Η Στέπα, Άντον Πάβλοβιτς Τσέχοφ

Βιβλίων Γη

Γράφει η Νατάσα Μουτούση

Η νουβέλα του πασίγνωστου θεατρικού συγγραφέα και διηγηματογράφου, σπουδαγμένου ιατρού Άντον Τσέχοφ, είναι αναμενόμενο να πραγματεύεται μία ουσιώδη ιστορία με δυναμική και στόχο και να αποδεικνύει, άλλη μία φορά, την κλασική «στόφα» του δημιουργού. Είναι συμβολικά η πνευματική πορεία ενός μικρού παιδιού προς την ενηλικίωση. Το εντυπωσιακό οδοιπορικό αυτού του παιδιού διαμέσου της στέπας είναι ένα εμπειρικό ταξίδι γνώσης. Φέρνει στο νου του αναγνώστη τη γνωστή ευχή στην «ΙΘΑΚΗ» του Καβάφη να «είναι μακρύς ο δρόμος, γεμάτος περιπέτειες, γεμάτος γνώσεις» πριν τον τελικό προορισμό.

Βιβλίων Γη

Ο Τσέχοφ σκόπιμα δεν καθορίζει τόπο και χρόνο που διαδραματίζεται η η μυθιστορία. Λίγη έχει σημασία. Σημασία έχει η διαδρομή από τον έναν τόπο στον άλλο, αδιάφορο ποιοι ακριβώς είναι αυτοί, και η ολοκλήρωση του ταξιδιού. Ανεξάντλητες οι πηγές απόκτησης γνώσης κατά την εξέλιξη της διαδρομής. Λυτρωτικό το τέλος της. Ο αναγνώστης τοποθετείται σε μία σοφά επιλεγμένη ατμόσφαιρα, στην τοποθεσία Ν, κάπου στο τέλος του δέκατου ενάτου αιώνα, όπου «συναντάει» τον εννιάχρονο Εγκόρουσκα, χαϊδευτικά στα ελληνικά «Γιωργάκη. Τον ορφανό αυτόν από πατέρα, εμπιστεύεται η μητέρα του, η Όλγα Ιβάνοβνα Κνιάζεβα, στα χέρια του αδελφού της, Ιβάνοβνα Ιβάνιτς Κουζμιτσόβ, να αναλάβει να τον συνοδεύσει με ασφάλεια σε έναν άλλο, μακρινό τόπο για να συνεχίσει τις σπουδές του στο γυμνάσιο. Ο θείος του θα τον παραδώσει, με τη σειρά του, σε μία φίλη της μητέρας του, η οποία θα τον δεχθεί με κάποια αμοιβή ως οικότροφο. Τονίζεται εμφατικά η πολύτιμη αξία της μόρφωσης.

Πραγματικά, η ύλη τρέφει το σώμα και η πνευματική τροφή την ψυχήν.

Βιβλίων Γη

Ο Εγκόρουσκα επιβιβάζεται σε ένα παλιό κάρο με αμαξά τον εικοσάχρονο Ντενίσκα και δύο επιβάτες, τον θείο του Κουζμιτσόβ και τον ηλικιωμένο πατέρα Χριστόφορο Σιριίσκι. Και οι δύο εμπορεύονται μαλλί και κάνουν ένα μεγάλο, επίπονο ταξίδι για να το πουλήσουν σε γνωστό γαιοκτήμονα. Δύσκολες οι συνθήκες επιβίωσης στη στέπα. Το μικρό παιδί λυπάται που αποχωρίζεται την μητέρα του, αναλύεται σε λυγμούς και ο πάτερ Χριστόφορος τον παρηγορεί και τον διδάσκει για την «υπακοή που είναι ανώτερη από την νηστεία κι από την προσευχή».

Η πολυήμερη περιπέτεια κάτω από τον καυτό ήλιο του Ιουλίου μετατρέπεται σε ένα ταξίδι διδακτικό, καθώς η απεραντοσύνη του τοπίου ξεδιπλώνεται μπροστά στα έκπληκτα μάτια του αγοριού με εικόνες ολοζώντανες. Πρωτόγνωρη ατμόσφαιρα. Μυστηριακό το περιβάλλον, τη μέρα και τη νύχτα. Θάμνοι, λόφοι, βράχοι φαίνονται να παίρνουν μορφή, με τα πουλιά να πετούν και να τιτιβίζουν. Ο μικρός Εγκόρ βλέπει για πρώτη φορά πλατιά ποτάμια, βαπόρια και ατμομηχανές. Συναντά ένα ετερόκλητο πλήθος από αγωγιάτες διαφορετικών ηλικιακών ομάδων και δέχεται συμβουλές.

Να σπουδάσεις; Αχα!…Ε, η Παναγιά μαζί σου…Το ένα μυαλό είναι καλό, τα δύο καλύτερα…Το ένα είναι αυτό που έχεις όταν σε γεννάει η μάνα σου, το άλλο είναι η μόρφωση και το τρίτο αυτό που σου δίνει ο πλούτος.

Η «Στέπα» του Τσέχοφ κυριαρχεί στις περιγραφές. Έχει ψυχή! Έχει πνοή! Αναπνέει σαν ζωντανός οργανισμός με τον ήλιο να τη χτυπάει αλύπητα αυτή την καλοκαιρινή εποχή και την βροχή να την μουσκεύει σε βάθος. Έχει ζωή και αποκτά διδακτικό χαρακτήρα:

Αν γίνεις σοφός και -Θεός φυλάξοι!- αρχίσεις να βαριέσαι και να περιφρονείς τους ανθρώπους γιατί είναι λιγότερο σοφοί από σένα, τότε συμφορά σου! Συμφορά σου!

Αξίζει η αναφορά στην εξαιρετική μετάφραση της Ευτυχίας Παμπούκη και τη λογοτεχνική επιμέλεια της Έφης Πλιάτσικα-Πανσέληνου που «οδήγησαν ξανά τη ”τσεχωφική” Στέπα στα χλοερά λιβάδια της Λογοτεχνίας».

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ : ΕΥΤΥΧΙΑ ΠΑΜΠΟΥΚΗ

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΕΦΗ ΠΛΙΑΤΣΙΚΑ ΠΑΝΣΕΛΗΝΟΥ

Κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη

Η Νατάσα Μουτούση γράφει κριτικές και απόψεις σε βιβλία μυθιστορηματικής θεματικής και μπορείτε να τη βρείτε στο Facebook πατώντας στον σύνδεσμο εδώ.

Σχετικά Άρθρα