Σταυροδρόμια, Τζόναθαν Φράνζεν

Βιβλίων Γη

Γράφει η Μαρία Σιταρίδου-Τρουλάκη

Το μυθιστόρημα «Σταυροδρόμια» είναι η μυθιστορηματική, επική εξιστόρηση της ζωής μιας δυσλειτουργικής αμερικανικής οικογένειας, που ζει σε ένα προάστιο, στο Ιλινόις, στις αρχές της δεκαετίας του 1970. Το βιβλίο αποτελεί το πρώτο μέρος μιας τριλογίας που έχει προαναγγελθεί με τίτλο «A key to all Mythologies», και χωρίζεται σε δύο μεγάλα κεφάλαια με τίτλους -Χριστούγεννα- και -Πάσχα-. Αν και οι περισσότερες από τις μισές σελίδες του μυθιστορήματος αφορούν γεγονότα πού διαδραματίζονται σε μόλις δύο ημέρες πριν τα Χριστούγεννα, ο συγγραφέας πολύ συχνά στρέφει τη ματιά του και την αφήγηση πίσω στο παρελθόν, για λίγες ώρες, μέρες ακόμη και δεκαετίες πριν. Ο τίτλος που δόθηκε δεν είναι τυχαίος, αλλά έχει κυριολεκτική και μεταφορική έννοια.

Βιβλίων Γη

«Σταυροδρόμια» είναι το όνομα της χριστιανικής ομάδας των νέων της εκκλησίας, όπου ο υπεύθυνος πάστορας Ρας και ο χαρισματικός ηγέτης της νεολαιίστικης ομάδας Ρικ, βρίσκονται εγκλωβισμένοι στη δίνη μιας αμοιβαίας αντιπάθειας και ανταγωνισμού, μετά από ένα δυσάρεστο περιστατικό. Σημειολογικά, όμως, υποδηλώνει και ότι όλοι οι χαρακτήρες της πλοκής έχουν φτάσει σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι της ζωής τους, όπου πρέπει να αγωνιστούν για να ορίσουν τον εαυτό τους και να αποφασίσουν ποιο μονοπάτι θα ακολουθήσουν ή εάν θα παραχωρήσουν τον έλεγχο της ζωής τους σε άλλους.

Ο αναπληρωτής πάστορας Ρας , η σύζυγός του Μάριον και τα τέσσερα παιδιά τους είναι τα μέλη της οικογένειας που έχει βάλει κάτω από τον μεγεθυντικό φακό του ο συγγραφέας και μελετά υπομονετικά και μεθοδικά, την αργή, αφανή για τον περίγυρο, διάλυση της οικογένειάς τους. Ο Ρας, φαινομενικά ενάρετος, αλλά εσωτερικά βυθισμένος στην αυτολύπηση, προοδευτικός στην θεωρία, αλλά οπισθοδρομικός στην πράξη, αδιαφορεί πλέον για την γυναίκα του και θέλει απεγνωσμένα να συνάψει σχέση με άλλη γυναίκα. Η επαγγελματική του «ταπείνωση» που προέκυψε από κάποιο ατυχές γεγονός, καθώς και το μόνιμο αίσθημα αποτυχίας που βιώνει, είναι μια αμαρτία που δηλητηριάζει τις σχέσεις με τα παιδιά του και καθορίζει τις ζωές τους.

Η γυναίκα του Μάριον μπαινοβγαίνει συχνά στο φάσμα της κατάθλιψης και καταφεύγει σε ψυχοθεραπεία. Ο χαρακτήρας της Μάριον αρχικά δεν εντυπωσιάζει τον αναγνώστη, αλλά προϊούσης της ιστορίας, του χαρίζει μερικά από τα πιο “δυνατά” αποσπάσματα του μυθιστορήματος που αφορούν τραύματα της νιότης της, τα οποία επιστρέφουν καθώς ο γάμος της διαλύεται. Το συγγραφικό τέχνασμα της ψυχανάλυσης που κάνει η Μάριον, σαν όχημα για το ταξίδι στο παρελθόν της είναι εξαιρετικό, καθώς και τα ψυχωσικά της επεισόδια είναι απολύτως ρεαλιστικά. Ο Κλεμ, ο μεγαλύτερος γιος τους, σκέφτεται να φύγει από το κολέγιο διακόπτοντας την αναβολή του και να κάνει την ηθική γι’ αυτόν επιλογή, να καταταγεί στο στρατό και να πάει στο Βιετνάμ. Κάνει αυτή την επιλογή, ως πράξη διαμαρτυρίας για το δικό του ακατανόητο προνόμιο, καθώς όσοι δεν έχουν πρόσβαση στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, φτωχοί και παρίες, στρατολογούνται για να πολεμήσουν στη θέση του.

Η κόρη τους Μπέκι, είναι η τελειόφοιτη «βασίλισσα της κοσμικής κοινωνίας», αρχίζει να αμφιβάλλει εάν η δημοτικότητά της είναι αυτό που πραγματικά θέλει στην ζωή της. Όντας «αναίσθητη» από μικρή, καταλήγει να στραφεί εμμονικά στο σεξ, στα ναρκωτικά και στο ροκ εν ρολ, μη παραλείποντας όμως να προστρέχει με την πρώτη ευκαιρία στην θεϊκή προστασία και συγχώρεση. Ο Πέρι, τρίτο παιδί της οικογένειας, δευτεροετής μαθητής Γυμνασίου, έχει επίγνωση ότι είναι ο πιο έξυπνος στην οικογένειά του και στον άμεσο περίγυρο, καθώς και ότι «δεν είναι τόσο κακός στο να είναι κακός».

Βιβλίων Γη

«Η καλοσύνη είναι μία αντίστροφη συνάρτηση της ευφυΐας. Μία πράξη καλοσύνης για να θεωρηθεί αυθεντικά καλή, μήπως θα έπρεπε να μην εμπεριέχει ιδιοτέλεια αλλά και να μην προκαλεί ευχαρίστηση;» είναι ένα από τα ηθικά ερωτήματα του Πέρι… Ευλογημένος με iq που έχει «μετρηθεί στο 160» και καταραμένος με έναν ακατανίκητο εθισμό στα ναρκωτικά, δεν εξαρτάται τόσο από κάποια συγκεκριμένη ουσία, όσο από την ανάγκη του να βυθίζεται πολύ συχνά στο χαώδες σύμπαν του μυαλού του, ψάχνοντας ανακούφιση. Τα ταξίδια αυτά τον οδηγούν τελικά στην κοκαΐνη. Τα αποσπάσματα του βιβλίου που αφορούν την αγωνιώδη αναζήτηση του Πέρι για ανακούφιση και λήθη, είναι τα πιο συγκλονιστικά!

Οι ζωές των ηρώων μπλέκονται βασανιστικά , αγγίζοντας πολύ συχνά το αδιέξοδο. Ο Φράνζεν είναι ένας δεξιοτέχνης αφηγητής που ξετυλίγει τις ιστορίες των χαρακτήρων του διεξοδικά από την αργή άνοδο έως την απότομη πτώση τους, κρατώντας το αναγνωστικό ενδιαφέρον στα ύψη. Αναλύει εύστοχα, θέματα που αφορούν την ενηλικίωση, την κρίση της μέσης ηλικίας, την θρησκευτική πίστη, τις εξαρτήσεις, την ελευθερία του ατόμου καθώς και τον δρόμο προς την αυτογνωσία. Καθοδηγεί αριστοτεχνικά τον αναγνώστη σε συμπόρευση με τους ήρωες, ώστε να αντιληφθεί, να κατανοήσει και πολλές φορές να συγχωρήσει τον τρόπο σκέψης τους.

Ενώ εκ πρώτης όψεως φαίνεται ότι ασχολείται με τους εφήβους και τα προβλήματά τους, κατ’ ουσίαν οι ιστορίες των γονιών τους είναι οι εξαιρετικά ενδιαφέρουσες, αφού η σκληρή πραγματικότητα φαίνεται να τους συνθλίβει. Ο αναγνώστης παρασυρμένος από την σκληρή τριτοπρόσωπη αφήγηση, σχεδόν βιώνει την υπαρξιακή δυστυχία τους , ενώ σε άλλα σημεία ο συγγραφέας επιδεικνύει αξιοθαύμαστη τρυφερότητα όταν σκύβει και εξερευνά τα λιγότερο φωτεινά σημεία της ψυχής τους. Η δύναμη του μυθιστορήματος έγκειται σε αυτή την απίστευτη αλήθεια των ηρώων του, πού είναι κράμα εθελοτυφλίας, αντιφάσεων, αυτογνωσίας αλλά και αυτοκαταστροφής, ώστε να φαντάζουν τόσο αυθεντικοί!

Βιβλίων Γη

Οι λέξεις βρίσκονται εκεί στον κόσμο, και αναρωτιέσαι πώς θα είναι αν τις πεις. Οι λέξεις έχουν τη δική τους δύναμη, δημιουργούν συναίσθημα και μόνο που τις λες.

Πρόκειται για ένα εξαιρετικό πόνημα που εκπέμπει σπουδαία μηνύματα για την αμερικανική κοινωνία, την εκκλησία, τη δυναμική της οικογενειακής εξουσίας και για την αέναη προσπάθεια του ανθρώπου να αγγίξει τον καλό του εαυτό και το Θεό· για τις μεγάλες αμαρτίες, τη λύτρωση και τη μεγάλη ταπείνωση. Η γραφή του συγγραφέα είναι λιτή, με υποψία χιούμορ, σε κάποια σημεία παραληρηματική κι άλλοτε αγωνιώδης και ασθμαίνουσα, χωρίς ίχνη ποιητικού λόγου. Όμως, παρόλο που «η ποίηση γίνεται με λέξεις και όχι με ιδέες», στοιχείο που λείπει από τη γραφή του Φράνζεν, ο αναγνώστης δεν μπορεί παρά να υποκλιθεί στη δύναμη της πλοκής και στη γοητεία των χαρακτήρων και των διαλόγων.

Στο τέλος του βιβλίου υπάρχει ένα κατατοπιστικό επίμετρο με πληροφορίες για τον συγγραφέα Τζόναθαν Φράνζεν και το σύνολο του έργου του, από τον μεταφραστή του Γιώργο- Ίκαρο Μπαμπασάκη, ο οποίος έχει κάνει μία εξαιρετική μετάφραση, αποδίδοντας αξιόπιστα το ιδιαίτερο συγγραφικό ύφος του Αμερικανού λογοτέχνη.

Κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ψυχογιός

Μτφ: Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης

Μαρία Σιταρίδου-Τρουλάκη

Σχετικά Άρθρα