Ιούδας, Άμος Οζ

Βιβλίων Γη

Γράφει η Νατάσα Μουτούση

Το αξιολογότατο συγγραφικό έργο που έχει αφήσει παρακαταθήκη ο πολυβραβευμένος Άμος Όζ είναι αδιαμφισβήτητης λογοτεχνικής αξίας, επανειλημμένα υποψήφιο για το βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας. Ήταν γιός μεταναστών, πραγματικό όνομα Κλάουσνερ ,ο οποίος υιοθέτησε το επίθετο «ΟΖ», που σημαίνει δύναμη, στο κιμπούτς όπου πέρασε τα περισσότερα χρόνια από τη ζωή του. Ο ίδιος συστήνεται αυτοπροσώπως με αφηγηματική ακρίβεια λόγου και σαρκαστικού αυθορμητισμού στο διεθνώς αναγνωρισμένο αυτοβιογραφικό του μυθιστόρημα, το «ΙΣΤΟΡΙΑ ΑΓΑΠΗΣ ΚΑΙ ΣΚΟΤΟΥΣ». Ευαισθητοποιημένος πολίτης, ένθερμος υποστηρικτής του φιλειρηνικού κινήματος στο Ισραήλ, είχε δημοσιοποιήσει τις πολιτικές του θέσεις κατ’ επανάληψη. Στα έργα του κυριαρχούν οι ιστορίες της γειτονιάς της πατρίδας του, η περιρρέουσα ατμόσφαιρα με τους απλούς ανθρώπους στην καθημερινότητά τους, αλλά και με τους καλλιεργημένους ανθρώπους και τη σθεναρή τους αντίληψη περί της απόδοσης δικαιοσύνης και επιβολής της ειρήνης. Φανατικός υποστηρικτής της ομαλής συμβίωσης των δύο λαών, Εβραίων και Αράβων, θλίβεται από το αιματηρό μοίρασμα της Γης του Ισραήλ με πολέμους συνεχείς και έχθρες αγεφύρωτες.

Βιβλίων Γη

Ο διορατικός στοχασμός που διακρίνει τον Άμος Όζ αποτυπώνεται με πληρότητα στο τελευταίο του έργο με τον τολμηρό, για Εβραίο συγγραφέα, τίτλο :«ΙΟΥΔΑΣ». Το έργο αυτό της απολύτου συγγραφικής του ωριμότητας εκδόθηκε λίγο πριν τον θάνατό του το 2018.Τολμάει να θίξει το πρόσωπο του Ιούδα του Ισκαριώτη, να «σκαλίσει» ένα παρελθόν, ταμπού για τη χριστιανική θρησκεία, που έχει παγιωθεί χρόνια τώρα, να αναθεωρήσει αλήθειες και δοξασίες και να επαναπροσδιορίσει θεωρίες συνομωσίας και προδοσίας. Ήταν προδότης ο Ιούδας ή ήταν ο πιστός μαθητής που αγάπησε τον δάσκαλό του και πίστεψε στην θεότητά του; Ο μύθος δημιουργεί την πραγματικότητα ή αντίστροφα;

Ο «Ιούδας» είναι ένα πολυεπίπεδο μυθιστόρημα με την ιστορία του να στήνεται στη διχοτομημένη Ιερουσαλήμ, με τους Ισραηλινούς και τους Άραβες, στο τέλος του χειμώνα του 1959 και αρχές του 1960.Τρείς οι κύριοι πρωταγωνιστές που περνούν μαζί τρείς χειμωνιάτικους μήνες σε έναν ημιφωτισμένο χώρο, γεμάτο «σκιές», σε ένα απομονωμένο σπίτι στο Σοκάκι Ραβ Ελμπάζ στην άκρη της Ιερουσαλήμ. Τρία πρόσωπα ,τριών διαφορετικών ηλικιακών ομάδων και πεποιθήσεων συνυπάρχουν σε ιδιαίτερες συνθήκες διαβίωσης. Υψηλός συμβολισμός της πολύπαθης πατρίδας του και των ετερόκλητων κατοίκων της σε ένα σκοτεινό και κρύο «χειμώνα»;

Βιβλίων Γη

Στο πρώτο επίπεδο, κεντρικός άξονας είναι ο πρωταγωνιστής της ιστορίας, ο Σμούελ Άζ. Είναι ο ευαίσθητος είκοσι πεντάχρονος φοιτητής, αριστερών πεποιθήσεων που έχει χωρίσει με την σύντροφό του, η οποία παντρεύεται τον πρώην φίλο της. Το δεύτερο πλήγμα στη ζωή του Σμούελ είναι η οικονομική πτώχευση της επιχείρησης του πατέρα του, η οποία έχει σαν αποτέλεσμα την αναγκαστική διακοπή της πανεπιστημιακής του διατριβής, με θέμα «Οι Εβραϊκές Μαρτυρίες του Ιησού», λόγω της οικονομικής δυσπραγίας με τη νέα συνθήκη. Ανταποκρίνεται στην αγγελία, που βλέπει κατά τύχη, όπου ζητείται νέος, άγαμος, να κρατάει πεντάωρη συντροφιά τα απογεύματα σε έναν ηλικιωμένο, ανάπηρο άνδρα με το καθήκον να συνομιλεί μαζί του επί παντός θέματος. Του προσφέρεται σίτιση και στέγη, καθώς και μία μικρή αμοιβή, απολύτως αναγκαία την δεδομένη αυτή στιγμή για τον Σμούελ.

Ο ηλικιωμένος Γκέρσομ Βάλντ, βαθιά μορφωμένος άνθρωπος, σκεπτικιστής, αναζητά έναν συνομιλητή να γεμίσει τις ώρες της μοναξιάς του και να συμφωνεί ή να διαφωνεί μαζί του σε ατέρμονες συζητήσεις. Θέματα ποικίλης ιδεολογίας, φανατισμού, θρησκευτικής λατρείας ή αθεϊσμού, αγάπης και μίσους με κεντρικό πυρήνα την δύναμη της κάθε δύναμης γενικότερα ,αλλά κυρίως την ίδια την προδοσία, αντιπαραβάλλονται μεταξύ των δύο ανδρών. Αναπτύσσεται μία σχέση μέντορα, του Βάλντ, με τον υπομονετικό ακροατή του, τον μαθητή, τον Σμούελ. Μονόλογοι, θεωρίες, συμπεράσματα και ευφυολογήματα κυριαρχούν στις συναντήσεις που καταλήγουν σε μία αλληλεπίδραση και αιφνίδια οικειότητα μεταξύ των δύο ανδρών, παρά την διαφορά ηλικίας. Η σχέση τους διαμορφώνεται και εξελίσσεται όσο συμπληρώνεται το χρονικό όριο του τριμήνου του χειμώνα εκείνου, που διαδέχεται μία άλλη «άνοιξη».

Το τρίτο πρόσωπο, η σαρανταπεντάχρονη Ατάλια Αμπραβανέλ είναι η όμορφη, προκλητική και μυστηριώδης νύφη του Βάλντ, χήρα του γιου του Μίχα, ο οποίος σκοτώθηκε στον πόλεμο της ανεξαρτησίας πριν περίπου δέκα χρόνια, το 1948.Ζει στο ίδιο σπίτι, ουσιαστικά είναι το σπίτι που της άφησε ο πατέρας της, ο Σαλτιέλ Αμπραβανέλ, που δε ζει πια, και είναι τώρα εκείνη η υπεύθυνη για την διαχείριση του σπιτιού. Είναι ένα πρόσωπο που το διεκδικούν. Διεκδίκηση όμοια με της χώρας τους; Διεκδίκηση του Ισραήλ;

Ο Μίχα Βάλντ, ο μοναχογιός του γέροντα Βάλντ, είναι η διαχρονική θλίψη στη ψυχή του πατέρα του, ο οποίος ήταν εκείνος που τον παρότρυνε να λάβει μέρος στον πόλεμο που στοίχισε την ίδια του τη ζωή. Ο Σαλτιέλ Αμπραβανέλ, ο ονειροπόλος, φανατικά αντίθετος στην ίδρυση του αυτόνομου κράτους του Ισραήλ, θεωρείται ο προδότης του έθνους του. Μπορεί να μην ασχολήθηκε με τον Ιησού, αλλά πίστευε όπως εκείνος στην οικουμενική αγάπη. Ένας άλλος «Ιούδας»; Αν και απόντες ,τα δύο αυτά πρόσωπα, ο Βάλντ και ο Αμπραβανέλ, δηλώνουν έντονη την «παρουσία» τους στην πλοκή της υπόθεσης.

Η ζωή είναι μία περαστική σκιά. Και ο θάνατος είναι μία περαστική σκιά. Μονάχα η οδύνη μένει. Συνεχίζεται και συνεχίζεται. Παντοτινά.

σελ 336
Ιούδας, Άμος Οζ

Στο δεύτερο επίπεδο της αφήγησης οι έννοιες της θρησκείας και της πολιτικής επιδέχονται αμφίσημες ερμηνείες. Πώς θεμελιώθηκε η Χριστιανική πίστη; Βοήθησε σε αυτό ο Ιούδας με την αποτρόπαια πράξη του; Υπάρχουν «Ιούδες» μεταξύ των πολιτικών; Τι διακυβεύεται με την πολιτική και τις αποφάσεις που λαμβάνονται; Πώς επηρεάζονται με τη θρησκεία;

Ο ιουδαϊσμός και ο χριστιανισμός, συμπεριλαμβανομένου και του Ισλάμ, στάζουν και τα τρία νέκταρ αγάπης και συμπόνιας μονάχα όσο δεν έχουν στα χέρια τους σίδερα φυλακής και χειροπέδες, εξουσία, μπουντρούμια βασανιστηρίων και κρεμάλες.

σελ 85

Σε ένα τρίτο επίπεδο αντιπαρατίθενται ο Ιησούς και ο Ιούδας. Ο Υιός του Θεού και ο Υιός του ανθρώπου, ο Χριστός από τη μία πλευρά και ο εύπορος γαιοκτήμονας, ο Ιούδας από την άλλη, με την ταξική διαφορά που τον ξεχωρίζει από τους υπολοίπους φτωχούς γεωργούς, μαθητές του Ιησού. Όλοι ανεξαιρέτως Εβραίοι στην καταγωγή, αλλά μόνον ο Ιούδας έχει καθιερωθεί ως το μισητό αρχέτυπο όλων των Εβραίων από τους Χριστιανούς. Στοιχειοθετείται η κατηγορία; Ανατρεπτικές εκδοχές ή αιρετικές παραλλαγές;

Ο αφηγηματικός λόγος του συγγραφέα είναι χειμαρρώδης με προσεγμένες και τις παραμικρές περιγραφές ακόμα και των απλών αντικειμένων, που έχουν τη σημασία τους. Άπειρες οι σημειώσεις που κρατάει ο αναγνώστης σε αυτό το μεγαλειώδες, αλληγορικό έργο και σκόπιμα αποφεύγεται η αποκάλυψη περαιτέρω στοιχείων για τη διατήρηση του αναγνωστικού ενδιαφέροντος. Ο «Ιούδας» είναι ένα βιβλίο το οποίο χρήζει προσοχής εις βάθος, ώστε να εντρυφήσει ο αναγνώστης στους συμβολισμούς που αναδύονται από τους ουσιώδεις διαλόγους, που το καθιστούν ένα βιβλίο μεγάλου «βεληνεκούς».

Μτφ. Μάγκυ Κοέν

Κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη

Η Νατάσα Μουτούση γράφει κριτικές και απόψεις σε βιβλία μυθιστορηματικής θεματικής και μπορείτε να τη βρείτε στο Facebook πατώντας στον σύνδεσμο εδώ.

Σχετικά Άρθρα