Η δίκη που άλλαξε τον κόσμο, Στέφανος Δάνδολος

Βιβλίων Γη

Γράφει η Σοφία Σιγάλα

Ο Χριστός ήταν το θύμα μιας δίκης παρωδίας ή μιας προδιαγεγραμμένης πορείας, μιας ειλημμένης θείας απόφασης -στην εκδοχή των γραφών- που συντελέστηκε σε μια ιστορική εποχή που οι μαρτυρίες είναι ελάχιστες, αλλά το πλαίσιο της κοινωνικής και της ιστορικής πραγματικότητας μπορεί να δώσει απαντήσεις -ακόμα και αν στοιχειοθετούνται από υποθέσεις. Ο Χριστός δεν απολογήθηκε ποτέ, δείχνοντας έτσι τη γνώση και τη φωτισμένη του προσωπικότητα, τη φύση και την ερμηνεία της παρουσίας του στη γη, αλλά και τη μεγαλειώδη μικρή του πορεία πάνω της: Ήρθε για να ανοίξει και να κλείσει έναν κύκλο που θα σηματοδοτούσε μια νέα αρχή στην ιστορία της ανθρωπότητας. Ο Στέφανος Δάνδολος καθιστά, τρόπον τινά, κατηγορούμενους και «καλεί» σε απολογία δύο πρόσωπα που έπαιξαν σημαίνοντα ρόλο στις τελευταίες ώρες του Χριστού, καθορίζοντας, όπως οι ίδιοι πιστεύουν, την απόφαση της μεγαλύτερης δίκης στον κόσμο. Του Πόντιου Πιλάτου και της Κλαυδίας Πρόκλας, της γυναίκας του έπαρχου της Ρώμης.

Βιβλίων Γη
Αντρέα Μαντένια, Ecce Homo

Ο Ματθαίος θεωρείται ο πρώτος ευαγγελιστής που κατέγραψε τη ζωή του Χριστού, τη δίκη και σταύρωσή του. Είναι ο μοναδικός που αναφέρει μία σκηνή και μία φράση, η οποία έλαβε χώρα κατά τη διάρκεια της παρουσίας του Χριστού μπροστά στον έπαρχο Πιλάτο. Αυτή η στιγμή και η φράση θα αποτελέσουν το θέμα που πραγματεύεται το μυθιστόρημα και γύρω τους θα στηθεί μια πολυεπίπεδη ιστορία χαρακτήρων, ψυχογραφημάτων, πολιτικής και κοινωνικής καταγραφής, αλλά και προσωπικής τοποθέτησης του συγγραφέα για τα γενόμενα και την ερμηνεία τους. Ένας σύγχρονος άνθρωπος θα προσπαθήσει να αποσαφηνίσει το παρελθόν και να συσχετίσει το παρόν με το τότε. Το «Η δίκη που άλλαξε τον κόσμο» είναι μυθιστόρημα· δεν αποτελεί ιστορική πραγματεία, με τη στενή έννοια του όρου -αν και τα δεδομένα του έχουν ιστορική υπόσταση- αλλά το συμπέρασμα και τη σκέψη ενός σύγχρονου προβληματισμού και μιας υποθετικής ορθολογιστικής προέκτασης. Θα μπορούσαν όσα αναφέρονται να είχαν συμβεί, μπορεί και όχι…

Η γοητευτική δομή, που χρησιμοποιεί και στο «Φλόγα και Άνεμος, θα γίνει μια πολυδιάστατη ψηφίδα με έναν βασικό κορμό: Τις τελευταίες στιγμές του Χριστού, που δορυφόροι του είναι διαφορετικές ιστορίες με πρόσωπα που ζουν και συμπεριφέρονται a posteriori και ταυτόχρονα, αλλά, πάντα, κάτω από την επίδραση της ζωής και της δράσης του.

Η Κλαυδία Πρόκλα και ο Πόντιος Πιλάτος, οι ιστορίες τους πριν και μετά την καταδίκη, η Ραχήλ, η οικονόμος της Πρόκλας και αγγελιαφόρος του σημαντικού μηνύματος, ο Πετρώνιος Μάξιμος, που οριοθετεί το προσκήνιο 41 χρόνια μετά τη δίκη, το 71 μ.Χ. Η Ρωμαϊκή αυτοκρατορία και ο ρόλος της στις κοινωνικές συνθήκες που διαμορφώνονται στην Ιουδαία, το εβραϊκό ιερατείο και όσα καθόρισαν και στιγμάτισαν την εποχή. Μια σφαιρική τοιχογραφία, στηριγμένη σε όσα ιστορικά δεδομένα μπορούν να αντληθούν, και πρόσωπα που ενσαρκώνουν μια πραγματικότητα. Η ιστορία του Ιησού του Ναζωραίου και η πρωταρχική μορφή του χριστιανισμού γίνονται εικόνα από την πλευρά των Ρωμαίων. Ονόματα, συναισθήματα, ψυχισμός, κοινωνικές και ανθρώπινες εκδοχές. Πόσο δυσκολότερο είναι να αντιληφθεί κάποιος κάτι που βρίσκεται εν τη γενέσει του, σε σχέση με τη ματιά του μέλλοντος;

Ο Στέφανος Δάνδολος δημιουργεί με μαεστρία μια εξαίσια δραματουργία, χρησιμοποιώντας διαφορετικές γραπτές φόρμες, και δίνει στο κείμενο ένταση, συναισθηματισμό, πνευματική αντιπαράθεση, έναν προβληματισμό πολλών ταχυτήτων. Πρόκειται για ένα μυθιστόρημα πολλών αξιώσεων. Οι ήρωες αποκαλύπτονται μέσα από τις σκέψεις τους. Οι διάλογοι επιφέρουν ψυχαναλυτικά συμπεράσματα, η συνεχής διαδοχική αφήγηση σε διαφορετικούς χρόνους εντείνει την αναγνωστική διαδικασία, οι ενδιάμεσες περίοδοι με παραπομπές -έξυπνο στοιχείο- ευρηματική μυθοπλαστική παράθεση. Οι διάλογοι που λαμβάνουν χώρα σε μορφή σκέψεων γοητευτική. Η επανάληψη λέξεων, σαν ένα είδος ιδιότυπης παρήχησης (ένα παράδειγμα η λέξη πρόκες, στο πρώτο μέρος, που παίρνει άλλη διάσταση σε διαφορετικά σημεία), οι παρεμβολές του ίδιου του συγγραφέα, που δίνουν υπόσταση δημοσιογραφικής έρευνας. Τα υπέροχα επιμύθια στο τέλος κάθε αφήγησης που παραπέμπουν σε εικόνες της φύσης και δίνουν λυρισμό στο κείμενο, αλλά και μια σκηνοθετική κινηματογραφική σχηματοποίηση.

Θα μπορούσαν οι ήρωες να είναι άχρονοι; Οι συνθήκες που βιώνουν και οι διαφορετικές τους ιστορίες είναι στην πραγματικότητα κοινές, ανεξάρτητα από τις εποχές που διαδραματίζονται. Αν η σκιαγράφηση που δημιουργεί ο συγγραφέας είναι η ανθρώπινη διάσταση και όχι η ιστορική τους εμφάνιση, οι αντιδράσεις τους θα μπορούσαν να ήταν αναμενόμενες, απόλυτα κατανοητές ή απαράδεκτες, αναλόγως της πλευράς από την οποία θα ερμηνευτούν. Σίγουρα όμως έχουν και άλλη εκδοχή εκτός από αυτή που ήδη είναι γνωστή. Τα ερωτήματα που προκύπτουν πολλά και αφορούν ακόμα και το παρόν. Μπορεί να διαμορφώσει ή να επηρεάσει μια πολιτική απόφαση η συναισθηματική ένταση και η υποκειμενική ορθότητα εκείνου που καλείται να τη λάβει; Πόση σχέση μπορεί να έχει μια ετυμηγορία με τα κέντρα εξουσίας που παίρνουν μέρος σε αυτή; Θα μπορούσε να ελιχθεί σε νέες κοινωνικές ζυμώσεις μια ανάλγητη μπρος στο συμφέρον της θρησκευτική κάστα; Πόση δύναμη και επιρροή έχει η θρησκεία στα κέντρα λήψης αποφάσεων; Πόσες φορές στην Ιστορία του κόσμου θυματοποιούνται πρόσωπα και δράσεις ως μέρος ενός καλού αντιπερισπασμού σε κοινωνικές ή πολιτικές καταστάσεις που πρέπει να ξεχαστούν ή και να περάσουν απαρατήρητες;

Η ανθρώπινη πλευρά των ηρώων αποτελεί αφορμή για να δημιουργηθεί ένα απολαυστικό μυθιστόρημα, εξαιρετικής γραφής. Αν ήταν ένα δύσκολο στοίχημα η αρχή του, σαν συγγραφική έμπνευση, έχει κερδηθεί. Αν ήταν η ανάγκη για προβληματισμό και ενδοσκόπηση έχει επιτευχθεί. Θα μπορούσε να είναι ακόμα και η ρομαντική διάσταση απενοχοποίησης μιας ιστορικής πραγματικότητας -μάλλον κάτι τέτοιο είναι πάντα μια πρόκληση για έναν συγγραφέα. Το βέβαιο είναι πως το «Η δίκη που άλλαξε τον κόσμο» καταφέρνει να απευθυνθεί σε μια πολυπρόσωπη γκάμα αναγνωστών που η καθεμία θα εκλάβει την ιστορία που εκτυλίσσεται από διαφορετική ερμηνευτική οπτική. Αυτό είναι και η ουσία ενός καλού μυθιστορήματος.

Κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ψυχογιός

Σχετικά Άρθρα