ΖΟΖΕ ΣΑΡΑΜΑΓΚΟΥ, ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΙΟΡΚΙΑΣ ΤΗΣ ΛΙΣΑΒΟΝΑΣ

Η Ιστορία της Πολιορκίας της Λισαβόνας

Γράφει η Νατάσα Μουτούση

Ο βραβευμένος με το Νόμπελ Λογοτεχνίας το 1998,Πορτογάλος Ζοζέ Σαραμάγκου έχει χαράξει τη δική του αυτόνομη πορεία σε μία λογοτεχνική διαδρομή και έχει διακριθεί με την ιδιαίτερη τεχνική της γραφής του. Η ιδιόρρυθμη τεχνοτροπία που χρησιμοποιεί εντυπωσιάζει και ανατρέπει τα ειθισμένα. Οι μακροσκελείς προτάσεις χωρίς τελείες σε ολόκληρες παραγράφους, παρατάσσοντας τις λέξεις τη μία δίπλα στην άλλη, και οι ευθείς λόγοι, οι διάλογοι, χωρίς διακριτικούς διαχωρισμούς των ομιλούντων, ασκούν μία αναγνωστική γοητεία για τον έμπειρο αναγνώστη. Σημασία δεν έχει μόνον Τί γράφει ο δημιουργός, αλλά και Πώς το γράφει, χαρακτηριζόμενος από την προσωπική του «μανιέρα».

Επιλέγει ως κεντρικό του ήρωα έναν τακτικό, τυπικό και ευσυνείδητο επιμελητή βιβλίων. Ο Ραϊμούντο Σίλβα, προσηλωμένος στην εργασία του, καθοδηγείται από τους κανόνες που ορίζει το καθήκον, υπακούοντας στον δεοντολογικό κώδικα. Διατρέχει μια συνετή επαγγελματική πορεία αρκετών χρόνων με γνώμονα την προάσπιση του έργου του εκάστοτε συγγραφέα και την ανάδειξη του βιβλίου του. Αναλαμβάνει την επιμέλεια του βιβλίου με τον τίτλο: “ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΙΟΡΚΙΑΣ ΤΗΣ ΛΙΣΑΒΟΝΑΣ”, το οποίο πραγματεύεται την κατάληψη της πόλης της Λισαβόνας από τους Πορτογάλους με την βοήθεια των Σταυροφόρων.

Στο Γκιμαράες, στα βόρεια της Πορτογαλίας, ο πρώτος βασιλιάς, ο Αλφόνσος Α’, διακήρυξε την ανεξαρτησία της χώρας, τον 12ο αιώνα, νικώντας τους Μαυριτανούς. Στο βιβλίο, ο επιμελητής, κατά την διάρκεια της διόρθωσης του κειμένου, μπαίνει στον πειρασμό να παρεκκλίνει και να προσθέσει μία μικρή λέξη, ένα “ΔΕΝ” στην ιστορία. Διαπράττει με αυτόν τον τρόπο μία σοβαρή παράβαση, ανατρέποντας τη σημασία μίας φράσης και, κατ’ επέκταση, όλου του νοήματος του βιβλίου. Το συναισθάνεται! Χάνεται η ισορροπία του και αναζητά κάποιες αόρατες επάλξεις να κρατηθεί.

Η Πολιορκία της Λισαβόνας

Στην πραγματικότητα πιστεύω ότι η μεγάλη διάκριση των ανθρώπων βρίσκεται ανάμεσα σ’ εκείνους που λένε ναι και σ’ εκείνους που λένε όχι…υπάρχουν πλούσιοι και φτωχοί, υπάρχουν δυνατοί και αδύναμοι, αλλά η γνώμη μου είναι αυτή, μακάριοι αυτοί που λένε όχι, σ’ αυτούς θα έπρεπε ν’ ανήκει η βασιλεία της γης…

σελ. 374

Στον εκδοτικό οίκο όπου καλείται να απολογηθεί ο επιμελητής ομολογεί ότι ίσως ήταν «πνευματικά διαταραγμένος» τη στιγμή που διόρθωνε το κείμενο και πρόσθεσε το «δεν» που σημαίνει ότι οι Σταυροφόροι «δεν» βοήθησαν τους Πορτογάλους. Η γνωριμία του Ραϊμούντο με τη προϊσταμένη των επιμελητών, Μαρία Σάρρα, θα είναι καταλυτική για τη μετέπειτα ζωή του. Εκείνη του προτείνει να γράψει ο ίδιος μία άλλη ιστορία, διατηρώντας τον τίτλο του βιβλίου, όπου να αναφέρεται ότι όντως οι Σταυροφόροι δε βοήθησαν στη νίκη. Τον προτρέπει έτσι να μεταπηδήσει από την επιμέλεια στην συγγραφή. Αρχίζει να γράφει πλήρως απενοχοποιημένος, με τη θέα της πόλης της Λισαβόνας από το παράθυρο του δωματίου του να τον εμπνέει, να ενεργοποιεί την γόνιμη φαντασία του και να έχει την αίσθηση ότι «βλέπει» ζωντανά την αναπαράσταση της πολιορκίας. Με τη συγγραφή, αρέσκεται να παραλληλίζει τις ζωές των ηρώων του με τη δική του, την οποία διακρίνει να μεταβάλλεται. Αισθάνεται πρωτόγνωρες συγκινήσεις να τον κατακλύζουν μαζί με τα ερωτικά σκιρτήματα για την Μαρία Σάρρα. Οι αισθήσεις του όλες βρίσκονται σε μία ασίγαστη αναταραχή.

Η Ιστορία της Πολιορκίας της Λισαβόνας

Ο Ζοζέ Σαραμάγκου συνθέτει αριστοτεχνικά ένα αλληγορικό έργο με μηνύματα και συμβολισμούς. Χτίζει τον ήρωά του γήινο με ευαισθησία, ταπεινότητα, τρυφερότητα και ενσυναίσθηση. Ο αναγνώστης αντιλαμβάνεται την προσπάθεια του πρωταγωνιστή να αποκρύψει από όλους την επίσκεψη στο σπίτι του της φίλης του, της δικής του προσωπικής «πολιορκίας» και δείχνει συστολή στην πρώτη του ερωτική σκηνή, τη δική του αποκλειστική κατάκτηση.

Σαν να μου φαίνεται ότι είμαστε σε πόλεμο, Και βέβαια είμαστε σε πόλεμο, στον πόλεμο της πολιορκίας, ο καθένας μας πολιορκεί τον άλλον και πολιορκείται από αυτόν, θέλουμε να ρίξουμε ο ένας τους τοίχους του άλλου αλλά να κρατήσουμε τους δικούς μας, έρωτας θα είναι όταν δεν θα υπάρχουν σύνορα, έρωτας είναι το τέλος της πολιορκίας/

Ο λογοτέχνης Σαραμάγκου δυναμιτίζει τον λόγο του με την ιδιαιτερότητα της γραφής που υιοθετεί και αποθεώνει το έργο του. Κυριαρχεί τα συναισθήματά του και αυτοβούλως χαρίζει την «επίγευση» που παραπέμπει στη μαγευτική ευρηματικότητα της υπόθεσης.

Μτφ. ΑΘΗΝΑ ΨΥΛΛΙΑ

Κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη

Η Νατάσα Μουτούση γράφει κριτικές και απόψεις σε βιβλία μυθιστορηματικής θεματικής και μπορείτε να τη βρείτε στο Facebook πατώντας στον σύνδεσμο εδώ.

Σχετικά Άρθρα