Ιρένα Σέντλερ: Μια ηρωίδα που έζησε αφανής

Βιβλίων Γη

Γράφει η Μαρία Σιταρίδου-Τρουλάκη

Μία άγνωστη για πολλά χρόνια ηρωίδα, η Ιρένα Σέντλερ, που κάτω από την μύτη των Ναζί έσωσε 2.500 παιδιά Εβραίων. Η Ιρένα ήταν Πολωνή και Καθολική. Γεννήθηκε στη Βαρσοβία το 1910. Όταν οι Ναζί κατέλαβαν την Πολωνία το 1939, η Ιρένα εργαζόταν ως κοινωνική λειτουργός της Κοινωνικής Πρόνοιας της Βαρσοβίας και βοηθούσε με κάθε τρόπο ορφανά, ηλικιωμένους, φτωχούς και όσους είχαν ανάγκη. Σχεδόν αμέσως μετά την κατάληψη, ξεκινούν και οι διωγμοί των Εβραίων.

Βιβλίων Γη

Χάρη στην πρόσβαση της Ιρένα στις κοινωνικές υπηρεσίες, παρέχεται σημαντική βοήθεια στους διωκόμενους Εβραίους, όπως ρουχισμός, φάρμακα και χρήματα. Επιπλέον, καταγράφονται με πλαστά χριστιανικά ονόματα και το κυριότερο, αναφέρεται ότι πολλές οικογένειες έχουν προσβληθεί από τύφο και φυματίωση, γεγονός ιδιαίτερα ανησυχητικό για τους Γερμανούς, που «ευτυχώς», τους κρατούσε μακριά από έρευνες και επιθεωρήσεις.

Το 1942, οι Ναζί συγκεντρώνουν όλο τον εβραϊκό πληθυσμό της πόλης και τον απομονώνουν μέσα σε μια περιοχή 4000 τετραγωνικών μέτρων. Πρόκειται για το γνωστό Γκέτο της Βαρσοβίας, όπου μέσα σε απάνθρωπες συνθήκες , ζούνε αποκλεισμένοι περισσότεροι από 400.000 άνθρωποι, από τους οποίους, όσοι επιζήσουν από τις ασθένειες και την ασιτία, θα μεταφερθούν σταδιακά στο στρατόπεδο συγκεντρώσεως Τρεμπλίνκα.

Η Ιρένα ευαισθητοποιείται ιδιαίτερα από την φρικτή κατάσταση που επικρατεί στο γκέτο. Χωρίς να λογαριάσει τον κίνδυνο, καταφέρνει να εκδώσει εντολή ελέγχου για τον κίνδυνο επιδημίας στο γκέτο και με την κάλυψη που της παρέχει η στολή της νοσοκόμας, επισκέπτεται καθημερινά αυτό το κολαστήριο, ενημερώνεται για την κατάσταση και προμηθεύει τους δύστυχους Εβραίους με τρόφιμα, ρουχισμό και φάρμακα. Όμως οι πιθανότητες επιβίωσης συνεχώς μικραίνουν με αποτέλεσμα να πεθαίνουν κάθε μήνα 5.000 άνθρωποι από τις κακουχίες, την πείνα και τις αρρώστιες.

Η Ιρένα σκέφτεται ότι δεν αρκεί μόνο η υλική βοήθεια που προσφέρει. Πρέπει να δράσει πιο δυναμικά. Έτσι αποφασίζει να βοηθήσει τα μικρά παιδιά να βγουν από το γκέτο και αμέσως βάζει σε εφαρμογή το σχέδιό της. Μαζί με 20 μέλη της Ζεγκότα (οργάνωση αλληλοβοήθειας των Εβραίων υποστηριζόμενη από ένα κρυφό Πολωνικό κίνημα αντίστασης) οργανώνουν τη διάσωση εβραιόπουλων. Με το κωδικό όνομα «Γιολάντα» διευθύνει την όλη επιχείρηση…

Σκαρφίζεται τους πιο απίθανους και ευρηματικούς τρόπους για να βγάλει τα παιδιά από το γκέτο, ενώ πρέπει να σχεδιάζει τα πάντα με ακρίβεια και να περνά απαρατήρητη. Εκείνο το διάστημα εργάζεται για την δημόσια υγεία ως ειδική υδραυλικός υπονόμων και μπαινοβγαίνει ελεύθερα στο γκέτο. Αυτή και οι συνεργάτες της φυγαδεύουν τα παιδιά με κάθε μέσο που διαθέτουν. Τα βρέφη τα κρύβουν μέσα σε εργαλειοθήκες και σε κουτιά, ενώ σε άλλα δίνουν υπνωτικά και τα βάζουν σε φέρετρα για να θεωρηθούν από τα SS θύματα του τύφου. Τα μεγαλύτερα κρύβονται μέσα σε σακιά με πατάτες και τα πιο μεγάλα δραπετεύουν μέσα από το δίκτυο των υπονόμων. Απίστευτος βοηθός της είναι ένας σκύλος, που τον έχει εκπαιδεύσει να γαβγίζει όταν οι Ναζί φαντάροι της ανοίγουν να μπει ή να βγει από το Γκέτο. Εκείνοι νευριάζουν, δεν θέλουν πάρε-δώσε με το σκύλο, ενώ το γάβγισμά του καλύπτει τους θορύβους και τα κλάματα που κάνουν τα βρέφη και τα μικρά παιδιά.

Βιβλίων Γη

Μεγάλες δυσκολίες συναντάει και με τους διστακτικούς γονείς των παιδιών, όταν προσπαθεί να τους πείσει να τα αποχωριστούν.

«Ζήσαμε τρομερές σκηνές», ανέφερε αργότερα. «Μια μητέρα συμφωνούσε μαζί μου να φυγαδεύσουμε το παιδί της. Ο πατέρας διαφωνούσε. Μου ζητούσαν εγγυήσεις. Εγώ δεν μπορούσα να εγγυηθώ καν αν θα μπορούσε το παιδί να ξεφύγει από τους φρουρούς».

Ιρένα Σέντλερ

Καμία δυσκολία όμως δεν είναι αρκετή για να κάμψει το ηθικό της Ιρένα και να την κάνει να εγκαταλείψει το σχέδιό της. Τώρα περνάει στο δεύτερο μέρος του σχεδίου, που αφορά στην τύχη των παιδιών μετά τη φυγάδευσή τους. Ο καλός αυτός άγγελος και οι συνεργάτες του πλαστογραφούν υπογραφές και εκδίδουν εκατοντάδες ψεύτικες ταυτότητες, με τις οποίες τα εφοδιάζουν. Ακόμα η Ιρένα φροντίζει να μάθουν πολλά παιδιά χριστιανικές προσευχές, πριν βγουν από το γκέτο και, με τη βοήθεια δεκάδων εθελοντών, τα εμπιστεύεται προσωρινά σε πολωνικές οικογένειες, μη εβραϊκές, ή τα διοχετεύει σε ορφανοτροφεία ή μοναστήρια, όπου τα φροντίζουν οι καλόγριες. Η Ιρένα καταφέρνει πολλά πράγματα χάρη στη συνδρομή της εκκλησίας.

«Έδωσα πολλά παιδιά σε εκκλησιαστικά ιδρύματα», θυμάται, «που τα φρόντιζαν, με αγάπη οι αδελφές».

Δυόμισι χιλιάδες παιδιά σώθηκαν μ’ αυτόν τον τρόπο από βέβαιο θάνατο, χάρη στην Ιρένα Σέντλερ, ενώ άλλα πεντακόσια άτομα υπολογίζεται ότι είχε σώσει, πριν τη μύησή της στη Zegota. Σαν μία μεγάλη μητέρα, η Σέντλερ δεν σταματά εκεί. Φροντίζει να σημειωθούν προσεκτικά τα προσωπικά στοιχεία κάθε παιδιού, δηλαδή τα πραγματικά τους ονόματα και αυτά που πήραν με τις ψεύτικες ταυτότητες, καθώς και τα ονόματα των προσώπων, στα οποία τα είχε εμπιστευτεί.. Τοποθετεί όλα αυτά τα ονόματα σε βάζα που τα θάβει επιμελώς κάτω από μια μηλιά στην αυλή φιλικού της σπιτιού. Στα βάζα αυτά συνολικά είχε τα ονόματα 2.500 παιδιών.

Η δράση της όμως γίνεται γνωστή στην Γκεστάπο και στις 23 Οκτωβρίου του 1943 συλλαμβάνεται και βασανίζεται άγρια μέχρι που της σπάζουν τα χέρια και τα πόδια. Τίποτα, όμως και κανείς δεν μπορεί να σπάσει το πνεύμα της. Αντέχει στα βασανιστήρια και δεν αποκαλύπτει λεπτομέρειες της δράσης της. Δεν προδίδει κανέναν από τους συνεργάτες της, ούτε και καμία οικογένεια ανάδοχο. Δεν δίνει ούτε ένα όνομα από τα κρυμμένα παιδιά…Μεταφέρεται στις φυλακές του Πάβιακ. Καταδικάζεται σε θάνατο, αλλά την τελευταία στιγμή, μέλη της οργάνωσης Ζεγκότα δωροδοκούν τους φρουρούς που την αφήνουν ελεύθερη, αφήνοντας όλους να νομίζουν ότι εκτελέσθηκε. Παραμένει έτσι στη λίστα των εκτελεσθέντων. Από τότε και μέχρι το τέλος του πολέμου, θα αναγκαστεί να ζει κρυμμένη σε διάφορα μέρη της Πολωνίας, χωρίς όμως να σταματήσει ποτέ τον αγώνα της.

Τον Ιανουάριο του 1945 ο εφιάλτης έχει περάσει και η Ιρένα ξεκινάει το τρίτο και πιο δύσκολο μέρος του έργου της. Πάντα μαζί με τους συνεργάτες της ξεθάβει τα βάζα και αρχίζει έρευνες για την εντόπιση των 2.500 παιδιών, που είναι διάσπαρτα σε όλη την Ευρώπη και για την επανένωση με τις οικογένειές τους. Τώρα όμως η Ιρένα απογοητεύεται και για πρώτη φορά νοιώθει ανίσχυρη. Τα περισσότερα παιδιά έχουν χάσει τους γονείς τους κατά τη διάρκεια του Ολοκαυτώματος στα ναζιστικά στρατόπεδα θανάτου. Ελάχιστοι επέζησαν και ενώνονται ξανά με τα παιδιά τους.

Βιβλίων Γη

Η Ιρένα εξαιτίας των βασανιστηρίων έχει προβλήματα με τη βάδιση για όλη την υπόλοιπη ζωή της, θα παντρευτεί, θα αποκτήσει δύο παιδιά και θα συνεχίσει να εργάζεται ως κοινωνική λειτουργός στη Βαρσοβία. Με την ιδιότητά της αυτή εξακολουθεί να βοηθάει γυναίκες και παιδιά, ενώ διατηρεί ακόμα επαφή με μερικές από τις οικογένειες των 2.500 παιδιών που είχε σώσει.

Δε μιλάει ποτέ για το έργο της και δεν θεωρεί τον εαυτό της ήρωα. «Ένας ήρωας κάνει τρομερά πράγματα. Εγώ δεν έκανα κάτι τρομερό. Αυτό που έκανα ήταν κάτι συνηθισμένο και φυσικό. Θα μπορούσα να είχα κάνει περισσότερα. Η λύπη θα με ακολουθήσει στο θάνατό μου», υποστηρίζει με απόλυτη σεμνότητα μέχρι το τέλος της ζωής της, η γλυκιά, χαμογελαστή και πάντα χαμηλών τόνων Ιρένα.

Η πρώτη αναγνώριση του μεγάλου έργου της έρχεται από το Ισραήλ. Το 1965 της απονέμεται από το Ίδρυμα για το Ολοκαύτωμα «Γιαντ-Βασέμ» ο τίτλος του «Δικαίου των Εθνών» και το 1991 ανακηρύσσεται επίτιμος πολίτης του Ισραήλ. Στην Πολωνία, σήμερα, μετά από πολλά χρόνια, θεωρείται πλέον εθνική ηρωίδα και πολλά σχολεία φέρουν το όνομά της. Έλαβε πολλές διακρίσεις και το 2007 προτάθηκε για το βραβείο Νόμπελ Ειρήνης. Δεν επελέγη. Το βραβείο δεν παίρνει πάντα αυτός που το αξίζει. Σήμερα, με όχημα το όνομά της αναδεικνύεται μια παγκόσμια πρωτοβουλία για τη διάσωση της ιστορικής μνήμης ενώ η ζωή της έγινε ταινία. Έφυγε για το μακρινό της ταξίδι στις 12 Μαΐου του 2008, σε ηλικία 98 ετών. Λίγες μέρες πριν από τον θάνατό της, σε μια εκδήλωση προς τιμήν της η υπέργηρη -πλέον- Ιρένα δήλωσε:

Κάθε παιδί που σώθηκε με τη βοήθειά μου και όλων των υπολοίπων, που δεν είναι πλέον στη ζωή, είναι κυρίως η αιτιολογία της ύπαρξής μου σε αυτή τη γη και όχι λόγος για τιμές.

Αυτή ήταν η Ιρένα, που το όλο έργο της θα έπρεπε να ονομαστεί «Η Λίστα της Σέντλερ» . Δεν υπολείπεται σε τίποτα από μια άλλη λίστα, αυτή του Σίντλερ. Επρόκειτο πράγματι για μία ατελείωτη λίστα παιδιών, που όχι μόνο έσωσε, στα φοβερά εκείνα χρόνια της ναζιστικής Κατοχής, αλλά έκανε και μεγάλο αγώνα να βρει τις οικογένειές τους, όσες βέβαια είχαν επιζήσει, και να τα παραδώσει. Από το 2008 που πέθανε μέχρι και σήμερα, τα παιδιά που είχε διασώσει δεν έπαψαν να διαδίδουν το μεγαλειώδες έργο της. «Μόνο με θαύμα θα μπορούσε να σωθεί παιδί Εβραίου. Η Σέντλερ δεν έσωσε μόνο εμάς, αλλά και τα παιδιά, τα εγγόνια μας και τις γενιές που θα ακολουθήσουν», δήλωσε σε συνέντευξή της στη Guardian, η Ελζμπιέτα Φικόβσκα, ένα από τα «παιδιά» της.

Στην Ελλάδα, το 2018 οι εκδόσεις Ψυχογιός κυκλοφόρησαν το υπέροχο βιβλίο ΙΡΕΝΑ ΣΕΝΤΛΕΡ του ΖΙΛΜΠΕΡ ΣΙΝΟΥΕ σε μετάφραση Βασιλικής Κοκκίνου.

Πηγές από το διαδίκτυο.

Μαρία Σιταρίδου-Τρουλάκη

Σχετικά Άρθρα

Ο ιστότοπος προστατεύεται!