Ιούνιος: Μύρισε καλοκαίρι…

Βιβλίων Γη

Γράφει η Αργυρώ Μαργαρίτη

Κάθε φορά που ταξιδεύω, το μήνα αυτό, διασχίζοντας κάμπους με σιτάρι έτοιμο να θεριστεί, δεν μπορώ να μη θυμηθώ εκείνο το υπέροχο απόσπασμα του «Μικρού Πρίγκιπα». Είναι το σημείο όπου η αλεπού ζητά απ’ το αγόρι να την εξημερώσει για να γίνουν φίλοι.

«…και ύστερα, κοίτα! Βλέπεις εκεί κάτω τα χωράφια με το σιτάρι; Εγώ δεν τρώω ψωμί, το σιτάρι μου είναι αχρείαστο. Τα σταροχώραφα δε μου λένε τίποτα. Και αυτό βέβαια είναι λυπηρό. Μα εσύ έχεις χρυσαφένια μαλλιά.  Λοιπόν θα είναι θαυμάσιο άμα με εξημερώσεις. Το ξανθό σιτάρι θα με κάνει να αναπολώ και να σε σκέφτομαι. Και να δεις πόσο θα αγαπώ το θόρυβο του ανέμου στα σπαρτά…»

Τώρα τον Ιούνιο τα σταροχώραφα είναι στις δόξες τους. Μια απέραντη σταρένια θάλασσα που κυματίζει απαλά με κάθε φύσημα του ανέμου. Και μήνας του θερισμού ο Ιούνιος, ο Θεριστής, σημαντική εποχή της γεωργικής ζωής.

Βιβλίων Γη

Αρχή του Θεριστή, του δρεπανιού μας η γιορτή

Το στάρι υπήρξε ανέκαθεν βασικό στοιχείο της διατροφής. Σύμφωνα με τη μυθολογία, ήταν η Δήμητρα που το χάρισε στους ανθρώπους μετά την επιστροφή της Κόρης της από τον Άδη. Ο Ορφέας στους ύμνους του αποκαλεί τη θεά πλουτοδότειρα, σταχυότροφε, παντοδότειρα… εσύ είσαι η προστάτις των σπερμάτων, συ δίδεις σωρούς από σιτάρι, συχνάζεις στ’ αλώνια, εσύ παράγεις χλωρούς καρπούς…

Εμείς με το σιτάρι δεν θα ζυμώσουμε ψωμί αλλά θα φτιάξουμε μοναδικά καλλυντικά που θα κάνουν το δέρμα λαμπερό και νεανικό. Πρόκειται για  καταπληκτικά παρασκευάσματα με πίτουρο – που είναι ο εξωτερικός φλοιός του σιταριού- θεαματικά για τον καθαρισμό του δέρματος, τη μείωση ρυτίδων και τη θεραπεία της ακμής. Χρειάζεται προσοχή στην προετοιμασία γιατί αν το νερό είναι παραπάνω από ό,τι πρέπει ζεστό, καταστρέφει τις ευεργετικές  ιδιότητες. Το πίτουρο περιέχει μεγάλες ποσότητες πρωτεΐνης, βιταμίνες Β1 και Β2.  Οι μικροσκοπικοί του κόκκοι καθαρίζουν βαθιά πρόσωπο και σώμα. Όλα τα υλικά που θα χρειαστείτε θα τα βρείτε σε φαρμακεία και σε καταστήματα που πουλούν βιολογικά προϊόντα.

Σε μια καθαρή λευκή μαξιλαροθήκη βάλτε περίπου 1 κιλό πίτουρο. Γεμίστε την μπανιέρα με χλιαρό νερό, βάλτε μέσα τη μαξιλαροθήκη. Ζουλήξτε μέχρι το νερό να γίνει καφετί. Μπείτε στην μπανιέρα και χαλαρώστε. Μην ξεβγάλετε το νερό. Εννοείται πως πρέπει να ξεπλύνετε και το πρόσωπο!

Για να καταλάβετε την αξία αυτού του μαγικού παρασκευάσματος, θα σας πω μια ιστορία. Σε πολλές περιοχές της πατρίδας μας, η νύφη την ημέρα του γάμου της για να έχει ωραίο δέρμα έκανε μπάνιο με γάλα, αν ήταν πλούσια και με πιτουρόνερο αν ήταν φτωχή. Όμως τα θεαματικά αποτελέσματα του πίτουρου ανάγκαζαν τα πλουσιοκόριτσα να κάνουν και δεύτερο μπάνιο με πίτουρο για να είναι σίγουρες πως θα αποκτήσει το σώμα τους μεταξένια υφή.

Βιβλίων Γη

Όμορφος μήνας ο Ιούνιος! Το καλοκαίρι μας υπόσχεται διακοπές, θάλασσα, φλερτ κοντά στο κύμα, έρωτες στις φεγγαροντυμένες βραδιές. Η φρουτιέρα γεμάτη κεράσια, βερίκοκα, ροδάκινα. Μοναδικοί συνδυασμοί χρωμάτων και γεύσεων.  Οι αισθήσεις ξυπνούν, τα όνειρα υφαίνονται. Αγαπημένη εποχή το καλοκαίρι κι ο Ιούνιος ο πρώτος μήνας του.

Πήρε το όνομά του από τη θεά Ήρα που οι Ρωμαίοι την έλεγαν Juno. Έβαλε τα χοντρά μέσα αυτή. Απηυδισμένη από ένα σύζυγο -που δεν άφηνε ούτε θηλυκιά γάτα ήσυχη- μετά από κάποια απ’ τις αμέτρητες απιστίες του, πάτησε πόδι. «Βαρέθηκα», του λέει, «τις συγγνώμες και τα δώρα σου. Θέλω κάτι που να υπάρχει ακόμα κι όταν οι άνθρωποι πάψουν να πιστεύουν σε μας». Και ο Δίας, έχοντας για πολλοστή φορά λερωμένη τη φωλιά του, προκειμένου να την κατευνάσει, ζήτησε ρουσφέτι απ’ τον Ρωμύλο. Άντρες και οι δυο, αλληλοϋποστηρίζονταν. «Διάλεξε όποιο μήνα θέλεις», της πρότειναν. Κι εκείνη έγινε νονά του Ιούνη, που  στις 21 έχει τη μεγαλύτερη μέρα του χρόνου. Ίσως για να δείξει την αξία της.

Στο αττικό ημερολόγιο ήταν ο δωδέκατος μήνας και ονομάζονταν Σκιροφοριών διάρκειας 29 ημερών και αντιστοιχεί με το χρονικό διάστημα από 24 Μαΐου έως 22 Ιουνίου. Σε άλλες πόλεις της αρχαίας Ελλάδας τελευταίος μήνας του χρόνου θεωρούνταν ο Ποσειδεών ο οποίος στην Αθήνα λογίζονταν ως ο έκτος μήνας του έτους.

Στις 21 Ιουνίου, με το θερινό ηλιοστάσιο, έχουμε τη μεγαλύτερη μέρα του χρόνου. Σπουδαία γιορτή για τους ανθρώπους από τα πολύ παλιά χρόνια. Άναβαν φωτιές για να τιμήσουν με το δικό τους φωτεινό τρόπο τον ήλιο. Όταν οι κοινωνικές και θρησκευτικές συνθήκες άλλαξαν, το έθιμο διατηρήθηκε ντυμένο με διαφορετικές προφάσεις. Οι χριστιανοί τοποθέτησαν τη γέννηση του Ιωάννη του Προδρόμου στις 24 του Ιούνη γιατί, σύμφωνα με τα Ευαγγέλια, ο Χριστός θα γεννιόταν έξι μήνες αργότερα, στο χειμερινό ηλιοστάσιο. 

Πλήθος εθίμων είναι δεμένα με τη μέρα αυτή. Στα σταυροδρόμια ανάβουν φωτιές, χρησιμοποιώντας σαν προσάναμμα τα ξεραμένα στεφάνια του Μάη.  Τυχεροί όσοι προλάβανε να πηδήξουν τις φωτιές του αη-Γιαννιού. Σήμερα, μόνο σε κάτι παλιές ελληνικές ταινίες μπορούν τα παιδιά να πάρουν μια γεύση από τα εθιμικά γλέντια που κάποτε ζούσαν οι άνθρωποι. Την ίδια μέρα, τα κορίτσια ετοίμαζαν τον Κλήδονα. Έβαζαν σε ένα πήλινο ή μπακιρένιο δοχείο νερό που έπαιρναν αμίλητες απ’ το πηγάδι και μέσα έριχνε η κάθε μια κάτι δικό της, κυρίως κόσμημα. Σκέπαζαν το δοχείο με κόκκινο πανί και το άφηναν όλη νύχτα κάτω από τ’ αστέρια. Το μάζευαν πριν βγει ο ήλιος. Την ίδια μέρα, μαζεμένοι στο σπίτι όλοι οι συγγενείς, έβαζαν κάποιο παιδί, που είχε στη ζωή και τους δύο γονείς, να τραβά τα κοσμήματα και κάποιος έλεγε τυχαία λόγια (αυτό σημαίνει η λέξη κλήδονας). Συνδύαζαν τις κουβέντες αυτές με το κόσμημα της κοπέλας που αυτό ανήκε και έβγαζαν συμπεράσματα για την τύχη της.

Ωραίες εποχές, δε λέω, αλλά καμιά σύγχρονη κοπελιά δεν περιμένει να μάθει από τον κλήδονα το μέλλον της. Τα πράγματα έχουν προχωρήσει, κορίτσια. Τα έθιμα αυτά είναι πλέον αντικείμενο λαογραφίας. Εμείς, απλώς, τηλεφωνούμε στις κυρίες με το κληρονομικό χάρισμα  και μαθαίνουμε τις προθέσεις του περί ου.   Το αμίλητο νερό του πόθου κάθε σύγχρονης κοπέλας που σέβεται τον εαυτό και τον καταναλωτικό πολιτισμό της κρύβεται σε πανάκριβα μπουκαλάκια κοσμετολογίας.

Βιβλίων Γη

Εγώ όμως, θα σας δώσω ένα πάμφθηνο προϊόν για την κυτταρίτιδα που θα φτιάξετε μόνες σας, για να απαλλαγείτε από τα αντιαισθητικά γρομπαλάκια των γλουτών ή τουλάχιστον να τα μειώσετε. Είπαμε πως τώρα το καλοκαίρι είναι προ των πυλών. Οι παραλίες μας περιμένουν. Έχουμε όλον τον Ιούνιο μπροστά μας για να προλάβουμε. Αναφέρομαι στην λουϊζα, το φυτό της γυναίκας.

Και πάλι χρειάζεται προσοχή. Μην το παρακάνετε.

Θα πάρετε μερικά φύλλα λουϊζας και θα φτιάξετε ένα αφέψημα. Θα βάλετε σε ένα μπρίκι νερό να βράσει, θα ρίξετε μέσα τα φύλλα, θα το κατεβάσετε απ’ τη φωτιά και θα σκεπάσετε με ένα πιατάκι. Το αφήνετε για 10 περίπου λεπτά. Το σουρώνετε και το πίνετε. Για να είναι η δράση αποτελεσματική θα το πιείτε καθισμένες στο κρεβάτι και μετά θα ξαπλώσετε. Μη με ρωτάτε γιατί. Ακολουθώ τις οδηγίες έτσι όπως μου δόθηκαν. Επειδή όμως πρόκειται για κάτι ιδιαίτερα δραστικό, δοκιμάστε στην αρχή να πίνετε λουϊζα κάθε 3 μέρες και μετά μία μέρα διακοπή. Αργότερα μπορείτε να το κάνετε για 4 μέρες και μία μέρα διακοπή. Αυτό το θαυματουργό αφέψημα διώχνει την κυτταρίτιδα και παράλληλα αδυνατίζει. Οφείλω να τονίσω πως, στην αρχή, δεν πρέπει να πίνετε λουϊζα τις «δύσκολες μέρες».

Σε διαφορετικές περιοχές της Ελλάδος ο Ιούνιος έχει την δική του ξεχωριστή ονομασία. Στα Γρεβενά αναφέρεται ως Κερασάρης και στον Πόντο Κερασινός επειδή ωριμάζουν τα κεράσια, ενώ λόγω του «ερινασμού» ή «ορνιασμού»(τεχνητή γονιμοποίηση με ορνούς ή καρπούς άγριας συκιάς) των ήμερων σύκων ονομάζεται Ορνιαστής στην Άνδρο,Ρινιστής στην Πάρο και Απαρνιαστής σε διάφορα άλλα μέρη. Είναι όμως κυρίως γνωστός ως Θεριστής: «αρχές του Θεριστή, του δρεπανιού μας η γιορτή» αφού συνδέεται άμεσα με την ωρίμανση και τον θερισμό των δημητριακών. Το θέρισμα γίνεται με το δρεπάνι αρχίζοντας από το μέρος που έχει λυγίσει τα στάχυα ο αέρας.
Το έθιμο με τις φωτιές τ’ Αϊ-Γιάννη στις 23 του μήνα είναι ευρέως διαδεδομένο και σε άλλους λαούς όπου συνδέεται με το Θερινό Ηλιοστάσιο.

Μεταξύ των εθίμων του θερισμού αυτά που σχετίζονται με τα τελευταία στάχυα έχουν πολλά κοινά στοιχεία με άλλους ινδοευρωπαϊκούς λαούς. Σε μερικά μέρη άφηναν αθέριστα τα τελευταία στάχυα, ενώ σε άλλα έπλεκαν μια δέσμη, σε σχήμα σταυρού, που την έλεγαν χτένι, ψαθί ή σταυρό, και την τοποθετούσαν στο εικονοστάσι του σπιτιού. Την εποχή της σποράς τα έτριβαν κι ανακάτευαν τους κόκκους τους με το καινούργια σπόρο. Το αθέριστο κομμάτι ήταν τα γένια του νοικοκύρη, «αφήνω του ζευγολάτη τα γένια» έλεγαν, ενώ σε άλλες περιοχές ονομάζονταν «τα γένια του Θεού». Στο τρίτο δεκαήμερο του Ιουνίουσυμβαίνει το θερινό ηλιοστάσιο ή η θερινή τροπή του Ήλιου, το επονομαζόμενο«λιοτρόπι» από τον λαό μας, εξ ου και η ονομασία του Ιουνίου ως «Λιοτρόπης». Στις 24 του μήνα έχουμε την γενέθλια εορτή του Αϊ-Γιάννη του Πρόδρομου: «Τ’ Αϊ-Γιαννιού του Λαμπαδάρη», εξ ου και το όνομα που δίνεται στον Ιούνιο «Αϊ-γιαννίτης» ή «Αγιογιαννίτης». Η γιορτή του είναι ταυτισμένη με δύο κύκλους εθίμων: με τον Κλήδονα αλλά και με τις φωτιές που ανάβονται την παραμονή της εορτής, απ’ όπου προέρχονται και οι προσωνυμίες

«Φανιστής» και «Ριζικάρης», αλλά και «Ριγανάς» επειδή εκείνη την ημέρα μάζευαν ρίγανη.


Στη Σκύρο σαν αποθερίσουν, αφήνουν δύο λημάρια αποθέρι στο χωράφι άθερα, για χαρά του χωραφιού και για να φάνε τα πουλιά και τα αγρίμια.
Στο Μανιάκι Πυλίας αφήνουν ένα κομμάτι αθέριστο και λένε ότι είναι τα γένια του νοικοκύρη, τον οποίο σηκώνουν στα χέρια ψηλά & τον αφήνουν να πατήσει στη γη, μόνο αν τάξει στους θεριστές κρασί και κότα.
Στην Κάρπαθο χαράσσουν με το δρεπάνι ένα κύκλο, που περιλαμβάνει τα τελευταία στάχυα. Στον κύκλο μπαίνει η νεαρότερη θερίστρια, σταυροκοπιέται και πετάει επάνω το δρεπάνι της φωνάζοντας: «Και του χρόνου, καλαλωνεμένα, καλοφαωμένα, καλοπρουκισμένα!»

Βιβλίων Γη

TΟ «ΣΤΙΦΑΔΟ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΠΕΤΡΟΥ»

Η αρχή αυτού του εθίμου τοποθετείται, σύμφωνα με τις τοπικές παραδόσεις, στα χρόνια της τουρκοκρατίας. Όπως λέγεται, ένας χριστιανός, από τα Σπάτα, κατόρθωσε να αποφύγει τη σύλληψη και τη θανάτωσή του από τους Τούρκους με τη βοήθεια του Αγίου Πέτρου, γι’ αυτό κι έταξε να θυσιάσει ένα μοσχάρι στη γιορτή του. Αλλά όταν ήρθε η μέρα αυτή, μετάνιωσε για το τάμα του και θυσίασε ένα αρνί. Το ταμένο όμως ζώο ήρθε μοναχό του και ξεψύχησε μπροστά στην εκκλησία. Το γεγονός αυτό έκανε μεγάλη εντύπωση και οι Σπαταναίοι άρχισαν από τότε να κάνουν θυσία κάθε χρόνο στον άγιο.

Σήμερα αγοράζεται με κοινή εισφορά ένας μεγάλος αριθμός από βοοειδή και με το κρέας τους παρασκευάζεται «στιφάδο». Αντιμετωπίζουν μάλιστα σαν θαύμα το γεγονός, ότι τα μάτια δεν δακρύζουν από το πολύωρο καθάρισμα τόνων κρεμμυδιών. Το πρωί μετά τη θεία λειτουργία, μοιράζεται στους πανηγυριστές, αφού βράσει όλο το βράδυ σε μεγάλα καζάνια.

Απ’ όλα τα φρούτα αυτής της εποχής λατρεύω τα κεράσια. Θυμάμαι πως μου άρεσε να βρίσκω εκείνα που είχαν ενωμένα τα κοτσανάκια τους. Τα κρεμούσα στ’ αφτιά, αμύθητης αξίας σκουλαρίκια, κι έπαιρνα πόζες. Κάπου υπάρχουν κάποιες φωτογραφίες, ασπρόμαυρες φυσικά, που έχω καταχωνιάσει σε ξεχασμένο συρτάρι, γιατί τραβήχτηκαν το δεύτερο μισό του περασμένου αιώνα, γεγονός που με κάνει να συγχύζομαι. Όμως, ακόμα και σήμερα, όταν δεν με βλέπει κανείς, κρεμάω στ’ αφτιά ρουμπινένια σκουλαρίκια και ξαναζώ την εποχή της ανέμελης αθωότητας.

Πρέπει να σας πω πως τα κεράσια, εκτός από φρούτο λαχταριστό, γίνονται υπέροχες μαρμελάδες, κομπόστες, ποτό, στολίζουν τάρτες και παγωτά. Έχουν όμως και σημαντικές θεραπευτικές ιδιότητες. Κάθε φορά που θα τα τρώτε, να μαζεύετε τα κουκούτσια, τα κοτσάνια αλλά και τα φυλαράκια τους. Αφήστε τα να ξεραθούν και φυλάξτε τα σε ένα γυάλινο βάζο. Με αυτά θα φτιάξετε ένα αφέψημα που κάνει καλό σε κυστίτιδες και αρθριτικά.  Με σιρόπι ώριμων κερασιών μπορούμε να φτιάξουμε ένα ποτό αντίστοιχο της βυσσινάδας που βοηθά όσους έχουν προβλήματα χολής. Αυτά τα αναφέρει ο Γαληνός, ένας από τους πιο σημαντικούς γιατρούς της αρχαιότητας.

Αυτόν λοιπόν τον Ιούνιο δεν θα τον αφήσουμε να περάσει έτσι. Με  με γυμναστική και καλή διάθεση, με προσεγμένη δίαιτα χωρίς υπερβολές θα καταπλήξουμε τα πλήθη, όπως έλεγε η ασπρόμαυρη ηρωίδα παλιάς ταινίας. Και στις 21, τότε που είναι η μεγαλύτερη μέρα του χρόνου, θα ανάψουμε το βράδυ κεριά, θα φτιάξουμε μια τάρτα με κεράσια και θα πούμε στον αγαπημένο μας πως αυτή η νύχτα είναι η μικρότερη του χρόνου. Ας του δώσουμε την ευκαιρία να την εκμεταλλευτεί με τον καλύτερο τρόπο.

Σχετικά Άρθρα