Ρόδωπις: Η αρχαία πρόγονος της…Σταχτοπούτας

Ρόδωπις

Γράφει η Σοφία Σιγάλα

Το παραμύθι της Σταχτοπούτας είναι πασίγνωστο σε όλους. Εκδόθηκε πρώτα το 1634 από τον Giambattista Basile και το 1697 από τον Σαρλ Περώ. Οι αδελφοί Γκριμ το έκαναν ευρέως γνωστό, το 1812, και έμελλε να αγαπηθεί από όλον τον κόσμο και, ακόμα και σήμερα, να είναι στις καρδιές πολλών παιδιών. Στοιχεία του παραμυθιού υπάρχουν σε μύθους της αρχαιότητας, από τη ρωμαϊκή εποχή μέχρι την Κίνα του 9ου αι. μ.Χ. Στην αρχαία Ελλάδα, και αργότερα στην Αίγυπτο, υπάρχει ένα πρόσωπο, που θεωρείται η «πρόγονος» της Σταχτοπούτας και αρκετοί είναι αυτοί που υποστηρίζουν πως το διάσημο παραμύθι έχει τις ρίζες του στον βίο και την πολιτεία της Ροδώπιδας, της Ροδομάγουλης…

Ρόδωπις
Ρόδωπις, αναπαράσταση σε φαγιούμ

Στις αρχές του 6ου αιώνα π.χ. ζούσε μια πανέμορφη κοπέλα, γεννημένη στη Θράκη, η Ροδώπις (το όνομά της σημαίνει η ροδοπρόσωπη) η οποία ήταν δούλη ενός Σάμιου φιλόσοφου του Ιάδμονα. Κατά σύμπτωση ήταν δούλα κι εκείνη μαζί με τον περίφημο Αίσωπο. Λέγεται ότι το όνομά της ήταν Δώριχος ή αλλιώς Δωρική. Ο Αίσωπος κάνει μία σύντομη αναφορά στην ιστορία της, ότι την είχε γνωρίσει προσωπικά, πριν αυτή φύγει για την Αίγυπτο, και της είχε πει πολλές ιστορίες. Και τον μεν μυθοποιό ο φιλόσοφος τον απελευθέρωσε, την κοπελίτσα την πούλησε σε έναν άλλο Σάμιο, τον Ξάνθο, που την πήρε μαζί του όταν εγκαταστάθηκε στη Ναύκρατη της Αιγύπτου και την εξέδιδε, κερδίζοντας πολλά χρήματα. Η μεταφορά της Ροδώπιδας , μαζί με τον Ξάνθο στην Αίγυπτο, λέγεται πως έγινε γιατί της εποχή της 16ης δυναστείας του Φαραώ Άμαση, όσοι Έλληνες πήγαιναν μισθοφόροι στην Αίγυπτο είχαν προνόμια και ζούσαν μια άνετη και εύπορη ζωή.

Ρόδωπις
Αναπαράσταση σε αγγείο της Ροδώπιδας

Όταν ένας Λέσβιος έμπορος, ο Χάραξος, ή Κάρασος γνώρισε την κοπέλα την ερωτεύθηκε και έδωσε στον Ξάνθο ένα υπέρογκο ποσό για να την αγοράσει, όπερ και εγένετο. Ο Χάραξος έφτασε στην Ναυκράτη για να κάνει περιουσία με ένα πλοίο γεμάτο κρασί από τη Λέσβο. Η ενέργεια του αυτή, να απελευθερώσει μια δούλη και να την ερωτευθεί, σε συνδυασμό με τη σπάταλη ζωή του και τις τυχοδιωκτικές τάσεις του, είχαν προκαλέσει την οργή της αδελφής του, που δεν ήταν άλλη από τη μεγάλη ποιήτρια Σαπφώ, Τον κατηγορούσε για τη σχέση του μ΄ αυτήν την κοπέλα, που την ονόμαζε υποτιμητικά όχι Ρόδωπι αλλά Δωρίχα. Μάλιστα, η Σαπφώ έγραψε και μια ωδή για την περιβόητη Ελληνίδα εταίρα, σαν δέηση, για να κατηγορήσει τη φήμη που είχε πως οι εραστές της κατέληγαν στον Δέλτα του Νείλου από την απληστία και τα «μάγια» που έκανε και τους κατέστρεφε:

Τα κόκαλά σου γίνανε σκόνη προ πολλού, Δωρίχα.
Διαλύθηκε στο χώμα κι η κορδέλα των μαλλιών, το μυρωμένο ρούχο.
Μ’ αυτό κάποτε τύλιγες τον τυχερό τον Χάραξο κι οι δυο, μια σάρκα,
απλώνατε τα χέρια για να πιείτε το κρασί απ’ τα ποτήρια της αυγής.
Τι απόμεινε από σε; Για σε μιλούν και θα μιλούν μες στους αιώνες
οι αγαπημένες λευκές στήλες των στίχων της Σαπφώς.
Ευλογημένο τ’ όνομά σου. Η Ναύκρατις θα το φυλάξει ξακουστό
μες στους αιώνες που θα πλέουν τα καράβια από τη θάλασσα στο Νείλο.

Ο Χάραξος τελικά επέστρεψε στη Λέσβο και η Ρόδωπις συνέχισε τη ζωή της κάνοντας το επάγγελμα της εταίρας. Μάλιστα, ο Ηρόδοτος κάνει αναφορά στο πρόσωπό της, σκανδαλισμένος από τον βίο της, αλλά και για τον λόγο πως υπήρχε φήμη πως η πυραμίδα του Μυκερίνου ήταν δική της, αν και ο ίδιος αμφιβάλλει, μιας και για να γίνει μια πυραμίδα τα τάλαντα ήταν πολλά και το θεώρησε αδύνατο να είναι αλήθεια.

Στο σημείο αυτό ο Ηρόδοτος, που αφηγείται την ιστορία, (βιβλίο 2ο-Ευτέρπη-παράγραφος 134-135) επισημαίνει πως ο ίδιος αμφιβάλει κατά πόσον είναι αληθινά αυτά που γράφει. Αντίθετα μας πληροφορεί πως η Ροδώπις, με το δέκατο των χρημάτων που κέρδισε στην Αίγυπτο, έφτιαξε δικό της μνημείο στους Δελφούς, πίσω από τον Θησαυρό των Χίων και από τα χρήματα που κέρδισε έχτισε πυραμίδα, λίγο μικρότερη από του Χεφρήνα και λίγο μεγαλύτερη από του Μυκερίνου.

Τη συνέχεια για τη Ρόδωπη μάς την πληροφορεί ο Στράβωνας. Πολλά χρόνια αργότερα, όταν ο Στράβων ταξίδευε στν Μεσόγειο και έβλεπε τις κεφαλές των Σφιγγών μόλις να ξεπροβάλλουν από την άμμο της ερήμου, του έδειξαν την πυραμίδα του Μυκερίνου ονομάζοντάς την Τάφο της Εταίρας. Έλεγαν πως είχε κατασκευαστεί από τους εραστές της Ροδώπιδας.

Πυραμίδα Ρόδωπις
Πυραμίδα Μυκερίνου

Η ιστορία της Ροδώπιδας-Σταχτοπούτας

Κάποτε η Ρόδωπις λούζονταν και ένας αετός άρπαξε το σανδάλι της και πέταξε μέχρι την Μέμφιδα. Από ψηλά άφησε το σανδάλι να πέσει στην αγκαλιά του Φαραώ Ψαμμίτιχο, που απέδιδε δικαιοσύνη κάτω από τον ουρανό. Ο Φαραώ παρατήρησε την ομορφιά του σανδαλιού, εντυπωσιασμένος από την κομψότητα του υποδήματος αυτού και πιστεύοντας ότι ήταν ένα σημάδι από τον θεό Ώρο, έστειλε άντρες να αναζητήσουν τη γυναίκα στην οποία άνηκε το σανδάλι, σε κάθε γωνιά της Αιγύπτου. Έβαλε λοιπόν ακολούθους του να διατρέξουν όλη την Αίγυπτο, αναζητώντας την κοπέλα που το σανδάλι ταίριαζε στο πόδι της.

Η ιστορία της, την οποία μας διηγείται ο Στράβων, αποτελεί τον πρωταρχικό πυρήνα του διάσημου παραμυθιού «Σταχτοπούτα»: Το αφεντικό της την εκτιμούσε και μάλιστα της είχε χαρίσει ένα ζευγάρι σανδάλια με πλούσια διακόσμηση. Αλλά τον περισσότερο καιρό στο σπίτι κοιμόταν, οπότε οι άλλες δούλες, που ζήλευαν τη Ρόδωπι, την κακομεταχειρίζονταν και της έδιναν να κάνει τις βαρύτερες δουλειές. Τελικά, τη βρήκαν στη Ναυκράτη, και έγινε σύζυγος του Φαραώ. Όταν η Ρόδωπις πέθανε, ύψωσε στον τάφο της πυραμίδα. Είναι ο Ρωμαίος συγγραφέας Κλαύδιος Αιλιανός (Varia Historia, ΧΙΙΙ 33) που παραθέτει μία εκδοχή της αρχαίας αυτής «Σταχτοπούτας».

Σχετικά Άρθρα