Οδυσσέας Ελύτης: Ο «Αιγαιοπελαγίτης» ποιητής του φωτός

Βιβλίων Γη

Γράφει η Μαρία Σιταρίδου-Τρουλάκη

Τιμούμε τη μνήμη του μεγάλου Αιγαιοπελαγίτη “ποιητή του φωτός”, με τα δικά του λόγια.

  • Η παραμονή μου στην Ευρώπη με έκανε να βλέπω πιο καθαρά το “δράμα” του τόπου μας. Εκεί, αναπηδούσε πιο ανάγλυφο το “άδικο” που κατέτρεχε τον ποιητή. Σιγά-σιγά, αυτά τα δύο ταυτίστηκαν μέσα μου.

Προσπαθώντας να καθορίσει την ποίηση στην Ελλάδα:

  • Η ποίηση που από τη φύση της δεν αρκείται ποτέ στη μία όψη των πραγμάτων, έφτασε να’ ναι επικίνδυνη για τους εκάστοτε κρατούντες. Εφ’ ώ και οι πιο έξυπνοι απ ‘αυτούς τη βάζουν τώρα τελευταία να φωνάζει “ελευθερία”, όπως οι κλέφτες για να τρομάξει ο νοικοκύρης, ωσότου ο αφανισμός της συντελεσθεί.
  • Η ποίηση αρχίζει από εκεί, που τη τελευταία λέξη δεν την έχει ο θάνατο.
Οδυσσέας Ελύτης

«Γιατί τα κάναμε όλα αυτά; Τι νόημα έχει που δουλέψαμε;» ρωτάει το Μάνο Χατζιδάκι και παίρνει την απάντηση: «Οδυσσέα, μην ανησυχείς, για εμάς και τους φίλους τα κάναμε. Άλλωστε, η Ελλάδα υπάρχει μόνο στα όνειρά μας».

Μ ‘ένα τίποτα έζησα

Μονάχα οι λέξεις δε μου αρκούσανε

Σ’ ‘ενός περάσματος αέρα

ξεγνέθοντας απόκοσμη φωνή τ’ αυτιά μου…

στο φωτοδεντρο…
  • Από το “Πρόσω ηρέμα” : «Θέλει μελτέμι γερό, γεννημένο στην Τήνο, που να ‘ρθει με την ευχή της Παναγίας και να καθαρίσει τον τόπο απ’ όλων των λογιώ της Τουρκιάς και της γηραιάς Ευρώπης τ ‘απομεινάρια».
  • Επηρεασμένος από τον πρώιμο χαμό της αδελφής του: «Ο καημός του θανάτου τόσο με πυρπόλησε, που η λάμψη μου με επέστρεψε στον ήλιο. Κείνος με πέμπει τώρα μέσα στην τέλεια σύνταξη της πέτρας και του αιθέρος».
  • Όταν φιλοσοφεί και παίζει με την έννοια του Παραδείσου, σαν δίκαιο δικαίωμα του ανθρώπου: «Αν υπάρχει, συλλογίζομαι, για τον καθένα μας ένας διαφορετικός, προσωπικός παράδεισος, ανεπανόρθωτα ο δικός μου θα πρέπει να είναι σπαρμένος με δέντρα λέξεων πού τα ασημώνει ο άνεμος, καθώς λεύκες, από ανθρώπους που βλέπουν να επαναστρέφει επάνω τους το δίκιο που τους είχε αφαιρεθεί, από πουλιά που ακόμα μέσα στην αλήθεια του θανάτου επιμένουν να κελαηδούν ελληνικά και να λένε έρωτας, έρωτας, έρωτα».
  • «Ναι, ο παράδεισος δεν ήταν μια νοσταλγία. Ούτε, πολύ περισσότερο, μια ανταμοιβή. Ήταν ένα δικαίωμα».
  • Για τον φίλο του υπερρεαλιστή Εμπειρίκο, είπε: «Είναι ένας μεγάλος, αντοχής αθλητής της φαντασίας, με γήπεδο την οικουμένη ολόκληρη και διασκελισμό τον έρωτα. Το έργο του, κάθε καινούργιο έργο, ζωσμένο από ένα μικρό ουράνιο τόξο, είναι μία υπόσχεση προς την ανθρωπότητα».
  • Έγραψε σε αυτοβιογραφικά κείμενα: «Η ποιητική ματιά κατοχυρώνει την παρουσία ενός κόσμου διαφορετικού. Του γνωστού κόσμου που καταλύει τη μοναξιά των στοιχείων, ειρηνεύει τους εχθρικούς πληθυσμούς, υψώνει τις σημαίες στο ύψος της μίας και μόνης σημαίας όλων των ανθρώπων».
  • Προσπαθώντας να εξηγήσει την γεωμετρία της αισθητικής του είπε: «Ο τρόπος που είδε ο Ικτίνος ανάμεσα σε δύο σημεία στον Παρθενώνα, είναι ο ίδιος που είδε ένας τιμονιέρης που κυβερνάει τη βάρκα του στις εναντιώσεις των καιρών, βρίσκοντας την ακριβή γραμμή για να ισορροπήσει».
  • Μας προσκαλεί να ξαναβρούμε: «…τα κλεισμένα λόγια που έμειναν μες στους φλοιούς των ελπίδων, στους βλαστούς των νιόκοπων κλαριών μιας φιλόδοξης μέρας, τα κλεισμένα λόγια που πικράνανε το ομοίωμα τους και έγιναν Υπερηφάνειες».
  • Ο ίδιος αναζητά: «να ανακαλύπτει συνεχώς την Ελλάδα που προϋπάρχει μέσα του και που αν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα, ολίγον ενδιαφέρει. Έχει τον καιρό να ακολουθήσει η πραγματικότητα• προηγουμένως είναι ανάγκη να πλασθεί απ ‘την σκέψη.
Οδυσσέας Ελύτης

Δήλωνε Έλληνας: «Οργανικά, ψυχολογικά, αισθησιακά, ακατανίκητα».

  • «Εμένα, εκείνο που με στηρίζει είναι η Ελλάδα του Σολωμού, μέσα εις το μέλλον, εντυμένη με άπειρη Δόξα».

Στην τελετή απονομής του βραβείου Νόμπελ Λογοτεχνίας είπε εκτός των άλλων: «Πιστεύω, ότι με την εφετινή της απόφαση η Σουηδική Ακαδημία, θέλησε να τιμήσει ενδεικτικά στο πρόσωπό μου ολόκληρη την μετά τον Γιώργο Σεφέρη σύγχρονη ελληνική ποίηση, που πραγματικά βρίσκεται σε πολύ υψηλό επίπεδο. Θέλησε δηλαδή η Σουηδική Ακαδημία να επισύρει την προσοχή της παγκόσμιας κοινής γνώμης στο γεγονός ότι η ελληνική ποίηση, στο σύνολό της, έχει την παλαιότερη παράδοση, αφού από τον Όμηρο ως τις μέρες μας δεν εσταμάτησε ποτέ. Γι’ αυτό η τιμή δεν είναι αποκλειστικά δική μου, ανήκει σε όλους. Η δική μου χαρά είναι ότι και μ’ αυτόν τον τρόπο μπόρεσα να προσφέρω μια υπηρεσία στον τόπο μου. Ευχαριστώ τη Σουηδική Ακαδημία και για λογαριασμό μου και για λογαριασμό της χώρας μου και ως ποιητής και ως Έλληνας».

Οδυσσέας Ελύτης
Νόμπελ Λογοτεχνίας 1979

Μαρία Σιταρίδου-Τρουλάκη

Σχετικά Άρθρα