Άγραφος Νόμος, Σόφη Θεοδωρίδου

Βιβλίων Γη

Γράφει η Σοφία Σιγάλα

Το τελευταίο μυθιστόρημα της Σόφης Θεοδωρίδου πιστοποιεί για ακόμα μια φορά τη χαρισματική δεξιότητά της να εμπνευστεί ένα θέμα, με βάση ένα μεγάλο χρονικά ιστορικό πλαίσιο, και τις δραματικές προεκτάσεις στα κοινωνικά και ανθρώπινα ήθη, αλλά και στους χαρακτήρες των ηρώων της. Το αποτέλεσμα είναι να δημιουργήσει μια ιστορία με ευαισθησία, με πρόσωπα που θα μπορούσαν να είναι πραγματικά και να αποτυπώσει, με τη συγγραφική της εμπειρία, τα μηνύματά της που συμπυκνώνονται σε έναν λιτό αλλά τόσο πολύπλοκο τίτλο: Άγραφος Νόμος.

Βιβλίων Γη

Αν οι θεσμοθετημένοι νόμοι εύκολα έχουν παραβιαστεί από τις ανθρώπινες πράξεις πολλές φορές -και συνεχίζουν να καταπατούνται- ένας νόμος άγραφος έχει διαμορφωθεί, με το πέρασμα των χρόνων, άτυπα, νομοτελειακά και οι ρίζες του δεν εξελίσσονται. Αποτελεί συνείδηση και τρόπο ζωής και συμπεριφοράς, γίνεται θέσφατο και μοίρα. Αλήθεια που δεν αναιρείται και τιμωρείται η παραβίασή του με τον σκληρότερο τρόπο: την κοινωνική απομόνωση. Η συνέχεια είναι πάντα θέμα ηθικό, και αποστροφή μιας γεωγραφικής ή άλλου είδους κοινότητας από εκείνον που το έπραξε. Σχεδόν πάντα, οι άγραφοι νόμοι καταδικάζουν τα μέλη μιας ομάδας και αποκαλύπτουν το δίκαιο του ισχυρού, που δρα χειριστικά στη φύση των υπόλοιπων μελών μιας ομάδας.

Η ιστορία ξεκινά με την αίσθηση της «προϊστορίας», για να δώσει μορφή και υπόσταση στην ηρωίδα του μυθιστορήματος, την Αιμιλία. Η σκηνή μιας φωτιάς και οι εφιαλτικές περιγραφές της καθορίζουν τον χαρακτήρα και το πλαίσιο μέσα στο οποίο θα εξελιχθεί η προσωπικότητά της. Ο ματωμένος και πολύπαθος Πόντος είναι η ρίζα της και ο τόπος προοικονομεί την εξέλιξη. Η Αιμιλία σώνεται από τη φρίκη και βρίσκεται στην Αθήνα των προσφύγων, στην Ελλάδα της ανάγκης και της νέας κοινωνικής και ιστορικής τάξης πραγμάτων. Η περίοδος του μεσοπολέμου θα γίνει το ιστορικό υπόβαθρο της πρώτης περιόδου του μυθιστορήματος.

Ο Δάμος είναι ο δεύτερος ήρωας, η ζωή του εκτυλίσσεται σε μια παράλληλη ιστορία και έχει αφετηρία τη Μακεδονία και την Ανταλλαγή του 1923. Ο Καππαδόκης ήρωας θα εισάγει τον αναγνώστη σε μια άλλη ιστορική περίοδο, επίσης δραματική, και στην πρωταρχική μορφή και γέννηση του ρεμπέτικου στην Ελλάδα. Τις απαρχές του, από το μικρασιατικό ούτι στο μπουζούκι, τα καταγώγια που γίνονται τα μέρη που θα γεννηθεί ένα «νέο» μουσικό ρεύμα που θα χαρακτηρίσει και θα επηρεάσει τα ακούσματα και την ιστορική μουσική εξέλιξη του τόπου. Η πολιτική του Μεταξά, που εξαπολύει στα κέντρα που γράφεται και παίζεται το ρεμπέτικο, η απαγόρευσή του και οι διώξεις των μουσικών και το κλίμα εκείνης της εποχής, ζωντανό και παραστατικό, θα υπονοήσει όλα όσα πρόκειται να συμβούν στη συνέχεια.

Βιβλίων Γη

Η συνάντηση των δύο ηρώων θα οριοθετήσει το δεύτερο μέρος της ιστορίας, που θα διαδραματιστεί στο Δίλατο, ένα χωριό της Μακεδονίας, κοντά στη Θεσσαλονίκη. Μια μικρή επαρχία με σύνθετο δημογραφικό χαρακτήρα, πολυποίκιλους πολιτισμούς και συνήθειες, αλλά με ένα κοινό χαρακτηριστικό: Τον άγραφο νόμο που διέπει τις ανθρώπινες σχέσεις. Η δύναμη του άντρα και η ισχυρή θέση του στην κοινωνία και η γυναίκα σε μια συνθήκη χειραγώγησης και ηθικής σφυγμομέτρησης, μια κλίμακα με στοιχεία της το κακό και το καλό, τα πρέπει και τα θέλω, το σωστό και το λάθος, της λογικής και των συναισθημάτων, της σκληρότητας και της ευαισθησίας σε έναν συνεχή πόλεμο, με επιτιθέμενο την αρσενική ορθότητα και αμυνόμενο τη γυναίκα-υποζύγιο, μια μηχανή παραγωγής έργου και παιδιών χωρίς δικαιωματικές διακρίσεις και με τη συνεχή παρακολούθηση για λάθη και ατοπήματα.

Μια κλειστή κοινωνία με συγκεκριμένη δομή, με διαφορετικές ράτσες που προσπαθούν να βρουν πατήματα συνεύρεσης και συμπόρευσης, με διαφορετικές συνήθειες και γλώσσες, φτιάχνουν η καθεμιά το δικό τους προπύργιο, προσπαθούν να συνεχίσουν να άγουν και να φέρονται σύμφωνα με αυτό που άφησαν και όχι με την καινούρια συνθήκη στην οποία καλούνται να ζήσουν, με τη μόνη κοινή συνισταμένη τον ριζωμένο στη συνείδησή τους νόμο του ισχυρού. Έτσι, εθελοτυφλούν μπροστά στον πραγματικά ισχυρό που απειλεί τις ζωές και τον χαρακτήρα τους. Ρετσινόλαδο για όσους δε μιλούν τα ελληνικά και συνεχίζουν να εκφράζονται με τη λαλιά του τόπου που κατάγονται, βία και φυλακίσεις ως τιμωρία για την ένταξή τους στη νέα πατρίδα. Οι γυναίκες δίνουν τη δική τους μάχη και καταδικάζονται από την προαιώνια ηθική.

Η Σόνια, η Κατινούλα, η Νίνα, η Αιμιλία, η Καλλιόπη τραβούν τους δικούς τους δρόμους και παίρνουν τις δικές τους αποφάσεις σε έναν κόσμο που διαλύεται από τον πόλεμο που έρχεται. Στυλώνουν, δειλά αρχικά, το ανάστημά τους και διεκδικούν τις ζωές τους,. Έρχονται σε σύγκρουση με τον κατεστημένο άγραφο νόμο και αποστασιοποιούνται. Γίνονται στόχος της μικρής επαρχίας, διώκονται και απορρίπτονται, κατηγορούνται και χάνουν κάθε οικογενειακό δεσμό, πορεύονται σε δρόμους απάτητους, αλλά κυνηγούν τις επιθυμίες τους, και αντιδρούν στις υποδείξεις και στην ηθική που τις καθιστά έρμαια. Βιάζονται, παντρεύονται χωρίς αγάπη, κουβαλούν τα βάρη μιας ολόκληρης σαθρής αντίληψης, καταπίνουν ύβρεις και εξευτελισμούς, ορθώνονται και πολεμούν για τα παιδιά τους και για τις ίδιες. Παίρνουν την κλεμμένη ζωή τους στα χέρια τους και, σε μια δύσκολη περίοδο της Ιστορίας, καταφέρνουν να δικαιωθούν και να χαράξουν μονοπάτια που καταλύουν όσα θεωρούνται ηθικά και σωστά.

Βιβλίων Γη

Η Ιστορία καταγράφεται μέσα από τα πρόσωπα του μυθιστορήματος. Η αρχή της αντίστασης, οι σλαβόφωνοι της Μακεδονίας που συμπορεύονται με τους Βούλγαρους και εξαπολύουν, για άλλη μια φορά, τη βία και τις μεθόδους που είχαν κρυφτεί, για τον εκβουλγαρισμό των ελληνικών χωριών, ο εμφύλιος που λάβωσε την ήδη λαβωμένη Ελλάδα, οι αποφάσεις από τα κέντρα εξουσίας που καταρράκωσαν ό, τι απέμεινε από τον ελληνικό πληθυσμό, οικογένειες που γίνονται κομμάτια για χάρη πολιτικών παιχνιδιών, άντρες ήρωες κατ΄ ανάγκη, αίμα και βία, ένας άγραφος νόμος που καταλύεται και φθίνει. Η εξέλιξη του ανθρώπινου χαρακτήρα στα χρόνια που περνούνε, οι αλήθειες που δεν ειπώθηκαν ποτέ, αλλά έγιναν αφετηρία για τη μεταστροφή μιας ολόκληρης κοινωνίας, ξεχωριστοί άνθρωποι, διαφορετικοί πολιτισμοί γίνονται ένα, αλλάζουν σύσταση και σκέψη, μετεξελίσσονται και προσπαθούν να περιχαρακώσουν τις διαλυμένες τους ζωές.

Άγραφος νόμος είναι όλες οι πράξεις, οι σκέψεις και οι αντιλήψεις που αθροίστηκαν και ταυτοποιήθηκαν στις κοινωνίες, σε καθορισμένες ηθικές χρέους και σε ένα επίπλαστο θεαθήναι. Στην καινοφάνεια.

Ο Άγραφος Νόμος είναι ένα ρεαλιστικό λογοτεχνικό έργο. Η μυθιστορία του δε φαντασιώνεται, καταγράφει. «Κρατάει από το χέρι» τον αναγνώστη και τον παρασύρει σε ένα ταξίδι στην ιστορική αλήθεια μιας τραγικής περιόδου, μεγάλης για την Ελλάδα, αλλά και στις ζωές ανθρώπων που θα μπορούσαν να έχουν βιώσει όσα αναφέρονται. Οι περιγραφές του είναι ζωντανές και οι σκηνές που εκτυλίσσονται είναι σαν κινηματογραφικά καρέ, με φιγούρες ζωντανές με χρώμα, όσφρηση, αφή. Οι αισθήσεις του αναγνώστη κινητοποιούνται και παίρνουν μέρος σε μια διαδικασία που ξεφεύγει από την ανάγνωση. Γίνεται διάδραση. Μια κατάσταση αμφίδρομη που μετατρέπεται σε εμπειρία. Οι εικόνες που αποκωδικοποιούνται με τις λέξεις είναι κάποιες φορές σκοτεινές, με βάθος και συναισθηματική φόρτιση υπονοούμενων μηνυμάτων, σαν τους πίνακες του Νικόλαου Γύζη ή του Νικηφόρου Λύτρα. Σκυφτοί άνθρωποι δίπλα σε μια φωτιά ενός φτωχού χωριατόσπιτου, μανάδες με κατεβασμένα μαντήλια που κρατούν με απόγνωση παιδιά άνομα στα χέρια, αγκαλιές άδειες και γεμάτες από κάματο και αδικία. Άλλοτε πάλι, σμαραγδένιες φιγούρες με όμορφα παραστήματα που κυνηγούν το φως και τη λύτρωση. Ο φόβος κυκλώνει τις ματιές τους, αλλά οι ανταύγειες από φωτεινά χρώματα δίνουν ελπίδα και δικαίωση στις κορμοστασιές τους.

Η Λογοτεχνία. Η απεικόνιση της Τέχνης σε όλο της το φάσμα και των συναισθημάτων σε εγρήγορση. Μια σχέση που πάντα θα παραμένει αδιάρρηκτη μεταξύ των αναγνωστών, των ηρώων και των συγγραφέων.

Κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ψυχογιός

Σχετικά Άρθρα