Ιππολύτη: Μια Αμαζόνα μύθος και άλλες ιστορίες για τις γυναίκες πολεμίστριες…

Βιβλίων Γη

Γράφει η Σοφία Σιγάλα

Στην αρχαιότητα, οι Αμαζόνες θεωρούνταν πλάσματα μυθικά, γυναίκες πολεμίστριες που ζούσαν πάνω σε άλογα, σκότωναν τα αρσενικά παιδιά τους, κατά τη γέννησή τους, έκοβαν το έναν μαστό τους για να φορούν τα όπλα τους, έτρεφαν τα νεογέννητα κορίτσια τους με το γάλα των αλόγων τους, κυνηγοί και πολεμίστριες, ζούσαν νομαδικά και αποκομμένες από κοινωνικές ομάδες. Σύμφωνα με τις συνήθειές τους και τον τρόπο που ζούσαν, οι αρχαίοι Έλληνες απέδωσαν τη γέννησή τους στον θεό Άρη και της θεάς Αρμονίας, ενώ σε άλλες εκδοχές του μύθου, στη θεά Αθηνά ή στη θεά Άρτεμη, που αντιπροσώπευε το κυνήγι, την ελευθεριότητα, την άρνηση του γάμου, και την αγάπη προς τη φύση. Πίστευαν πως λάτρευαν την Κυβέλη και θυσίαζαν άλογα προς τιμή της. Οι γνώσεις που υπάρχουν σήμερα και οι ανακαλύψεις των αρχαιολόγων, καταρρίπτουν κάποιες από τις δοξασίες που καθιέρωσε ο μύθος και ρίχνουν φως στην πραγματική ζωή, την προέλευση και τα χαρακτηριστικά των Αμαζόνων.

Βιβλίων Γη
Αμαζόνα της Εφέσου, του Σωσικλή.

Η Ιππολύτη είναι μια από τις πιο γνωστές Αμαζόνες στη μυθολογία, μιας και εμπλέκεται με τον ένατο άθλο του Ηρακλή. Ήταν η βασίλισσα των Αμαζόνων, το όνομά της σημαίνει αυτή που λύνει τα άλογα -από τη λέξη ίππος και λύω- και ήταν κόρη του Άρη και της Οιτρηρής. Ζούσε στον Εύξεινο Πόντο και είχε στην κατοχή της τη χρυσή ζώνη του Άρη, σύμβολο της βασιλείας της στον κόσμο των Αμαζόνων. Αυτή τη ζώνη θέλησε δική της η κόρη του Ευρυσθέα, η Αδμήτη. Ο πατέρας της έστειλε τον Ηρακλή για να τη φέρει. Φτάνοντας στο λιμάνι της Θεμισκύρας, πρωτεύουσα των Αμαζόνων, ζήτησε να δει την Ιππολύτη και της ζήτησε τη ζώνη της. Εκείνη, σύμφωνα με τον μύθο, δέχθηκε να τη δώσει, αλλά η ‘Ηρα, που έβαζε πάντα εμπόδια στους άθλους του, μεταμορφώθηκε σε Αμαζόνα και διάδωσε παντού πως ο Ηρακλής ήρθε για να αρπάξει της βασίλισσά τους. Οι Αμαζόνες κινήθηκαν επιθετικά έναντι του Ηρακλή. Εκείνος κατάλαβε τον δόλο που είχε στήσει η Ήρα, σκότωσε την Ιππολύτη, καθώς και άλλες Αμαζόνες που την υπερασπίζονταν και πήρε όμηρο την Αντιόπη, τη δώρισε στον Θησέα, που πήρε μέρος στη μάχη και κατέπλευσε προς την Τροία. Σε αυτή τη μάχη, λέγεται, πως σκοτώθηκε ο «ανθός» των Αμαζόνων, οι καλύτερες, έτσι, ο Ηρακλής ήταν εκείνος που διασκόρπισε και εξόντωσε τις Αμαζόνες.

Τρανός ο άθλος και ο μύθος πάντα πρέπει να είναι ηρωικός και να νικάει το καλό, αν και στην προκειμένη περίπτωση δεν υπήρχε κακό αντίπαλο δέος, υπό την έννοια πως όλη αυτή η εκστρατεία και η μάχη δόθηκε για το καπρίτσιο ενός κοριτσιού. Άλλωστε ο Ηρακλής έφυγε από την Αθήνα και πήγε σε μια άλλη χώρα, εξαφάνισε μια νομαδική φυλή και πήρε τα πλούτη της. Αλλά αυτή η ερμηνεία και οι συμβολισμοί της είναι άλλο θέμα. Γενικότερα πάντως, στη μυθολογία, οι Αμαζόνες σκοτώνονται από κάποιον άντρα, που καταφέρνει να τις δαμάσει. Υπάρχει και στην Ιλιάδα σχετική αναφορά, αν και μεταγενέστερες πληροφορίες λένε πως δεν ισχύει, ότι ο Αχιλλέας σκοτώνει την Αμαζόνα Πενθεσίλεια, με την οποία είναι ερωτευμένος. Μάλιστα, όταν ο Θερσίτης πήγες να τον περιγελάσει και έβγαλε τα μάτια της όμορφης Αμαζόνας, ο Αχιλλέας τον σκοτώνει. Αναφορές, λοιπόν, για αυτή τη μάχη υπάρχουν στις «Ηρωίδες» του Οβίδιου και την «Αινειάδα» του Βιργίλιου. Βέβαια, η Ιλιάδα το αποδεικνύει περίτρανα.

Ιλιας Ζ,186] ότι βοηθός τους έφθασα κι εγώ να πολεμήσω,

όταν αυτοί τες ίσανδρες κτυπούσαν Αμαζόνες·
190αλλ᾽ ήσαν ολιγότεροι των Αχαιών εκείνοι».
Είδε κατόπι ο Πρίαμος τον Οδυσσέα κι είπε:

Ο Αισχύλος επίσης, προοικονομεί, στον Προμηθέα Δεσμώτη, πως οι Αμαζόνες θα εγκατασταθούν στην πόλη του Εύξεινου Πόντου, Θεμίσκυρα. Στην Πολιτεία του Πλάτωνα χρησιμοποιείται το παράδειγμα των μυθικών Αμαζόνων, ως επιχείρημα για τη συμμετοχή των γυναικών στον στρατό, ενώ ο Αριστοφάνης εμπνέεται από τις Αμαζόνες για να γράψει τις Εκκλησιάζουσες και τη Λυσιστράτη.

Βιβλίων Γη

Οι νέες έρευνες έχουν δείξει ότι το όνομα Αμαζόνα δεν είναι σίγουρο πως προέρχεται από ρίζες ελληνικές. Η αρχική ετυμολογία της λέξης, σύμφωνα με τον Έλληνα αρχαίο ιστορικό Ελλάνικο, τον 5ο αιώνα π. Χ., ότι η ονομασία προέρχεται από α το στερητικό και τον μαζό, δηλαδή το στήθος, έχει καταρριφθεί. Σε καμία αναπαράσταση δεν υπάρχει Αμαζόνα με κομμένο στήθος, και οι σύγχρονες ανασκαφές, που έχουν αποκαλύψει γυναικείους σκελετούς με όπλα και πολεμικό υλικό, στις περιοχές της Ευρασιας, δεν υπάρχει ένδειξη μαστεκτομής από την αριστερή πλευρά του γυναικείου σώματος. Μια άλλη ερμηνεία είναι εκείνη του a – maza, δηλαδή «χωρίς σιτηρά» γιατί οι νομαδικοί λαοί από τους οποίους προέρχονταν οι Αμαζόνες δεν έτρωγαν σιτηρά, αλλά τρέφονταν κυρίως με κρέας και γάλα αλόγου. Μια τρίτη ερμηνεία είναι εκείνη του ama – zonai, που σημαίνει «εκείνες που φοράνε ζώνες». Φυσικά δεν πρόκειται για απλές ζώνες αλλά για «ζωστήρες», ένα συγκεκριμένο κομμάτι πολεμικής εξάρτυσης που φορούσαν και οι Έλληνες, κάτι που δείχνει πως οι γυναίκες αυτές φορούσαν ρούχα για πόλεμο ή για μάχη γενικότερα. Οι αρχαιολόγοι σήμερα πιστεύουν πως η λέξη προέρχεται είτε από την αρχαία ιρανική γλώσσα είτε από ρίζες της καυκάσιας αρχαίας φυλής.

Οι Αμαζόνες κατάγονται από την αρχαία φυλή των Σκυθών. Τα περισσότερα ευρήματα από τις ανασκαφές δείχνουν πως σχεδόν όλες οι γυναίκες έχουν στους τάφους τους πολεμικά εργαλεία, και αυτό αποδεικνύει και τον τόπο προέλευσής τους. Τα τεστ DNA που έχουν γίνει δείχνουν στα κόκαλά τους τραύματα από μάχες, στις περισσότερες από αυτές, αρά πρόκειται για ομάδες πολεμιστριών της περιοχής. Στις αγγειογραφίες που ανακαλύφθηκαν, φαίνονται να έχουν πολλά τατουάζ, ενώ δεν υπάρχει ένδειξη για ομοφυλοφιλία, όπως υποστηρίχτηκε παλαιότερα, αλλά μια στενή σχέση μεταξύ των ομάδων αυτών, φυσιολογικό αποτέλεσμα της κοινής πορείας τους και των κοινών συνηθειών τους. Άλλωστε, η ομοφυλοφιλία δεν ήταν κάτι περίεργο ή παράδοξο την εποχή που έδρασαν, συνεπώς δε θα υπήρχε λόγος να μην αποκαλυφθεί σε κάποια από τα ευρήματα. Η μόνη αναφορά που υπάρχει είναι μιας κυνηγού, που δίνει ένα δώρο στη βασίλισσα Πενθεσίλεια. Οι Αμαζόνες από τη Σκυθία φαίνεται πως έμαθαν και σε αυτές της Θράκης να κάνουν τατουάζ και αυτό αποδεικνύεται σε πολλές ανασκαφές στην περιοχή. Χαρακτηριστικό παράδειγμα η διάσημη παγωμένη πριγκίπισσα με τα τατουάζ ελάφια.

Βιβλίων Γη

Στον μύθο για τις Αμαζόνες, υπάρχει και η αναφορά ότι τα αρσενικά τους παιδιά τα σκότωναν και κρατούσαν μόνο τα θηλυκά, προκειμένου να τα μάθουν και να συνεχίσουν την παράδοση και τον τρόπο ζωής τους. Η αλήθεια είναι πως ούτε αυτό ισχύει, μιας και, οι Αμαζόνες, όταν γεννούσαν αρσενικό, το παρέδιδαν στον πατέρα του. Η εποχή που αναφέρεται η δράση των Αμαζόνων έχει σχέση με τις μητριαρχικές κοινωνίες, ως πρώτη μορφή συστημικού ομαδικού βίου. Αρκετές φορές, όπως και σε σύγχρονες ιστορικές μαρτυρίες, η παράδοση ενός αρσενικού παιδιού σε μια φυλή, αποτελούσε πολιτική σκοπιμότητα, με σκοπό την αρμονική συμβίωση και την ισορροπία των μικρών κοινοτήτων. Τα παιδιά ήταν πάντα παράγοντες ρύθμισης της ειρήνης και της σταθεροποίησης μεταξύ διαφορετικών ομάδων. Οι Σκύθες και οι Θράκες έκαναν πολλές τέτοιες ανταλλαγές, μάλιστα, λέγεται, πως ακόμα και ο Φίλιππος ο Μέγας είχε δοθεί σε έναν σύμμαχο του πατέρα του.

Ο παράδοξος, σύμφωνα με τα δεδομένα της εποχής, τρόπος ζωής αυτών των ομάδων γυναικών, δημιούργησε τον μύθο των Αμαζόνων. Σήμερα είναι διαπιστωμένο πως οι Αμαζόνες υπήρξαν και δε ζούσαν αντισυμβατικά. Οι περιοχές που αναπτύχθηκαν και οργανώθηκαν ήταν άγριες και ο τρόπος συμπεριφοράς και οργάνωσής τους δείχνουν πως η ίδια η φυσιολογία και τα δεδομένα της περιοχής καθοδήγησαν την τελική τους μορφή. Η ιστορία τους έχει γοητευτικό ενδιαφέρον, αφού κρύβει πολλά πολιτισμικά, ιστορικά και διαφορετικού είδους στοιχεία για τους λαούς και τον τρόπο συμβίωσής τους. Γυναίκες πολεμίστριες, σε ομάδες διαφορετικές και ξεχωριστές από εκείνες των αντρών υπάρχουν σε πολλές ιστορίες πολλών λαών, εκτός της Ελλάδας. Αποδεικνύουν τον δυναμισμό και την ελεύθερη βούληση της γυναικείας υπόστασης, και καταρρίπτουν, ως εξαιρέσεις, τον τρόπο με τον οποίο μεταχειρίζονταν τις γυναίκες οι ανθρώπινες κοινωνίες. Ως ένα εργαλείο ηδονής και αναπαραγωγής, χωρίς δικαιώματα, επιθυμίες και υπόσταση.

Βιβλίων Γη
Αμαζόνα, σε αλαβάστρινο βάζο του 470 π.Χ. με παντελόνι και πολεμική εξάρτηση


Σχετικά Άρθρα