Ελένη Δραγάση: Αυτοκράτειρα Παλαιολογίνα, μοναχή, η Αγία Υπομονή…

Ελένη Δραγάση, Αγία Υπομονή

Γράφει η Μαρία Σιταρίδου-Τρουλάκη

Ήταν κόρη του Κονσταντίν Ντράγκαν Ντεγιάνοβιτς (Κωνσταντίνου Δραγάση), ενός από τους πολλούς ηγεμόνες – κληρονόμους του μεγάλου Σέρβου κράλη (βασιλιά) Στεφάνου Δουσάν. Το όνομά της ήταν Ελένη Δραγάση, και αργότερα, σαν σύζυγος του Βυζαντινού αυτοκράτορα Μανουήλ Β’ Παλαιολόγου, έγινε η «Ελένη η εν Χριστώ τω Θεώ αυγούστα και αυτοκρατόρισσα των Ρωμαίων, η Παλαιολογίνα». Καταγόταν από βασιλική και ευλογημένη γενιά καθόσον μεταξύ των προγόνων της υπήρξε ο Στέφανος Νεμάνια, Σέρβος βασιλέας που μόνασε με το όνομα Συμεών και ήταν ο κτήτορας της Ιεράς Μονής Χιλανδαρίου του Αγίου Όρους που τελικά αγίασε! Ο πατέρας της, Κωνσταντίνος Δραγάσης, ήταν ο ηγεμόνας του σημερινού βουλγαρικού τμήματος της ΒΑ Μακεδονίας, στην περιοχή μεταξύ των ποταμών Αξιού και Στρυμώνα.

Ελένη Δραγάση

Η Ελένη ήταν περίπου 19 χρονών όταν παντρεύτηκε τον Μανουήλ Β’ Παλαιολόγο (τέλη του 1390 μ.Χ.), λίγους μήνες πριν εκείνος γίνει Αυτοκράτορας. Η καινούργια ζωή της υπήρξε από την αρχή πολύ δύσκολη. Πολλές φορές αναγκάστηκε να υπομείνει τις προσβολές και τους εξευτελισμούς στο πλευρό του συζύγου της, όχι μόνο από τους αλλόθρησκους, αλλά και από εκπροσώπους των χριστιανικών κρατών της Δύσεως. Η ίδια όμως αποδείχθηκε εξαιρετική σύζυγος και πολύ δυνατός άνθρωπος.

Η Ελένη αγαπούσε τον λαό. Ήταν η “μεγάλη μάνα” στην οποία ο καθένας μπορούσε να προστρέξει. Συμμεριζόταν τις αγωνίες του και προσπαθούσε πάντοτε με την προσευχή, την πραότητα και τα γλυκά και παρηγορητικά της λόγια να τον ενισχύσει. Ο σύζυγός της ήταν φιλόσοφος, αλλά και λάτρης των θείων, όπως και η ίδια. Στάθηκε δίπλα του για 35 χρόνια ομονοώντας, δηλαδή όλα όσα γίνονταν στο σπίτι τους γίνονταν με συμφωνία, ομόνοια, συναπόφαση, πάντα στο πνεύμα της χριστιανικής τους πίστης. Κατόρθωναν να ζουν με αρετή και στα λόγια και στα έργα τους.

Λόγω μεν διδάσκοντας το πρακτέον, έργω δε γενόμενοι πρότυπα και εικόνες εφηρμοσμένης αγάπης.

Απέκτησαν οκτώ παιδιά (άλλες πηγές αναφέρουν εννέα), έξι αγόρια από τα οποία τα δύο ανέβηκαν στον αυτοκρατορικό θρόνο, ο Ιωάννης Η’ και ο Κωνσταντίνος ΙΑ’. Τα δύο της κορίτσια, όμως, πέθαναν σε μικρή ηλικία από επιδημία.

Η ίδια αναπαυόταν στα μοναστήρια κι από κει αντλούσε τη δύναμη και το κουράγιο να συνεχίζει. Την αγάπη της αυτή για τις Μονές την ενέπνευσε σε όλη την οικογένειά της. Ο σύζυγός της, αφού παρέδωσε τον θρόνο στον πρωτότοκο Ιωάννη, δύο μήνες πριν τον θάνατό του (29 Μαρτίου 1425 μ.Χ.) αποσύρθηκε στη Μονή του Παντοκράτορος στην Κωνσταντινούπολη, όπου έγινε μοναχός με το όνομα Ματθαίος. Η ίδια, μετά τον θάνατο του συζύγου της έγινε μοναχή (1425 μ.Χ.) στη Μονή της κυράς Μάρθας, με το όνομα Υπομονή. Στο μοναστήρι αυτό έζησε 25 χρόνια έως ότου πέθανε. Η Μονή Τιμίου Προδρόμου της Πέτρας έτυχε ιδιαίτερης προστασίας της αυτοκράτειρας Ελένης Παλαιολογίνας. Εκεί ίδρυσε γυναικείο γηροκομείο με την επωνυμία «η Ελπίς των απελπισμένων». Στην ίδια Μονή υπήρχε και το σκήνωμα του Οσίου Παταπίου, που πλέον βρίσκεται στην Ιερά Μονή του στο Λουτράκι.

Μανουήλ Β' παλαιολόγος

Ο Αγγελής Νοταράς μαζί με την οικογένεια και την κινητή του περιουσία έφερε στην Ελλάδα από την Μονή της Πέτρας (η οποία διαλύθηκε μετά το 1640 μ.Χ.) το ιερό σκήνωμα του Οσίου Παταπίου, που προστατευόταν με αυτοκρατορική εντολή, καθώς και την τιμία κάρα της θείας του, Αγίας Υπομονής. Τον ιερό αυτό “θησαυρό” υποδέχτηκε ένα σπήλαιο ασκητών στα Γεράνεια Όρη, το οποίο χρονολογείται πριν από τον ΙΔ’ αιώνα και είναι δι­αρρυθμισμένο σε ναό εδώ και εκατοντάδες χρόνια.

Στο πέτρινο τέμπλο του ναού εικονίζονται στα δεξιά η Δέηση και στα αριστερά τρία άγια πρόσωπα από την Εκκλησία της Κωνσταντινουπόλεως: η Αγία Υπομονή, ο Άγιος Πατάπιος και ο Άγιος Νίκων ο Νέος. Η αυτοκράτειρα Ελένη, έχοντας διανύσει 35 χρόνια ως Αυτοκρατόρισσα και 25 ως ταπεινή μοναχή, πέθανε στις 23 Μαρτίου του 1450, τρία χρόνια πριν η Κωνσταντινούπολη, πρωτεύουσα της αυτοκρατορίας πέσει στα χέρια των Οθωμανών Τούρκων μετά από μακρά πολιορκία. Στην άλωση της Κωνσταντινούπολης ο γιος της Κωνσταντίνος ΙΑ’ Παλαιολόγος σκοτώθηκε στη μάχη και έτσι καταγράφηκε ως ο τελευταίος Βυζαντινός αυτοκράτορας στην ιστορία.

Μαρία Σιταρίδου-Τρουλάκη

Σχετικά Άρθρα