Σαρλότ Μπροντέ: Από τα οικοτροφεία, στο Πάνθεον της λογοτεχνίας

Σαρλότ Μπροντέ

Γράφει η Μαρία Σιταρίδου-Τρουλάκη

Η μεγαλύτερη και διασημότερη από τις τρεις αδελφές Μπροντέ πέρασε μία ζωή ασφυκτική λόγω του φύλου και της κοινωνικής τάξης που ανήκε, σε μία δουλειά που μισούσε, αφοσιωμένη στις αδελφές της και κυρίως στον πατέρα και τον άσωτο αδελφό της. Η συγγραφή ήταν για αυτήν διέξοδος και σιωπηλή διαμαρτυρία…

Γεννήθηκε στις 21 Απριλίου του 1816 στο Γιορκσάιρ και ήταν το τρίτο παιδί ενός φτωχού Ιρλανδού ιερέα και της συζύγου του, που πέθανε στα 38 της χρόνια από καρκίνο και ενόσω ήταν έγκυος για έκτη φορά. Ο πατέρας της δεν μπορούσε να μεγαλώσει μόνος του τα παιδιά και έτσι έστειλε τις τέσσερις μεγαλύτερες κόρες του, ανάμεσά τους και τη Σαρλότ, σε οικοτροφείο για παπαδοκόρες. Εκεί η ζωή ήταν άθλια, με λιγοστό και κακό φαγητό, χωρίς θέρμανση και με αυστηρή, έως τυραννική διεύθυνση. Η ίδια και η Έμιλυ τα κατάφεραν, οι δύο αδελφές τους όμως, η Μαρία και η Ελίζαμπεθ αρρώστησαν από φυματίωση και πέθαναν. Τις εμπειρίες της από αυτό το κολαστήριο, τις περιέγραψε στο δημοφιλέστερο μυθιστόρημα της, Τζέιν Έιρ. Όταν τα κορίτσια γύρισαν στο σπίτι, ο πατέρας τους περνούσε το μεγαλύτερο διάστημα μέσα στο γραφείο του. Μαζί με τα αδέλφια της, Έμιλυ, Αν και Μπράνγουελ άρχισαν να γράφουν ποιήματα και πεζά σε μικροσκοπική γραφή, ώστε να μην τα ανακαλύψει η θεία τους Ελίζαμπεθ που βοηθούσε στο νοικοκυριό και παρέδιδε μαθήματα στα κορίτσια, ενώ ο αδελφός τους Μπράνγουελ έκανε μαθήματα με τον πατέρα του.

Σαλότ Μπροντέ
Σαρλότ Μπροντέ

Το 1831 πέρασε και πάλι ένα χρόνο σε οικοτροφείο. Το 1835 επέστρεψε στο οικοτροφείο ως δασκάλα πλέον, έχοντας μαθήτρια την αδελφή της Έμιλυ. Η ίδια απεχθανόταν και το οικοτροφείο και τη δουλειά της, πού ήταν όμως σημαντική για τις σπουδές τέχνης του αδελφού της στο Λονδίνο. Εκείνος όμως, έμπλεξε με κακές παρέες στη βρετανική πρωτεύουσα και κατέληξε αλκοολικός και οπιομανής.

Η Σαρλότ δούλεψε σαν δασκάλα για 10 χρόνια, μέχρι το 1845 . Δασκάλες έγιναν και οι δύο αδελφές της επειδή θεωρούνταν αξιοπρεπής δουλειά. Η εργασία της δασκάλας σήμαινε σκληρή δουλειά από τις 11:00 το πρωί ως τις 11:00 το βράδυ και συνεχή υποτίμηση από τη διεύθυνση, που αντιμετώπιζε τις δασκάλες σαν υπηρέτριες. Για να ξεφύγουν από όλα αυτά, οι δύο αδελφές Σαρλότ και Έμιλυ, αποφάσισαν να ιδρύσουν το δικό τους σχολείο θηλέων και για αυτό το λόγο πήγαν στις Βρυξέλλες σε σχολή για να βελτιώσουν τα γαλλικά και τα γερμανικά τους. Εκεί ερωτεύτηκε το σύζυγο της ιδιοκτήτριας της σχολής, ο οποίος δίδασκε εκεί. Η ιδιοκτήτρια γρήγορα αντιλήφθηκε τι συνέβαινε και φρόντισε να κρατήσει τον άντρα της μακριά από την επίδοξη αντίζηλο.

Όταν η Σαρλότ γύρισε στην Αγγλία, άρχισε να γράφει επιστολές γεμάτες θαυμασμό και νοσταλγία στον δάσκαλό της, που έμειναν δίχως απάντηση, ραγίζοντάς της την καρδιά. Αλλά και επαγγελματικά η Σαρλότ είδε τα όνειρά της να μαραίνονται, καθώς είχε αποκλειστικά την ευθύνη για τον σχεδόν τυφλό πατέρα της και τον εξαρτημένο αδελφό της. Ο Μπράνγουελ πέθανε τελικά, μόλις στα 30 του, αφήνοντας πίσω ένα βουνό από χρέη.

Αδελφές Μπροντέ
Αδελφές Μπροντέ

Η πρώτη σοβαρή λογοτεχνική απόπειρα της Σαρλότ ήταν η ποιητική συλλογή που εξέδωσε μαζί με την Αν και την Έμιλι, με τα αντρικά ψευδώνυμα Currer, Ellis και Acton Bell, ώστε να αποφύγουν τις προκαταλήψεις που υπήρχαν για τις γυναίκες συγγραφείς. Η συλλογή της πήρε θετικές κριτικές, πούλησε όμως μόνο δύο αντίτυπα.. Οι τρεις αδελφές συνέχισαν να γράφουν μυθιστορήματα αυτή τη φορά.

Σε αντίθεση με την Αν και την Έμιλυ, η Σαρλότ δεν βρήκε άμεσα εκδότη για το έργο της. Ο δεύτερος εκδοτικός οίκος στον οποίο έστειλε το βιβλίο “Ο καθηγητής”, της ζήτησε κι άλλα δείγματα γραφής. Το 1847 η Σαρλότ του έστειλε την “Τζέιν Έιρ”, βασισμένο έντονα στις προσωπικές της εμπειρίες. Η φαινομενικά απλή ιστορία μιας γκουβερνάντας που ερωτεύτηκε και ονειρευόταν γάμο με τον αγαπημένο της κύριο Ρότσεστερ, γνώρισε τεράστια επιτυχία, προκαλώντας όμως και οργισμένες αντιδράσεις. Ένας από τους κριτικούς ισχυρίστηκε πως το βιβλίο ενσάρκωνε το ανατρεπτικό πνεύμα που στοίχειωνε την Ευρώπη· ήταν παραμονές της “άνοιξης των λαών” του 1848, ενώ ένας άλλος κατηγόρησε το βιβλίο για ηθικό Ιακωβινισμό (ιδεολόγημα λίγο πριν τη Γαλλική Επανάσταση).

Σαρλότ Μπροντέ

Διάσημη πλέον η Σαρλότ γνωρίστηκε με σημαντικές λογοτεχνικές προσωπικότητες της εποχής, λίγο αργότερα όμως, έχασε τις δύο αγαπημένες ομότεχνες αδελφές της, Έμιλι και Αν, με διάφορα λίγων μηνών. Η Σαρλότ ήταν πια η μόνη υπεύθυνη για τη φροντίδα του πατέρα και του νοικοκυριού, κατορθώνοντας ωστόσο να συγγράψει δύο ακόμα επιτυχημένα μυθιστορήματα με δυνατούς γυναικείους χαρακτήρες, τη “Shirley” και τη “Villete”.

Για πολλά χρόνια προσπαθούσε να αντισταθεί στην ιδέα ενός συμβατικού γάμου μόνο και μόνο για κοινωνική αποκατάσταση. Τελικά, κάποια στιγμή αποδέχτηκε την πρόταση του βοηθού ιερέα του πατέρα της, που την πολιορκούσε για χρόνια. Ο γάμος δεν κράτησε πολύ πολύ, καθώς η εγκυμοσύνη της ήταν πολύ δύσκολη, ενώ πιθανότατα έπασχε και από φυματίωση. Έναν χρόνο μετά τον γάμο της, πριν κλείσει τα 39 της χρόνια και ενόσω ήταν έγκυος, πέθανε πιθανόν από φυματίωση. Είχε για κακή της τύχη, την ίδια κατάληξη με τη μητέρα της, όταν έσβησε στις 31 Μαρτίου του 1855.

Τα έργα της αποπνέουν πάθος και δίψα για ζωή, φιλοδοξία και αγώνα για επιβίωση. Μιλούν για αγάπη, έρωτα και συντροφικότητα, χαρακτηρίζονται δε από έντονο ρομαντισμό και λυρισμό και είναι εμπνευσμένα από τις προσωπικές της εμπειρίες.

Μαρία Σιταρίδου-Τρουλάκη

Σχετικά Άρθρα