Μαρίκα Κοτοπούλη: Η ιερή μικρόσωμη φιγούρα του θεάτρου

Βιβλίων Γη

Γράφει η Μαρία Σιταρίδου-Τρουλάκη

Είναι γνωστός ο βίος και η πολιτεία της σπουδαίας Ελληνίδας ηθοποιού, η οποία διακρίθηκε ως τραγωδός στα έργα ξένων κι Ελλήνων κλασικών συγγραφέων και υπηρέτησε με την ανεπανάληπτη ερμηνεία της όλα τα θεατρικά είδη ,ανάμεσά τους την κομεντί και τη φάρσα. Κέρδισε το θαυμασμό του φιλοθεάμονος κοινού με τη γοητεία που εξέπεμπε, με τη σπιρτάδα του μυαλού και τη δημιουργική της σκέψη.

Βιβλίων Γη

Τα σκιώδη παιδικά της χρόνια

Γεννήθηκε στις 3 Μαΐου του 1887 στην Αθήνα. Οι γονείς της, ηθοποιοί κι αυτοί, Ελένη και Δημήτριος Κοτοπούλης είχαν άλλες τρεις κόρες. Η Μαρίκα γεννήθηκε κυριολεκτικά πάνω στο θεατρικό σανίδι, ενώ η μητέρα της έπαιζε σε μια παράσταση. «καταληφθείσα επί σκηνής από τας ωδίνας του τοκετού», όπως περιέγραφε μια εφημερίδα της εποχής, «μετεφέρθη κακώς έχουσα εις την οικίαν της, ένθα έφερεν εις φως τον τελευταίον γόνον των Κοτοπούληδων».

Οι παραστάσεις του έργου «Ο αμαξάς των Άλπεων» συνεχίστηκαν και η Μαρίκα εμφανιζόταν ως μωρό στην αγκαλιά της μητέρας της. Ο πρώτος ρόλος τής δόθηκε σε ηλικία πέντε ετών, όπου υποδυόταν μία μαθήτρια. Συνέχισε να παίζει διάφορους ρόλους στο πλευρό των γονιών της μέχρι το 1902 που την προσέλαβαν στο Βασιλικό Θέατρο.

Αν και ξέρουμε πολλά για την ηθοποιό Κοτοπούλη, η Μαρίκα, ως άνθρωπος και κυρίως ως παιδί παραμένει στη σκιά. Η καθηγήτρια και συγγραφέας Ελίζα-Άννα Δελβερούδη στο έργο της: «1989 – Μαρίκα Κοτοπούλη, εικοσιπέντε χρόνια από τη ζωή της, 1887-1912. Σχέδιο βιογραφίας» αναφέρει αρκετές άγνωστες πτυχές της ζωής της. Η παιδική της ηλικία δεν είναι ρόδινη. Η μητέρα της την χτυπάει συχνά και ευνοεί τις αδελφές της, ενώ δεν πηγαίνει καν στο δημοτικό.

Δεν θυμούμαι πώς έμαθα τα πρώτα μου γράμματα. Στο δημοτικό δεν φοίτησα διόλου. Είχα μάθει το αλφάβητο σχεδόν μόνη μου, και ύστερα έμαθα να διαβάζω.

Η παιδική της ηλικία δεν είναι ρόδινη. Η μητέρα της την χτυπάει συχνά και ευνοεί τις αδελφές της, ενώ δεν πηγαίνει καν στο δημοτικό. Αποκτά πλημμελή μόρφωση και μάλιστα με δική της επιμονή, αφού οι συνεχείς μετακινήσεις του θιάσου δεν της επιτρέπουν κανονική φοίτηση σε σχολείο. Το έργο αυτό αναλαμβάνουν περιστασιακά η δασκάλα μητέρα της και ο μορφωμένος πατέρας της, ο αποκαλούμενος “μορφωμένος άσσος του θεάτρου”. «Δεν θυμούμαι πώς έμαθα τα πρώτα μου γράμματα. Στο δημοτικό δεν φοίτησα διόλου. Είχα μάθει το αλφάβητο σχεδόν μόνη μου, και ύστερα έμαθα να διαβάζω. Ο πατέρας μου με έκπληξη παρακολούθησε αυτή μου την πρόοδο. Στο Αρσάκειο έδωσα εξετάσεις κρυφά από τους γονείς μου. Ήταν παράξενο, γιατί πήγα ως συνοδός των αδελφών μου που ήταν να εξεταστούν και εξετάστηκα κι εγώ. Απάντησα ό,τι με ρώτησαν και με πέρασαν και με πήραν χωρίς να πληρώσουμε. Πήγαινα σχολείο και έπαιζα στο θέατρο. Μετά από λίγους μήνες πήγαμε στη Σμύρνη, εκεί δεν πήγα σχολείο, είχα μια δασκάλα».

(από το αφιέρωμα στο περιοδικό «Ελληνικά Γράμματα» του Κ. Μπαστιά «Η Μαρίκα Κοτοπούλη: Τα ωραιότερα επεισόδια της ζωής της» – Δημοσιευμένο το 1929).

Βιβλίων Γη

Οι αναμνήσεις των παιδικών χρόνων της Κοτοπούλη διασώθηκαν χάρις στον αγαπημένο της Ίωνα Δραγούμη στα «Φύλλα ημερολογίου». Εκεί γίνεται λόγος για τη βάναυση μητέρα της. Είναι εκείνη που μαθαίνει την κόρη της να εκμεταλλεύεται τις γνωριμίες της και να παίζει ένα περίεργο κοινωνικό παιχνίδι, ενώ την ίδια ώρα την τιμωρεί για τις συνέπειες αυτού του παιχνιδιού. Την ενθαρρύνει να συνάπτει σχέσεις και μετά τη δέρνει για να διαφυλάξει την ηθική της.

Πολύ μικρή, οι βίαιες σκηνές που είχε ο πατέρας μου με τη μητέρα μου, το ξύλο που έπεφτε αλύπητα σε μικρούς και μεγάλους, με είχαν τρομοκρατήσει. Μικρή, δε θυμάμαι ποτέ να μου έδειξε ξεχωριστή συμπάθεια ή καν κάποια φροντίδα ξέχωρη για την ανάπτυξή μου. Με είχαν αφήσει κάπως παραπεταμένη. Η Φωτεινή και η Χρυσούλα είχαν παντού τα πρωτεία. Όχι μόνο στη σπουδή, μα και στα ρούχα ακόμη, ως μια ηλικία δε μου είχαν αγοράσει δικό μου πράμα. Απόκτησα δικό μου καπέλο αφού είχα φάει ξύλο αλησμόνητο.

«Με έπεισε οριστικά με ένα πειστικότατο και αλησμόνητο χαστούκι», λέει για την είσοδό της στο Βασιλικό Θέατρο. Γνώρισε τεράστια δημοφιλία, με εκείνη τη χαρακτηριστική φωνή, που ήταν όπως λέγανε «ένα κράμα χρυσού και ασημιού». Έλεγε απίστευτες βωμολοχίες που έχουν μείνει στην ιστορία κι έβριζε σαν λιμενεργάτης. Υποστήριζε τους βασιλείς φανατικά και με πάθος, τόσο που το ´20, μετά την απόπειρα κατά του Βενιζέλου, οι βενιζελικοί της κατέστρεψαν το θέατρο στην Ομόνοια. Βασιλικιά και δεξιά, αλλά στο θέατρό της έκρυβε κομμουνιστές στη διάρκεια του εμφυλίου και μεσολαβούσε στα ανάκτορα για να γυρίσουν πίσω συνάδελφοί της που ήταν στην εξορία… Λένε, πως είχε και πολλές ομοφυλοφιλικές σχέσεις με γυναίκες, πως έπαιρνε στα νιάτα της και σκληρά ναρκωτικά ( μορφίνη μάλλον).

Βιβλίων Γη

Το 1929 δημιούργησε την Ελεύθερη Σκηνή, μαζί με τον Μυράτ και τον Μελά εξέδωσε Μανιφέστο, το οποίο κυκλοφόρησε στον Τύπο της εποχής στις 31 Μαρτίου:

[…] Ανώτερη καλλιτεχνική και ηθική επιταγή, μας επιβάλλει να μη μείνουμε με οποιονδήποτε τρόπο συντελεσταί και απαθείς θεατές μιας πτώσεως που θα είχε δυσάρεστες συνέπειες…[…]Πιστεύουμε στην τέχνη των Τεχνών, όπως σε μια θρησκεία της ομορφιάς στην ανώτερη έκφρασή της, που έχει την ακατάβλητη δύναμη ν΄ ανανεώνει αδιάκριτα το συμβόλαιό της…

Η Μαρίκα Κοτοπούλη είναι μια μοναδική περίπτωση ηθοποιού που έμεινε στην ιστορία για τις ερμηνείες της αλλά και για τον ιδιαίτερο χαρακτήρα της, αφήνοντας ανεξίτηλη τη σφραγίδα της στο ελληνικό θέατρο. Στις 11 Σεπτεμβρίου του 1954 πέρασε στη χώρα της αιωνιότητας, μετά από βαρύ έμφραγμα μυοκαρδίου.

Μαρία Σιταρίδου-Τρουλάκη

Πηγές από το διαδίκτυο

Σχετικά Άρθρα