, και συγχρόνως φοιτούσε στο νυχτερινό Γυμνάσιο.

Δόμνα Σαμίου

Σαν μέλος της χορωδίας του Σίμωνα Καρά άρχισε να συνεργάζεται με το Εθνικό Ίδρυμα Ραδιοφωνίας ως μουσικός παραγωγός στο Τμήμα Εθνικής Μουσικής (ΤΕΜ). Από τη θέση αυτή γνώρισε τους σημαντικότερους λαϊκούς μουσικούς που κατέφθαναν στην Αθήνα απ’ όλη την Ελλάδα, λόγω της εσωτερικής μετανάστευσης και τους ηχογραφούσε για τις εκπομπές της. Έτσι, γνώρισε όλα τα τοπικά μουσικά ιδιώματα της χώρας. Επίσης έκανε μουσική επιμέλεια σε εκδόσεις δίσκων, θεατρικές εκπομπές και κινηματογραφικές ταινίες. Το 1962 κυκλοφορεί τον πρώτο της δίσκο με τίτλο Τραγούδια της Στεριάς και της Θάλασσας.

Έβλεπα την κακοποίηση που γινόταν εις βάρος του δημοτικού τραγουδιού, αγανακτούσα και αποφάσισα κάποτε να συνεργαστώ με τον κύριο Πατσιφά που είχε τη Fidelity – Philips, έβρισκα συγκροτήματα γνήσια και κάναμε δίσκους.

Το 1963 αρχίζει τα ταξίδια της στην επαρχία και συγκεντρώνει μουσικό υλικό για το προσωπικό της αρχείο, με δικά της μηχανήματα.

Δόμνα Σαμίου

Το 1971 παραιτείται από το ΕΙΡ γιατί «η κατάσταση με τη χούντα ήταν ανυπόφορη. Τα πέταξα όλα στον αέρα. Συντάξεις, ταμεία, όλα…» και αφοσιώνεται στην έρευνα του δημοτικού τραγουδιού. Την ίδια χρονιά («χρονιά-σταθμό» την ονομάζει ή ίδια) αποδέχεται την πρόσκληση του Διονύση Σαββόπουλου και πρωτοεμφανίζεται ως τραγουδίστρια στο νεανικό κλαμπ Ροντέο της Αθήνας (σημερινό Κύτταρο της οδού Ηπείρου).

Ακολουθεί η συμμετοχή της στο περίφημο Φεστιβάλ Μπαχ του Λονδίνου, όπου ερμηνεύει δημοτικά τραγούδια, με αφορμή τη συμπλήρωση 150 χρόνων από την Ελληνική Επανάσταση και αποθεώνεται από ένα κοινό που άκουγε κλασσική μουσική. Η Δόμνα Σαμίου κερδίζει τη νέα γενιά και γίνεται γνωστή στο εξωτερικό.

Πέρασε η ντροπή που είχαν για το δημοτικό τραγούδι.

ο 1976 είναι η ψυχή της τηλεοπτικής εκπομπής της ΕΡΤ “Μουσικό Οδοιπορικό” όπου περιδιαβαίνοντας η ίδια την ελληνική επαρχία, καταγράφει τη δημοτική μουσική, σε μία σειρά είκοσι επεισοδίων. Από τις αρχές της δεκαετίας του ’70 το έργο της έχει ξεπεράσει τα ελληνικά σύνορα. Δίσκοι της εκδίδονται στη Γαλλία και τη Σουηδία. Για σαράντα χρόνια περίπου πραγματοποιεί συναυλίες από την Αυστραλία μέχρι τη Νότια Αμερική, οι οποίες όχι μόνο συγκινούν τους Έλληνες της Διασποράς, αλλά και αποκαλύπτουν στους ξένους μια «ελληνική μουσική δίχως μπουζούκι», όπως γράφτηκε σε κάποια κριτική συναυλίας της στη Σουηδία.

Το 2005 τιμήθηκε από τον Πρόεδρο της Δημοκρατία, Κωστή Στεφανόπουλο, για την προσφορά της στην ελληνική μουσική. Το προσωπικό της αρχείο (1963-2000) περιλαμβάνει 2.500 σπάνιες ηχογραφήσεις, με παραδοσιακά τραγούδια από κάθε γωνιά της ελληνικής επικράτειας. Είναι ένας θησαυρός της μουσικής.

Μαρία Σιταρίδου-Τρουλάκη

Σχετικά Άρθρα