Κασσάνδρα: Ο μύθος για τη γυναίκα που δεν πίστεψε κανείς

Βιβλίων Γη

Γράφει η Σοφία Σιγάλα

Όλα όσα συμβαίνουν στις ανθρώπινες ζωές συγκροτούσαν και διαμόρφωναν έναν μύθο στην αρχαιότητα. Ίσως αυτή η πράξη να προκύπτει από την ανάγκη των ανθρώπων να εξηγήσουν ή να δικαιολογήσουν όσα ήθελαν να ερμηνεύσουν και δεν κατάφερναν με τη λογική -τα μέσα ήταν λιγοστά έως και ανύπαρκτα- μπορεί το χαρακτηριστικό του μοιραίου της ανθρώπινης υπόστασης να είχε ως αποτέλεσμα να προσπαθούν να μεταφέρουν σε κάποια θεία βούληση τις αποφάσεις τους, κι έτσι να αποποιούνται κάθε ευθύνης για όσα τους συνέβαιναν. Το βέβαιο είναι πως η μυθολογία, και οι παραδόσεις αργότερα, αποτελούν μια σπουδαία πηγή πολιτισμικής γνώσης, αλλά και γνώμονα για τον τρόπο σκέψης και αντίδρασης, καθώς και στοιχεία για τη δομή και τη συνύπαρξη ανθρώπων που με άλλον τρόπο δε θα μπορούσε κανείς να κατανοήσει.

Βιβλίων Γη

Ένας τέτοιος μύθος ακολουθεί την Κασσάνδρα. Σύμφωνα, λοιπόν, με τον μύθο, η Κασσάνδρα ήταν η κόρη του Πριάμου που ερωτεύτηκε ο Απόλλωνας. Ήταν πανέμορφη και ο θεός πλανεύτηκε από τα κάλλη της -σύνηθες φαινόμενο της μυθολογίας, η συνεύρεση θεών και ανθρώπων. Όταν της ζήτησε να τον παντρευτεί, εκείνη δέχτηκε, με την προϋπόθεση να της δώσει την ικανότητα να προβλέπει το μέλλον. Ο Απόλλωνας δέχτηκε και της δώρισε το χάρισμα της μαντικής. Της έδωσε την ιδιότητα να μπορεί να αναγνωρίζει τι πρόκειται να συμβεί στο μέλλον. Η Κασσάνδρα όμως εξαπάτησε τον θεό. Δεν ήθελε ποτέ να τον παντρευτεί. Εκείνος θύμωσε και θέλησε να την τιμωρήσει. Έτσι την καταράστηκε, ό, τι και να προέβλεπε στο μέλλον να μην το πιστεύει κανείς. Για να το καταφέρει, της ζήτησε για μία τελευταία φορά να του επιτρέψει να τη φιλήσει στο στόμα. Εκείνη δέχτηκε και, καθώς τη φιλούσε, την έφτυσε μέσα στο στόμα και αφαιρεί κάθε πειθώ από τα λόγια που θα ξεστόμιζε.

Έτσι ξεκινούν τα πάθη και τα βάσανα του λαού της Τροίας, αλλά και τα δικά της. Εκείνη πρώτη προειδοποίησε τον πατέρα της πως ο αδελφός που γεννήθηκε θα έφερνε την καταστροφή του λαού της Τροίας. Ο Πάρις, είπε, θα έπρεπε να σκοτωθεί. Ο Πρίαμος, μην μπορώντας να σκοτώσει τον γιο του, τον εγκατέλειψε στο βουνό να επιβιώσει ή όχι μόνος του. Η ίδια, όταν ο Πάρις γύρισε, χωρίς να γνωρίζει κανείς πως είναι ο εγκαταλελειμμένος πρίγκηπας, κατάλαβε ποιος ήταν. Πριν γυρίσει ο Πρίαμος από το στρατόπεδο των Ελλήνων, ήταν εκείνη που ήξερε πως ο Αχιλλέας θα του έδινε το σώμα του πεθαμένου Έκτορα. Η Κασσάνδρα και ο Λαοκόων]\ είναι εκείνοι που προσπάθησαν να αποτρέψουν τους Τρώες να βάλουν μέσα στην πόλη τον Δούρειο Ίππο, γιατί θα καταστρεφόταν η πόλη με αυτή την πράξη, αλλά και πάλι κανείς δεν την άκουσε.

Όταν η Τροία έπεσε, η Κασσάνδρα πήγε ικέτιδα στον ναό της Αθηνάς, αλλά ο Αίας ο Λοκρός, μαγεμένος από την ομορφιά της, θέλησε να την πάρει και να βεβηλώσει τον ιερό χώρο. Την τράβηξε από τα πλούσια μαλλιά της, αλλά η Αθηνά, θυμωμένη από την ιεροσυλία, έκανε σεισμό και η Κασσάνδρα σώθηκε. Το τέλος της θα είναι μοιραίο, αφού ο Αγαμέμνονας την παίρνει μαζί του στην Ελλάδα και θανατώνεται από την Κλυταιμνήστρα μαζί με τον Αγαμέμνονα. Μάλιστα, όταν η Κλυταιμνήστρα καλεί σε συμπόσιο τον Αγαμέμνονα και την Κασσάνδρα, για να τιμήσει την επιστροφή τους, εκείνη αρνείται να πάει, γιατί μύρισε το αίμα που θα χυθεί στη γιορτή. Αυτή θα είναι και η τελευταία της προφητεία.

Βιβλίων Γη

Αυτή είναι η σύντομη και τραγική ζωή της Κασσάνδρας, που μέχρι σήμερα είναι συνυφασμένη με την «κατάρα» του Απόλλωνα και ακολουθεί κάθε άνθρωπο που οι άλλοι προτρέπουν να μην τον πιστέψουν. Βέβαια, ο μύθος έχει διαστρεβλωθεί. Οι λαϊκές φράσεις «διαψεύστηκαν οι Κασσάνδρες», «μην ακούτε τις Κασσάνδρες», «πρόλαβαν διάφορες Κασσάνδρες» δεν έχουν σχέση με το μύθο, αφού στην πραγματικότητα, η Κασσάνδρα δεν έλεγε ψέματα.

Για πρώτη φορά, ο Αισχύλος κάνει αναφορά στον μύθο του Απόλλωνα και της Κασσάνδρας. Στον Λυκόφρονα η ηρωίδα παρουσιάζεται φυλακισμένη από τον πατέρα της, που δε βαστούσε να την ακούει να θρηνεί ακατάπαυτα και να προφητεύει χαλασμούς και θανάτους, είχε δώσει όμως εντολή στο φύλακά της να καταγράφει τα λόγια της. Μια άλλη δοξασία, λέει πως η Κασσάνδρα ήταν δίδυμη αδελφή του Έλενου. Όταν οι γονείς τους, μετά από μια γιορτή που παρευρέθηκαν, στο ναό του Θυμβραίου Απόλλωνα, ξέχασαν τα παιδιά τους, μεθυσμένοι καθώς ήταν, στον ναό. Μέσα στο σκοτάδι έρχονται φίδια και γλείφοντας τα αυτιά των παιδιών, τους καθαρίζουν τα αισθητήρια, ώστε να μπορούν να ακούν μυστικές φωνές που οι άλλοι άνθρωποι δεν τις ακούν. Το άλλο πρωί αναζητούν τα χαμένα παιδιά οι γυναίκες του παλατιού και όταν τα βρίσκουν ζωσμένα από τα φίδια, βάζουν τις φωνές. Τρομαγμένα τα φίδια εξαφανίζονται σ’ ένα άλσος από δάφνες εκεί κοντά. Έτσι τα δίδυμα αδέλφια βρίσκονται από τα παιδικά τους χρόνια κιόλας προικισμένα με το χάρισμα της μαντικής. Ο Όμηρος δε δείχνει να γνωρίζει τις μαντικές της ικανότητες, αλλά την παρουσιάζει ως «καλλίστην πασών» και στην Οδύσσεια αναφέρει για τον θάνατό της από την Κλυταιμνήστρα.

Βιβλίων Γη

Ανεξάρτητα από τις αναφορές σχετικά με το πρόσωπο της Κασσάνδρας και τον μύθο που την περιβάλλει, ενδιαφέρον έχει η ερμηνεία που θα μπορούσε να δοθεί σε αυτόν. Η Κασσάνδρα, προφανώς, είναι μία από τις γυναίκες της αρχαιότητας που είχαν το χάρισμα της γνώσης και της λογικής απόδοσης των γεγονότων. Σε μια ανδροκρατούμενη κοινωνία και εποχή, που οι γυναίκες δεν είχαν κανένα δικαίωμα και θέση στα κοινά και στις πολιτικές αποφάσεις, θα ήταν εύκολο να της αποδοθούν αυτές οι ιδιότητες. Θα ήταν η πιο πιστευτή δικαιολογία ως προς τη θέση που η ίδια είχε για τα ζητήματα που απασχολούσαν την πόλη. Πώς θα μπορούσε άλλωστε σε μια πόλη της Ανατολής, μια γυναίκα να μπορεί να φέρει γνώση ή άποψη; Ως ικέτιδα στον ναό της Αθηνάς, παίρνει τη μορφή όλων των γυναικών που βιάστηκαν και κακοποιήθηκαν από κατακτητές, και το μοίρασμα των όμορφων θηλυκών σαν λάφυρα των νικητών ήταν ένα κοινό γνώρισμα στην Ιστορία μέχρι και πολλούς αιώνες αργότερα. Δεν προκαλεί, λοιπόν, καμία εντύπωση πώς η ιστορία μιας γυναίκας με προσωπικότητα, και διαφορετική από το μέσο όρο της αντίληψης και των υποχρεώσεων ή δικαιωμάτων που είχε το φύλλο της γίνεται θέμα ενός μύθου ή μια δοξασίας.

Όπως και να ‘χει, έχουν πάντα γοητεία και ενδιαφέρον οι μύθοι και ο τρόπος που συνδέονται με την ιστορία των λαών και την πορεία τους στον χρόνο, αφού τις περισσότερες φορές είναι πηγές από πολιτιστικά και ιδεολογικά στοιχεία, κοινωνικά και πολιτιστικά δεδομένα, αλλά και αλληγορίες και συμβολισμούς που θα κάνουν πιο πλούσιες τις γνώσεις και τη σκέψη των ανθρώπων.

Σχετικά Άρθρα