Νίκη, Χρήστος Χωμενίδης (Κρατικό Βραβείο Μυθιστορήματος, PRIX DU LIVRE EUROPÉEN)

Βιβλίων Γη

Γράφει η Νατάσα Μουτούση

«Για να ελευθερωθείς από το παρελθόν, πρέπει να το γνωρίσεις».

Με αυτό το σκεπτικό κάνει την εισαγωγή στο βιβλίο του ο Χρήστος Χωμενίδης και προϊδεάζει για τη συνέχεια. Βουτάει με τόλμη την πένα του στην οικογενειακή ιστορία και, με τη λογοτεχνική ωριμότητα που τον διακρίνει, την πλάθει έντεχνα, την αναμειγνύει με επαρκείς δόσεις μυθοπλασίας και χαρίζει ένα υπέροχο μυθιστόρημα με βασικό κορμό την προσωπική ιστορία της μητέρας του. «Νίκη» είναι το όνομα που της χαρίζεται σκόπιμα, με τη γέννησή της το 1938, για να συμβολίσει τη νίκη του αγώνα, τη νίκη της Ελλάδας, όπως την είχαν ονειρευτεί οι γονείς της.

Βιβλίων Γη

Η Νίκη, Αρμάου για την ευκολία της αφήγησης, είναι στην πραγματικότητα η κόρη του ιστορικού στελέχους της Αριστεράς και βουλευτού Βασίλη Νεφελούδη. Ο αναγνώστης την «παρακολουθεί» συμπορευόμενος με όλους εκείνους που απαρτίζουν το περιβάλλον της σε κάθε έκφανση της καθημερινής ζωής της, στην οποία καθρεφτίζεται η πολιτική ιστορία της χώρας .Η αφηγηματική περιπέτεια αρχίζει από τους δύο παππούδες της. Η οικογένεια από την πλευρά της μητέρας της κατάγεται από τη Μεσσηνία και εκείνη του πατέρα της, που παίζει και τον καθοριστικότερο ρόλο, από τα Μουδανιά της Μ. Ασίας που εγκαθίστανται στην Αθήνα. Ο Αντώνης Αρμάου, ο πατέρας της Νίκης, είναι η δυναμική εκείνη προσωπικότητα στην οποία η Νίκη υποτάσσεται και πορεύεται συντεταγμένα σε μία συνθήκη που η ίδια δεν ορίζει.

Η τυχαία συνάντηση του Αντώνη με ένα πρόσωπο που τον μυεί στην κομμουνιστική αριστερά και τον εντάσσει ολοκληρωτικά σε αυτή, γίνεται η αιτία της «μετάβασής» του σε μία άλλη διαδρομή που χαράσσεται και όπου αισθάνεται να γιγαντώνεται μέσα του η ελπίδα που σηματοδοτεί μια νέα πορεία στο μέλλον. Πιστεύει ακράδαντα στη Σοβιετική Ένωση, τη Ρωσία του Λένιν και στο κτίσιμο ενός νέου κόσμου απαλλαγμένου απ’ τη φτώχεια και τη μιζέρια. Παλεύει ως ιδεολόγος για τα ιδανικά του, αλλά βρίσκεται αντιμέτωπος με τους συντρόφους του στο ίδιο το κόμμα που τον αφήνει στο περιθώριο για πολλά χρόνια. Γνωρίζεται με την Άννα που τον ακολουθεί πιστά και αποκτούν τη Νίκη. Συλλαμβάνονται και οι δύο για τη δράση τους και η Νίκη, βρέφος εβδομήντα ημερών, ακολουθεί τη μητέρα της στη εξορία, σε νησί των Κυκλάδων.

Η φυλακή αποτελούσε για τους κομμουνιστές κάτι σαν εκπαιδευτική άδεια. Μία ευκαιρία για αυτοβελτίωση.

Η Νίκη περνάει χρόνια με τη γιαγιά Σεβαστή Αρμάου, όταν τους γονείς της κρατάει ο αγώνας μακριά. Η μορφή της γιαγιάς είναι ένας ακλόνητος βράχος που κτυπιέται από τα μαινόμενα κύματα των δράσεων των παιδιών της, τα οποία έχει επωμιστεί να προστατεύει. Κι εκείνη, με μία μεγάλη καρδιά να πάλλεται στο στήθος της, γίνεται μια μεγάλη αγκαλιά για όλους, αφού οι αποσκευές της ψυχής της είναι γεμάτες από αγάπη, στοργή και καλοσύνη. Γερμανική Κατοχή, απελευθέρωση, Δεκεμβριανά, Συμφωνία Βάρκιζας και οι αντιπαραθέσεις συνεχίζονται μεταξύ των συντρόφων που αλληλοκαρφώνονται. Ο Αντώνης διαγράφεται ξαφνικά από το κόμμα χωρίς εξηγήσεις και «διατελεί σε αναγκαστική απραξία».

Οι ήττες δεν πτοούν τους αριστερούς· δεν καταθέτουν τα όπλα με αποτέλεσμα οι διώξεις να είναι συνεχείς. Όταν ο Αντώνης και η Άννα περνούν επτά χρόνια στη βαθιά παρανομία, η Νίκη κρύβεται μαζί τους, πειθαρχημένη στις νουθεσίες τους. Με αλλαγμένο όνομα, κλεισμένη σε ένα σπίτι, όπου συντελείται η πλήρης χειραγώγηση από τον πατέρα της, στερείται της κανονικής δημόσιας εκπαίδευσης, όπως τα παιδιά της ηλικίας της, καταδικασμένη σε αγραμματοσύνη. Αντί των παιδικών παραμυθιών ακούει να της διηγούνται ανδραγαθήματα ηρώων από το Σοβιετικό Μέτωπο, αφαιρώντάς της κάθε δικαίωμα για αυτοδιάθεση του προσωπικού της χρόνου. Ο Στάλιν αποκτά στα μάτια της θεϊκές διαστάσεις και κυριαρχεί στα πιστεύω της. Μέχρι τη στιγμή που αποφασίζει θαρραλέα να διεκδικήσει, να ισορροπήσει στο τεντωμένο σχοινί που της έχουν απλώσει, να κάνει τα πρώτα ασταθή βήματα μέχρι να βρει τελικά τα δικά της σταθερά πατήματα.

Βιβλίων Γη

Το στήσιμο της μυθιστορίας, με πολλά αυτοβιογραφικά στοιχεία, γίνεται με μία ευρηματική τεχνική μέσα από τα «μάτια» μιας νεκρής γυναίκας. Η Νίκη Αρμάου έχει αποχωρήσει από τον υλικό κόσμο και έχει μετοικήσει σε έναν άλλον. Από εκεί ψηλά αποκτά την ικανότητα να «βλέπει» και να ανακαλεί σκηνές από το παρελθόν, αποκαλύπτοντας όσα βίωσε η ίδια και οι δικοί της άνθρωποι ακόμα και με την τότε φυσική απουσία της. Απλώνει ένα πελώριο ανάλαφρο σύννεφο στο παρελθόν της και αφηγείται ένα ταξίδι πίσω στον χρόνο, μία ιστορία που εκτυλίσσεται σε μία ταραγμένη πολιτικά εποχή, το πρώτο μισό του Εικοστού Αιώνα.

Ο Χρήστος Χωμενίδης έχει καταφέρει να διεισδύσει στον ψυχικό κόσμο της ηρωίδας του και να αποδώσει μια αυθεντική γυναικεία φωνή με μία απολαυστική εξιστόρηση .Καταγράφει με ακρίβεια καταστάσεις προσπαθώντας να μην αδικήσει κανέναν πολιτικά, όπως χαρακτηριστικά αναφέρει, χρησιμοποιώντας μία γλώσσα που προσαρμόζεται στις ανάγκες του κειμένου. Ασκεί κριτική με έναν ρεαλιστικό λόγο και τονίζει τις υπονομεύσεις και τις αδικίες σε έναν φανατισμό που είναι αμφιτερόπλευρος.

Το πεπρωμένο σου μπορεί και να το αρνηθείς, να παλέψεις, να πασχίσεις να τους ξεφύγεις. Την επιθυμία σου — ιδίως όταν αναδύεται ατόφια και σπαρταριστή μέσα από ένα τόσο ζωντανό όνειρο — την καβαλάς απλώς και καλπάζεις.

Η «ΝΙΚΗ» έχει διακριθεί το 2015 από τους αναγνώστες. Το 2017 μεταφέρθηκε στο θέατρο σε σκηνοθεσία Σταμάτη Φασουλή. Το 2019 απονομή Φοίνικα, βραβείο μυθιστορήματος Public. Το 2021 απονεμήθηκε το Βραβείο Ευρωπαϊκού Βιβλίου, το PRIX du LIVRE EUROPÉEN.

Κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πατάκη

Η Νατάσα Μουτούση γράφει κριτικές και απόψεις σε βιβλία μυθιστορηματικής θεματικής και μπορείτε να τη βρείτε στο Facebook πατώντας στον σύνδεσμο εδώ.

Σχετικά Άρθρα