Μπρίτζετ Μπίσομπ: Οι «Μάγισσες του Σάλεμ», κυνήγι μαγισσών και άλλες κοινωνικές ακρότητες του 17ου αιώνα…

Βιβλίων Γη

Γράφει η Σοφία Σιγάλα

Το «κυνήγι μαγισσών» της Ευρώπης ήταν μια σκοτεινή περίοδος του Μεσαίωνα, που καταγράφηκε στην Ιστορία της ως μια από τις πιο μαύρες στιγμές της. Η Ιερά Εξέταση βασάνισε και έριξε στην πυρά χιλιάδες ανθρώπους, η πλειονότητα των οποίων ήταν γυναίκες που κατηγορήθηκαν ως μάγισσες. Η εξάρθρωση των ανήθικων γυναικών που πούλησαν τις ψυχές στον διάβολο και αποτελούσαν το μιαρό κομμάτι της κοινότητας, σύμφωνα με την «ηθική» του καθολικού ιερατείου, είχε μετατραπεί σε ένα κυνήγι ανήλεο. Θύματα του σκεπτικού και της οργής των ιεροεξεταστών βρέθηκαν γυναίκες που παρείχαν τις γνώσεις τους πάνω σε θέματα φυσικής ιατρικής, αλλά και χειρομάντισσες ή μη ενταγμένων στα κοινωνικά πρότυπα της εποχής. Στον απόηχο και στο τέλος αυτής της περιόδου, το φαινόμενο του «κυνηγιού μαγισσών» αναζωπυρώθηκε στην Αμερική, στα τέλη του 17ου αιώνα. Οι «Μάγισσες του Σάλεμ» και η σκληρή καταδίωξή τους πήρε διαστάσεις τραγικές. Η πρώτη γυναίκα που καταδικάστηκε για μαγεία ήταν η Μπρίτζετ Μπίσομπ, στις 2 Ιουνίου του 1692.

Βιβλίων Γη

Η αποικιακή Νέα Αγγλία, Αμερική, ήταν ένα σύνολο ανθρώπων από διάφορα μέρη της Ευρώπης που κατοίκησαν στην περιοχή, με ζωντανή και καταγεγραμμένη στη μνήμη τους την Ευρώπη του Μεσαίωνα και την αντίληψη που επικράτησε στη Γηραιά Ήπειρο. Ο πόλεμος Άγγλων και Γάλλων το 1689, μια μεγάλη επιδημία ευλογιάς που σκότωσε πολλούς ανθρώπους εκείνη την περίοδο, οι επιθέσεις των γηγενών φυλών και οι παράδοξες παραδόσεις και συνθήκες διαβίωσής τους, σύμφωνα με τους αποικιοκράτες, ήταν αρκετές ως συνθήκες για να προκαλέσουν φόβο, καχυποψία και να καταστούν λόγοι αναβίωσης των παλιών μεσαιωνικών αντιλήψεων. Οι ξένοι και οι ντόπιοι ήταν μια νέα κοινωνική πραγματικότητα που με κάποιον τρόπο έπρεπε να βρουν μια ισορροπία. Το αποτέλεσμα αυτής της νέας συμβίωσης ήταν μια εκρηκτική περίοδος που χαρακτηρίστηκε από τις «δίκες των μαγισσών», που έκρυβαν κοινωνικές και πολιτικές προεκτάσεις.

Η Μπρίτζετ Μπίσοπ ήταν ο πρώτος άνθρωπος που εκτελέστηκε με την κατηγορία της μαγείας, κατά τη διάρκεια των δικών των μαγισσών του Σάλεμ το 1692. Η γυναίκα παντρεύτηκε τρεις ή τέσσερις φορές, σύμφωνα με τις καταγραφές που έχουν διασωθεί και διατηρούσε δύο ταβέρνες στο Σάλεμ. Είχε κατηγορηθεί για μαγεία γιατί και οι τρεις της σύζυγοι είχαν πεθάνει, αλλά οι κατηγορίες ήταν αβάσιμες και ποτέ δε βρέθηκαν στοιχεία εναντίον της. Έκανε έντονη ζωή, φορούσε ρούχα που προκαλούσαν την κλειστή κοινότητα των πουριτανών της περιοχής, τα έντονα χρώματα και τα προκλητικά σχέδια πίστευαν πως ήταν χαρακτηριστικά του διαβόλου. Μιλούσε με αυθάδεια και έβριζε. Οι καλύτερες συνθήκες και τα ιδανικότερα στοιχεία για να κατηγορηθεί για μαγεία.

Τον Ιανουάριο του 1692, δύο μικρά κορίτσια, η εννιάχρονη Μπέτυ Πάρις και η εντεκάχρονη Αμπιγκέιλ Γουίλιαμς, άρχισαν να έχουν εκρήξεις θυμού, ενδείξεις παράνοιας και υστερίας. Έβγαζαν άναρθρες κραυγές και συμπεριφέρονταν παράξενα. Ο γιατρός που τις εξέτασε «διέγνωσε» πως είχαν καταληφθεί από μαγεία. Μετά από αυτά α δύο περιστατικά, κι άλλα κορίτσια βρέθηκαν με τα ίδια συμπτώματα -οι έρευνες που διεξήχθησαν για το φαινόμενο, στον 20ο και 21ο αιώνα, έδειξαν μια μορφή εγκεφαλοπάθειας, αλλά αυτό έγινε πολλούς αιώνες αργότερα… Στα τέλη Φεβρουαρίου εκδόθηκαν εντάλματα σύλληψης για τη σκλάβα που είχε έρθει από το Παρίσι, Τιτούμπα, μαζί με δύο άλλες γυναίκες, την άστεγη ζητιάνα Σάρα Γκουντ και τη φτωχή, ηλικιωμένη Σάρα Όσμπορν, τις οποίες τα κορίτσια κατηγόρησαν για μαγεία. Οι τρεις κατηγορούμενες μάγισσες παρουσιάστηκαν ενώπιον των δικαστών και ανακρίθηκαν. Αν και οι δύο γυναίκες αρνήθηκαν την ενοχή τους, η Τιτούμπα ομολόγησε. Προφανώς, για να γλυτώσει από τον απαγχονισμό.

Ενώ οι δίκες συνεχίζονταν, κατηγορήθηκε για μαγεία η Μπρίτζετ Μπίσομπ. Οι μαρτυρίες έλεγαν πως η κατηγορούμενη είχε τρεις θηλές -στοιχείο αδιάσειστο της εποχής πως πρόκειται για μάγισσα- πράγμα που δεν αποδείχθηκε ποτέ, πως εκεί που πίστευε, δηλαδή στον διάβολο, την έκανε να απειλεί τους ανθρώπους και διατεινόταν ότι μπορεί να τους δαγκώσει, να τους τσιμπήσει ή και να τους πνίξει, σύμφωνα με τις προσταγές του αφέντη της. Κατέθεσαν αρκετά «θύματα», που δεν είχαν πεθάνει, βεβαίως, ούτε και είχαν σημάδια κακοποίησης από την Μπίσομπ, ενώ έδειχναν τρομαγμένοι, γιατί η ίδια τους απειλούσε πως, αν την κοίταζαν την ώρα της κατάθεσής τους, θα πέθαιναν, αλλά θα τους έφερνε πίσω στη ζωή με ένα της άγγιγμα. Κάποια άλλη μαρτυρία ήταν μιας γυναίκας, που ισχυριζόταν πως το φάντασμα της Μπίσομπ είχε σχίσει το παλτό της. Για να επιβεβαιώσει την κατηγορία της… έδειξε το σκισμένο της παλτό σε κάποια σημεία…Μεταξύ των ανθρώπων που την κατηγόρησαν ήταν και τα μικρά κορίτσια Αμπιγκέιλ και Μπέτυ. Η δίκη της κράτησε 8 μέρες και τελικά απαγχονίστηκε. Είναι η πρώτη γυναίκα που έπεσε θύμα στο ανεξέλεγκτο «κυνήγι μαγισσών».

Βιβλίων Γη

Ο ασκός του Αιόλου είχε ανοίξει. Αρκετές γυναίκες κατηγορούσαν άλλους ανθρώπους για μάγους, προκειμένου να γλιτώσουν από τη φυλάκιση και τον θάνατο. Η κατάσταση έχασε κάθε έλεγχο. Μέσα από όλη τη διαδικασία των ομολογιών του φόβου και της έντασης, το πλέγμα των αφηγημάτων και των κατηγοριών, όσοι δήλωναν αθώοι δικάζονταν και εκτελούνταν με συνοπτικές διαδικασίες. Η κατάσταση που δημιουργήθηκε είχε θύματα πολλές γυναίκες, αλλά και κάποιους άντρες. Η αντίληψη πως το δικαστήριο του Σάλεμ, όπως και παρόμοια δικαστήρια που στήθηκαν στις γύρω περιοχές επιτελούσε θεϊκό έργο και ήταν ευλογημένο από την ανώτερη καλή δύναμη, άρχισαν να φθίνουν το 1693. Οι αποδείξεις και οι μαρτυρίες δεν είχαν καμία φερεγγυότητα και ήταν αποτέλεσμα οραμάτων και ονείρων, καθώς και εμμονών ή προσωπικών έριδων. Τον Ιανουάριο του 1697, το Γενικό Δικαστήριο της Μασαχουσέτης κήρυξε μία ημέρα νηστείας για την τραγωδία των δικών του Σάλεμ και έκρινε παράνομες τις δίκες. Μάλιστα, ο τότε δικαστής, Σίγουαλ ζήτησε συγγνώμη δημοσίως για τον ρόλο του στη διαδικασία.

Βιβλίων Γη

Οι Μάγισσες του Σάλεμ, όπως έμεινε γνωστό στην Ιστορία εκείνο το κοινωνικό φαινόμενο, που οδήγησε στον θάνατο και τη φυλάκιση εκατοντάδες ανθρώπους, ήταν μια ιστορική πραγματικότητα που αποτύπωσε την κοινωνία της Αμερικής του 17ου αιώνα. Μιας κοινωνίας που χαρακτηριζόταν από τη δεισιδαιμονία, τις προκαταλήψεις και τον φανατισμό, στοιχεία που οδήγησαν στα μεγαλύτερα εγκλήματα την ιστορία των ανθρώπων αυτής της Γης. Το σπουδαίο έργο του Άρθουρ Μίλερ, «Δοκιμασία» ή «Οι Μάγισσες του Σάλεμ», που έγραψε το 1953, αναλύει και καυτηριάζει τις κοινωνικές συνθήκες που δημιουργούν αυτές τις εγκληματικές πράξεις, αλλά και το πολιτικό γίγνεσθαι που τις συντηρεί και τις χρησιμοποιεί εναντίον των μελών μιας κοινωνίας που αντιτίθεται στα δεδομένα που θεωρούνται ηθικά και σωστά, σύμφωνα πάντα με τους νόμους που έχουν θεσπιστεί. Ο συγγραφέας είχε ως έναυσμα τις διώξεις Αμερικανών από την πολιτική του μακαρθισμού της δεκαετίας του ’50, που χαρακτήρισε άλλη μια μαύρη σελίδα της Ιστορίας του κόσμου. Ο ίδιος είχε δηλώσει και αποτελεί μια αλήθεια σημαντική:

Όταν η ατμόσφαιρα είναι ηλεκτρισμένη ο φόβος παίρνει υπόσταση. Οι άνθρωποι του Σάλεμ έβλεπαν τον εαυτό τους σαν κάτοχο μιας ανώτερης αλήθειας. Αν το φως αυτής της αλήθειας έσβηνε, πίστευαν πως θα ερχόταν η συντέλεια του κόσμου. Όταν έχετε έναν ιδεολογικό κόσμο που θεωρεί τον εαυτό του τόσο αγνό, είναι φυσικό να τείνετε προς τα άκρα.

Αυτή η διαπίστωση ακολουθεί την εξέλιξη των ανθρώπινων κοινωνιών, ακόμα και αν αλλάζει μορφές ο τρόπος που εκφράζονται τα «άκρα» με το πέρασμα των χρόνων. Πάντως, η καταδίκη και το ανάθεμα είναι οι πιο άσχημες προεκτάσεις της ανθρώπινης συμπεριφοράς, ιδιαίτερα στις περιπτώσεις που είναι αποτέλεσμα εκφοβισμού, φανατισμού και βίας που προέρχονται από τον όχλο, μιας και καμία από αυτές τις αντιδράσεις δεν είναι αυτόβουλες. Συνήθως προκύπτουν από κατευθυντήριες κι επιτηδευμένες γραμμές.

Σχετικά Άρθρα