Ραλλού Μάνου: Η ιέρεια του ελληνικού χοροδράματος

Βιβλίων Γη

Γράφει η Σοφία Σιγάλα

Θα μπορούσε κάποιος να συλλογιστεί πως είναι σχήμα οξύμωρο να γράψεις για τον χορό. Μπορεί να είναι εύκολη η περιγραφή μιας ιστορίας που αποτελεί τη χορογραφία ενός κινητικού συμπλέγματος, αλλά πώς να αποδομήσεις την έννοια της έλλειψης βαρύτητας και της κίνησης του ανθρώπινου σώματος μέσα από τον μουσικό ρυθμό; Το ρήμα χορεύω ορίζει την απομάκρυνση του ανθρώπινου σώματος από τη βαρυτική έλξη που ασκεί η γη, είναι η αίσθηση της απελευθέρωσης από την παντοδυναμία της φύσης, η απομάκρυνση από το ίδιο το σώμα. Ένα σύνθετο μέσο έκφρασης, μοναδική απόδειξη της απόκλισης της εν δυνάμει εντροπίας της φύσης. Με αυτές τις προϋποθέσεις, ο καλύτερος τρόπος για να οριοθετηθεί η έννοια του, είναι να προσεγγίζουμε την κίνηση από εκείνους που την εκφράζουν. Τους χορευτές. Η Ραλλού Μάνου εκπροσωπεί τον σύγχρονο ορισμό του ελληνικού χοροδράματος.

Βιβλίων Γη

Η Ραλλού Μάνου γεννήθηκε το 1915. Οι καταγωγές της, τόσο από τον πατέρα όσο και από τη μητέρα της έχουν ρίζες από τους Φαναριώτες της Πόλης, αλλά και από τους Έλληνες καπεταναίους της Ύδρας κατά την Ελληνική Επανάσταση. Η αδελφή της ήταν η Ασπασία Μάνου, που παντρεύτηκε κρυφά τον βασιλιά της Ελλάδας Αλέξανδρο. Ήταν μια από τις σημαντικότερες φιγούρες της Τέχνης των αρχών του 20ου αιώνα, και διαδραμάτισε σημαίνοντα ρόλο στα καλλιτεχνικά δρώμενα του τόπου, σε περιόδους δύσκολες της ελληνικής κοινωνίας. Ειδικά ως προς τον συντηρητισμό της καλλιτεχνικής έκφρασης και ακόμα ιδιαίτερα στις παραστατικές τέχνες.

Σπούδασε χορό κοντά στην Κούλα Πράτσικα και συνέχισε τις σπουδές της στο Παρίσι και το Μόναχο. Με την ολοκλήρωσή τους, επανακάμπτει στην Ελλάδα και εργάζεται κοντά στην πρώτη της δασκάλα ως καθηγήτρια χορού. Η ανάγκη της, όμως, για έκφραση την οδηγεί στην Αμερική. Εκεί γνωρίζει τη Μάρθα Γκράχαμ και τις καινοτόμες της ιδέες. Συνεργάζεται μαζί της, στη διάρκεια των μεταπτυχιακών της σπουδών στη Νέα Υόρκη και επηρεάζεται πολύ από τον τρόπο προσέγγισης της μεγάλης χορεύτριας, που απομακρύνεται από τον κλασικό χορό και ανοίγει νέους δρόμους ρυθμού του σώματος, αλλά και εκφραστικότητας. Γυρίζοντας στην Ελλάδα η Ραλλού θα ψάξει να βρει το δικό της ύφος, μια νέα πρωτοποριακή χορευτική ιδέα που απελευθερώνει το σώμα και το πνεύμα από τα στενά όρια του κλασικού μπαλέτου. Θα δημιουργήσει έτσι το «Ελληνικό χορόδραμα».

Βιβλίων Γη

Ως χορόδραμα ορίζεται η γενικότερη έννοια της μετεξέλιξης του κλασικού μπαλέτου. Ο χορός των βασιλικών σαλονιών, με την αίγλη και την κοινωνική στοχοπροσήλωση που είχε την εποχή της Αναγέννησης και την περίοδο μετά τη Γαλλική Επανάσταση αλλάζει μορφή. Τα πλούσια και περίτεχνα κοστούμια, οι ιστορίες που χορογραφούνται έχουν μορφή πολιτικών μηνυμάτων, είναι μέσο διπλωματικής οδού, και το φιλοθεάμον κοινό τους καθορίζει την κοινωνική ανισότητα. Το κλασικό μπαλέτο είναι η τέχνη που απευθύνεται στην αριστοκρατία και την αστική τάξη. Οι χοροί οι παραδοσιακοί είναι του λαού. Στις αρχές του 20ου αιώνα, ο χορός παίρνει τη μορφή της πολιτικής που επικρατεί στον κόσμο. Οι Ρώσοι χορευτές προσπαθούν να φύγουν από την πατρίδα τους και ζητούν άσυλο στη Δύση. Αντιπροσωπεύει με αυτόν τον τρόπο όλη την εποχή του Ψυχρού Πολέμου και τη δυναμική του δυτικού πολιτισμού. Οι Ρώσοι χορευτές φεύγουν από τα διάσημα μπαλέτα της σοσιαλιστικής Σοβιετικής Ένωσης και γίνονται οι πρώτοι των πρώτων στα βασιλικά μπαλέτα της Ευρώπης και της Αμερικής.

Παρ΄ όλα αυτά, το χορόδραμα δεν είναι σκοπιμότητα. Εκφράζει συναισθήματα, κίνηση που ξεφεύγει από τον ορισμό των τυποποιημένων πλιέ και αραμπέσκ, ενσωματώνει νέες κινήσεις που εκπροσωπούν την ψυχή και τη δυναμική του σώματος, την ελευθεριότητα και τη σύνδεση διαφορετικών εκφραστικών προσεγγίσεων.

Το 1950, η Ραλλού Μάνου θα δημιουργήσει το «Ελληνικό χορόδραμα», μια πρωτοποριακή μορφή χορού, που ενσωματώνει στην κίνηση την ελληνική μουσική, την ενδυματολογία και νέων χορογραφικών σταθερών που έχουν τις ρίζες τους στην ελληνική παράδοση. Η χορογράφος ενσωματώνει τις μουσικές του Χατζιδάκι, του Θεοδωράκη, σε έργα όπως η Μήδεια, οι Βάκχες, η Ερωφίλη, ακόμα και του «Νεκρού αδελφού», του Γιάννη Ρίτσου. Θα συνεργαστεί με τον Γιάννη Μόραλη, τον Νίκο Χατζηκυριάκος Γκίκα, τον Γιάννη Ξενάκη. Θα ενσωματώσει Έλληνες ποιητές στις χορογραφίες της, τον Γιάννη Ρίτσο, τον Οδυσσέα Ελύτη. Θα γίνει ένα με τον Ευγένιο Σπαθάρη, τον Γιάννη Τσαρούχα, τον Νίκο Εγγονόπουλο. Η Ραλλού Μάνου, εμπνεόμενη από την Ιστορία, τον αρχαιοελληνικό Πολιτισμό και τον μύθο, την οίηση και τη λογοτεχνία, θα δημιουργήσει ανατρεπτικές και εξαίσιες χορογραφίες. Οι παραστάσεις της θα έχουν το φως του ήλιου και οι φωτοσκιάσεις που θα δημιουργούν τα σώματα θα είναι από τη φύση, το κάλλος της ελληνικής γης και όχι μια στεγανή σκηνή με τεχνητό φωτισμό. Το χορόδραμα θα πάρει την έννοια της νέας έκφρασης της παράδοσης, της λογοτεχνίας και της ρίζας του ελληνικού πολιτισμού.

Βιβλίων Γη

Η ελληνικότητα δεν είναι εξωτερικό γνώρισμα, ούτε θέμα υπηκοότητας. Είναι κάτι που το έχεις στο αίμα σου. Έλεγε η Μάρθα Γκράχαμ πως το αίμα μου θυμάται. Υποσυνείδητα δηλαδή φέρνω μέσα μου την παράδοση.

Ραλλού Μάνου

Η ίδια βάζει ένα εύστοχο πλαίσιο ως προς τη δημιουργία του «Ελληνικού Χοροδράματος» και έτσι καθορίζει τις ρίζες και το σκεπτικό της ύπαρξης και παρουσίασης του στην Ελλάδα: « είναι μια δημιουργία ελληνικής χορευτικής ερμηνείας, αποφεύγοντας τη μίμηση ξένων τρόπων. Δεν εννοώ μ’ αυτό ότι τα θέματα των μπαλλέτων μας πρέπει να είναι πάντοτε ελληνικά. Τέτοια θέματα μεταχειρίζεται ο κόσμος όλος, χωρίς να είναι γι’ αυτό ελληνικός ο τρόπος αποδόσεως. Ούτε μας ενδιαφέρει μια μουσειακή αναπαράσταση αρχαίων, βυζαντινών και λαογραφικών στοιχείων. Όλα τα θέματα είναι καλά, όταν πετυχαίνουμε, ο χορογράφος, ο μουσικός και ο σκηνοθέτης, να δώσουμε σαν Έλληνες καλλιτέχνες μια ερμηνεία ελληνική, έναν τρόπο και ένα στυλ ξέχωρο, αυτό το «κάτι» που βάζει τη σφραγίδα της Ελλάδας στη δημιουργία της».

Σχετικά Άρθρα