Στέλιος Χαλκίτης: «Πάντα έχει φαντασία ο άνθρωπος, το πρόβλημα είναι πού την κατευθύνει»

Στέλιος Χαλκίτης

Όταν ξεκίνησα να φτιάχνω τις ερωτήσεις για τη συνέντευξη με τον Στέλιο Χαλκίτη προαισθανόμουν πως οι απαντήσεις θα ήταν ένα μονοπάτι προς μια πνευματική περάτωση. Καμιά απάντηση δεν ήταν επιτηδευμένη. Όλες είχαν μικρά κίνητρα για σκέψη και προβληματισμό, όπως ακριβώς είναι και τα μυθιστορήματά του. Με αφορμή το τελευταίο του έργο, «Οι Απαράθορες», θέλησα να τον γνωρίσουμε λίγο καλύτερα, ως συγγραφέα, αλλά να ανακαλύψουμε και την ανθρώπινη πλευρά του μέσα από τις σκέψεις του.

1. Κατ’ αρχάς θα ήθελα να σας ευχαριστήσω για τη συνέντευξη που μας παραχωρείτε. Οι «Απαράφθορες« είναι το τελευταίο σας μυθιστόρημα και θα ήθελα να μας γράψετε λίγα λόγια γι’ αυτό.

Το μυθιστόρημα «Οι Απαράφθορες» έχουν χαρακτηριστεί ως ψυχογραφικό, κοινωνικό, ηθικοπλαστικό, ηθογραφικό κ.λπ. μυθιστόρημα. Κατά τη γνώμη μου είναι λίγο απ’ όλα τα προηγούμενα, οπότε το θεωρώ ένα ακατάτακτο λογοτεχνικό έργο εμπνευσμένο από αφηγήσεις, άλλοτε αληθινές, όσον αφορά την ύπαρξη τέτοιας αξίας εμβληματικών γυναικών με απαρχή μια εποχή σχεδόν απροσδιόριστη και εν πολλοίς ξεθωριασμένη στον χρόνο, είτε ως ποθούμενο, όσον αφορά τις λεπτομέρειές του. Οι γυναίκες αυτές προσπέρασαν τις απατηλές προσδοκίες και την αδράνεια. Βρήκαν μια κλίμακα ζωής που τους άρμοζε και την εμπιστεύτηκαν, και επιχείρησαν να μυήσουν όσο περισσότερες γυναίκες έκριναν πως μπορούσαν με προσπάθειες να σταθούν στο ύψος των αξιών και των αρχών που διείπε την ομάδα τους.

2. Η ιστορία εκτυλίσσεται στην Κάλυμνο και μας κάνετε κοινωνούς από μέρη και πολιτισμό του νησιού που δε γνωρίζουμε. Πώς αντιλαμβάνεστε εσείς το νησί;

Το νησί είναι ο κόσμος μου, όπως για οποιονδήποτε ο τόπος του είναι ο δικός του κόσμος. Στον τόπο του ο καθένας ξεκινά να γράφει το χρονολόγιο της ζωής του, και οπουδήποτε και αν βρεθεί αυτό το βιβλίο τον περιμένει να συμπληρωθεί, αλλιώς μένει ανολοκλήρωτο, ημιτελές.

3. Οι γυναίκες της Καλύμνου έχουν δημιουργήσει έναν δικό τους τρόπο έκφρασης και αντιμετώπισης της πατριαρχικής κοινωνίας που είναι μέρος. Ποια ανάγκη προκάλεσε τη δημιουργία αυτής της ομάδας;

Κατ’ αρχάς πρέπει να έχουμε κατά νου πως μιλάμε για όμιλο, για ομάδα και όχι για την πλειονότητα του νησιού. Η ανάγκη που προκάλεσε τη δημιουργία του ομίλου ήταν η σθεναρή άρνησή τους να θεσμοποιήσουν την υποταγή στη μοίρα τους. Παράλληλα, δεν είχαν την απατηλή προσδοκία πως μπορεί να αλλάξει ο κόσμος, κατάλαβαν όμως νωρίς ότι μπορούν να αλλάξουν και να εξελίξουν τον εαυτό τους μα και τον περίγυρό τους. Κατάλαβαν πως υπήρχε αυτή η δυνατότητα μέσα από το τεράστιο βάρος των ευθυνών που επωμίζονταν από μικρή ηλικία. Έπρεπε να δοκιμαστούν. Ήταν μόνες∙ ο πατέρας είτε στις μακρινές θάλασσες πάλευε καθημερινά για το σφουγγάρι, είτε μοχθούσε στην ξενιτιά δυο και τρία χρόνια συνεχόμενα μέχρι να ξαναδεί για πολύ λίγο την οικογένειά του. Δοκιμαζόμενες έβλεπαν ότι η αξία των πραγμάτων δεν είναι η τιμή τους αλλά η ουσία τους, έβλεπαν τη θέληση, τις ικανότητές τους, τα ελλείμματά τους, και αναγνώριζαν όλο και περισσότερο την ανάγκη να λοξοπατήσουν μακριά από τα προσημειωμένα βήματα αλλοτινών εποχών.

Στέλιος Χαλκίτης

4. Η ιστορία τους χάνεται στον χρόνο. Ακροβατεί στον μύθο και την πραγματικότητα. Εσείς σε ποιο από τα δύο θελήσατε να εστιάσετε περισσότερο;

Εστιάζω και στα δυο, δεν είναι αντίθετα, δεν είναι φωτιά και νερό. Ο μύθος στα μυθιστορήματά μου δεν είναι μια περιγραφή του ιδεώδους, ο μύθος, κατά τη γνώμη μου, οφείλει να διδάσκει, να εξηγεί, να φαντάζεται, ίσως και να ελέγχει αυτή καθεαυτήν τη συνείδηση, ο μύθος είναι η δυνατότητα να δημιουργήσουμε την πραγματικότητα μέσα από την οποία μπορούμε να εξελιχθούμε.

5. Είναι μια ιδεαλιστική συνθήκη οι Απαράφθορες ή μια ανάγκη που πραγματοποιήθηκε;

Ήταν ανάγκη, και μάλιστα επιτακτική, να ακολουθούν τον δρόμο της αρετής με τη στενή και ευρεία έννοια του όρου. Οι άνδρες, είτε ως σπογγαλιείς είτε ως μετανάστες, έλειπαν για μεγάλα χρονικά διαστήματα από την οικογένεια. Οι γυναίκες, μέσα σ’ αυτές τις δύσκολες επιβιωτικές συνθήκες, έπρεπε να διαφυλάξουν την τιμή, την ηθική και την υπόληψή τους∙ αυτά είχαν διδαχθεί από τις μητέρες τους, αυτά δίδασκαν στα παιδιά τους. Παράλληλα, όσες επιλέγοντο, με την εισδοχή τους στον όμιλο των απαράφθορων αποκτούσαν γνώσεις και τρόπο σκέψης, μάθαιναν να σκέφτονται. Έχω την πεποίθηση ότι το να μπορείς να σκέφτεσαι είναι από τις σπουδαιότερες νοηματοδοτήσεις που μπορεί να δώσει ο άνθρωπος στη ζωή του. Ακραδάντως πιστεύω πως τα μεγαλύτερα εγκλήματα στην ανθρωπότητα έγιναν από ανθρώπους που δεν σκέφτονταν. Δεν πρέπει να θεωρούμε τίποτε αυτονόητο, χρειάζεται αγώνας για να γίνεις καλή μητέρα, καλή σύζυγος, καλός άνθρωπος.

6. Οι ιδέες που πρεσβεύουν οι γυναίκες της Καλύμνου είναι ένας τρόπος ζωής που ξεπερνά το γεωγραφικό πλαίσιο ενός τόπου. Θέλατε να περάσετε ένα μήνυμα που αφορά το ανθρώπινο είδος στο σύνολό του;

Θα σας απαντήσω μέσα από το ίδιο το βιβλίο: «…εξελισσόμαστε και επιθυμούμε να μας μιμηθούν, σ’ αυτά στηρίχτηκε η ιδέα να συνασπιστούν οι κρυφές γυναίκες, δεν διατυμπανίζουμε τίποτα, προσπαθούμε να γίνουμε καλύτεροι άνθρωποι και αφήνουμε τους άλλους να δουν. Βέβαια, λίγο-πολύ όλοι αντιμετωπίζουμε τους εσωτερικούς μας δαίμονες, […] έχουμε φανερές και μυστικές οδύνες».

Να γίνουμε καλύτεροι άνθρωποι με ό,τι αυτό συνεπάγεται, αυτό είναι το μήνυμα.

7. Πόσο εύκολο είναι σε γνωστικό επίπεδο να καταφέρει ένας άνθρωπος να παρατηρεί και να ζήσει σύμφωνα με τον τρόπο που σκέφτονται και αντιδρούν οι κρυφές γυναίκες;

Καθόλου εύκολο πιστεύω, το αντίθετο μάλιστα! Άλλωστε η εξέλιξη με την ψυχίατρο του βιβλίου, έναν άνθρωπο δηλαδή που σπούδασε τις εκφράσεις της ψυχής, το δείχνει απερίφραστα! Χρειάζεται δύναμη να είναι κάποιος όπως «Οι “κρυφές γυναίκες” […] εργατικές, υπομονετικές μα και διεκδικητικές, χαρούμενες και αφοσιωμένες στο καθήκον της ευθύνης· μια διαφορετική συναίσθηση και κατανόηση του βάθους οποιασδήποτε ευθύνης όπου αυτοθέλητα καθιστούσαν τον εαυτό τους εξυπηρετητή των παιδιών τους, του γείτονα, του μουσαφίρη…».

8. Ο άνθρωπος μπορεί να υπάρξει ως ιδέα μέσα από την υστεροφημία του; Σημασία έχει τι θα αφήσει ή τι θα πράξει όσο ζει;

Το θέμα της υστεροφημίας ή της ενδοκοσμικής αθανασίας είναι πολύ μεγάλο και απαιτεί βαθιά ανάλυση σε ένα πρώτο επίπεδο κατανόησης, θα έλεγα, όπως ένας μεγάλος γλύπτης, ζωγράφος, μουσουργός κ.ά. αποκτά την ενδοκοσμική του αθανασία μέσα από ένα σπουδαίο έργο του, έτσι και ο δίκαιος Αριστείδης απέκτησε την αθανασία μέσα από την ιδέα της δικαιοσύνης. Λέω συχνά πως οι ιδέες μας είναι σκέψεις και στοχασμοί πολλών ανθρώπων, ωστόσο χαρίζουν ενδοκοσμική αθανασία μόνο σ’ αυτόν που τις υπερασπίστηκε και έζησε με αυτές και γι’ αυτές τις ιδέες. Δεν ξέρω αν σας δίνω να με καταλάβετε. Θέλω να πω, ότι αυτά που πράττει όσο ζει, αυτά είναι που τελικά αφήνει πίσω του, αλίμονό του όμως αν χάσει το ζύγισμα και φύγει σε αντίθετη κατεύθυνση, αλίμονο δηλαδή αν έπραξε έτσι για να τα αφήσει πίσω του.

Στέλιος Χαλκίτης

9. Σε ένα σας απόσπασμα διαβάζω: «Ζούμε σε μια εποχή που δε σε τιμωρούν για τις ιδέες σου, τιμωρείσαι απ’ τις ιδέες σου». Έχει τη σύγχρονη εποχή τιμωρητικό χαρακτήρα μια ιδέα; Πόσο πιστεύετε ότι κυριαρχεί πλέον η ιδέα σε έναν κόσμο απρόσωπο και μοναχικό;

Έχει τιμωρητικό χαρακτήρα η εποχή μας με έναν νέο και εντελώς διαφορετικό τρόπο∙ παλιά, στην καλύτερη περίπτωση, πήγαινες φυλακή για τις ιδέες σου∙ σήμερα, ναι, αν θέλεις να φτάσεις στο μέτρο του ανθρώπου, τότε θα τιμωρηθείς εξαιτίας των ιδεών σου από αυτούς που αγωνιούν να θεμελιώσουν μέσα στην κοινωνία έναν άλλον εαυτό αγνοώντας ότι ο εαυτός τους είναι καλύτερος από τη μάσκα. Δεν αντιλαμβάνονται πως η αληθινή ζωή δεν είναι απούσα, απών είναι ο εαυτός που θα την αναγνωρίσει για να ζήσει αληθινά.

Και για να απαντήσω στο τελευταίο μέρος του ερωτήματός σας, πιστεύω ότι πάντα οι ιδέες θα κυριαρχούν στον κόσμο μας, σημασία έχει όμως να μην κυριαρχούν μόνο οι κακές ιδέες με το ωραίο περιτύλιγμα, υπαίτιες για ακατάπαυστη κτήση και κατοχή πραγμάτων.

10. Ποιος ήταν ο λόγος που ξεκινήσατε τη συγγραφή; Είναι το μυθιστόρημα ένας μπούσουλας ζωής σήμερα ή ένα στοιχείο έμπνευσης για τον άνθρωπο;

Το μυθιστόρημα, για έναν συγγραφέα που τιμά τη σκέψη του, είναι αυτός που είναι, αυτός που θα ‘θελε να είναι, και αυτός που θέλει να αποφύγει να γίνει. Είναι ένας δύσβατος δρόμος, όπου συνεχώς βαδίζεις πάνω σε κακοτράχαλα βράχια, εξομολογείσαι και πληγώνεσαι και συνεχίζεις να εξομολογείσαι μέχρι να νιώσεις τα «εγώ» να απαγκιστρώνονται από τον εαυτό τους.

Στέλιος Χαλκίτης

11. Πώς θα χαρακτηρίζατε σήμερα την ανθρώπινη σκέψη;

Σήμερα η σκέψη της πλειονότητας των ανθρώπων, στην καλή της εκδοχή, είναι απομεινάρια από ρόλους που έπαιξαν άλλοι, είναι μια σκέψη αμήχανη που απλά μιμείται.

Στην ιδανική της εκδοχή, κάτι σπάνιο βέβαια, είναι μια συνεχής διαλεκτική ανάμεσα στη φαντασία και τον φορέα της σχετικά με κάποιον ή με κάτι από το παρελθόν ή το μέλλον με σκοπό την ειρήνη και τη γαλήνη μεταξύ των ανθρώπων.

12. «Η φαντασία μπορεί να κάνει τα πάντα». Πιστεύετε πως ο άνθρωπος την εποχή που διανύει έχει φαντασία ή προσπαθεί να επιβιώσει το κάθε λεπτό της ζωής του;

Πάντα έχει φαντασία ο άνθρωπος, το πρόβλημα είναι πού την κατευθύνει. Η φαντασία διαμορφώνει την πραγματικότητα γύρω μας και τον τρόπο που τη βιώνουμε, μόνο που η σημερινή πραγματικότητα καταστρέφει τη φαντασία και αποστερεί από τις εικόνες της την ικανότητα να είναι φορείς υψηλών νοημάτων.

Λίγα λόγια για τον συγγραφέα και το έργο του:

Ο Στέλιος Χαλκίτης είναι συγγραφέας. Γεννήθηκε στην Κάλυμνο όπου ζει, εργάζεται και συγγράφει. Κατά τη διάρκεια των εγκύκλιων σπουδών του, αλλά και αργότερα, σε μια προσπάθεια να βρει απαντήσεις στις υπαρξιακές του ανησυχίες, ταξίδεψε σε Ινδίες, Θιβέτ, Ιμαλάια, Άγ. Όρος κλπ.

Επί σειρά ετών αρθρογραφούσε σε ελληνικές εφημερίδες για πολιτικά, φιλοσοφικά και κοινωνικά θέματα, υποστηρίζοντας με θέρμη τα ανθρώπινα δικαιώματα, την ισότητα των γυναικών και την ισότητα εν γένει, όπως και την ανάγκη αναθεώρησης πάσης φύσεως βεβαιοτήτων.

Συχνά προσκαλείται σε πνευματικά ιδρύματα, φιλοσοφικά συμπόσια ή άλλες εκδηλώσεις όπου δίνει διαλέξεις φιλοσοφικού ή ψυχολογικού χαρακτήρα που τυγχάνουν μεγάλης αποδοχής από το ευρύ κοινό και μέλη της πανεπιστημιακής κοινότητας.

  • Οι απαράφθορες”, 2020, εκδόσεις IANOS, Θεσσαλονίκη
  • “De Profundis, αναμάρτητοι έρωτες”, 2017, εκδόσεις Πηγή, Θεσσαλονίκη
  • “Ante Tractatum φιλοσοφικές σημειώσεις”, 2015, εκδόσεις Ρώμη, Θεσσαλονίκη
  • “Marginus Morius”, 2014, Vanguard Press, Μεγάλη Βρετανία
  • “Ο Λούσηρος”, 2013, εκδόσεις Ζήτη, Θεσσαλονίκη
  • “Μάργκινους Μόριους”, 2012, εκδόσεις Ζήτη, Θεσσαλονίκη, που έχει κάνει ήδη δεύτερη έκδοση (2015)

Περισσότερες πληροφορίες για τον Στέλιο Χαλκίτη και το έργο του μπορείτε να δείτε στην προσωπική του σελίδα:

Στ. Χαλκίτης

Σοφία Σιγάλα

Σχετικά Άρθρα