Ο Βίος του Ισμαήλ Φερίκ Πασά (Spina nel Cuore), Ρέα Γαλανάκη

Βιβλίων Γη

Γράφει η Νατάσα Μουτούση

Η Ρέα Γαλανάκη έχει δημιουργήσει ένα εμβληματικό μυθιστόρημα με στοιχεία ιστορικά, βιογραφικά και ψυχογραφικά και το συμπληρώνει με έναν γόνιμο μύθο. Στηρίζει την ιστορία της στη ζωή του Ισμαήλ Φερίκ Πασά, πραγματικό όνομα του Εμμανουήλ Καμπάνη – Παπαδάκη, και δευτερευόντως στον αδελφό του Αντώνη Καμπάνη – Παπαδάκη, δύο υπαρκτών προσώπων, οι οποίοι διαδραμάτισαν διακριτούς ρόλους από τις αρχές και κυρίως τα μέσα του 19ου αιώνα. Χειρίζεται εξαιρετικά το τεκμηριωμένο υλικό που έχει συλλέξει, έχει μελετήσει διεξοδικά και το έχει εντάξει σε μία εμπνευσμένη μυθοπλασία συνθέτοντας ένα λογοτεχνικό αριστούργημα. Η δυναμική που έχουν οι λέξεις που επιλέγει γενικά, αλλά και ειδικά στις σκέψεις και τους στοχασμούς του Ισμαήλ, αγγίζουν εις βάθος το συναίσθημα και βρίσκονται σε έναν ευθύ παραλληλισμό με το «Spina nel Cuore»,το αγκάθι στη καρδιά του βασικού ήρωα.

Βιβλίων Γη

Το έργο είναι έντεχνα δομημένο σε τέσσερα κύρια μέρη. Η αφετηρία της τριτοπρόσωπης αφήγησης στο πρώτο μέρος, «ΧΡΟΝΙΑ ΤΗΣ ΑΙΓΥΠΤΟΥ – Ο ΜΥΘΟΣ», είναι στη Κρήτη στις αρχές του 19ου αιώνα. Η από τους κατακτητές καταστροφή του τόπου και της οικογένειας ενός μικρού αγοριού και η αιχμαλωσία του με τον αδελφό του, ως οι μόνοι επιζήσαντες, σε μια σπηλιά όπου κρύβονται, σηματοδοτεί το τέλος της πρώτης ζωής του. Η μεταφορά των δύο αδελφών γίνεται στην Αίγυπτο, τη χώρα με τον μεγάλο ποταμό και τους πελώριους φοίνικες, έναν νέο τόπο, ένα συνονθύλευμα λαών και φυλών με έναν άλλο πολιτισμό, άλλη θρησκεία κι άλλη γλώσσα. «…θα περνούσε καιρός για ν’ αποφασίσει πως κάθε τοπίο απαιτεί τη γλώσσα του…»

Το μικρό αγόρι βρίσκει τον προσανατολισμό του στο νέο του όνομα, Ισμαήλ Σελίμ, στο οποίο προστίθεται αργότερα ο στρατιωτικός τίτλος «Φερίκ». Ο αδελφός του Ισμαήλ, ο Αντώνης, καταφέρνει να δραπετεύσει, να φθάσει στη Κωνσταντινούπολη κι από εκεί κρυφά στην Οδησσό. Στην Αίγυπτο, ο Μωχάμετ Άλη έχει εδραιώσει τη θέση του μετά τον αγώνα κατά της Πύλης και των Μαμελούκων και, κυρίαρχος πλέον, έχει στη δικαιοδοσία του την επιλογή προσώπων που μπορούν να στελεχώσουν τη χώρα. Διακρίνει νωρίς την ευφυΐα του νεαρού Ισμαήλ και τον στέλνει να φοιτήσει στη στρατιωτική σχολή. Ο Ισμαήλ μαθαίνει αραβικά, τούρκικα και γαλλικά και μεταπηδά χωρίς να το καταλάβει σε άλλη θρησκεία. Ανίσχυρος να ορίσει τη μοίρα του, αποδέχεται τον νέο κόσμο που του ανοίγεται και αντικαθιστά τον παλιό που γνωρίζει. Διδάσκεται τις μεθόδους λογικής του Αριστοτέλη και τις στρατιωτικές μεθόδους του Αλέξανδρου.

Έμαθε πως, αν ένα τοπίο είναι κυρίως όραση και ακοή, η φύση είναι όλες μαζί οι πέντε αισθήσεις.

Οι συγκυρίες ορίζουν τη νέα πορεία στη ζωή του και επιδρούν στον ψυχισμό του. Ακολουθεί τον πιστό του φίλο, τον γιο του Μωχάμετ, τον Ιμπραήμ, στη δεκαετή εκστρατεία του στη Συρία και αποκτά πολεμική εμπειρία. Οι μνήμες του παραμένουν βουβές παρουσίες στον εσωτερικό του κόσμο, σε κατάσταση νηφαλιότητας, αλλά επανέρχονται έντονες με την αιφνίδια επίσκεψη ενός συγγενικού προσώπου που συνδέει τον οικογενειακό κρίκο με τον χαμένο του αδελφό, ξυπνώντας τα «ναρκωμένα» αισθήματα. Η σκιά της αγαπημένης του μητέρας τον συντροφεύει.

Βιβλίων Γη

Ένιωσε πάλι το μάγουλο του αδελφού εξίσου μαλακό με της μητέρας και τον ιδρώτα της αιχμαλωσίας να μυρίζει γάλα.

Πληροφορείται τη δραστηριότητα του αδελφού του, που ζει μια μεγαλοαστική ζωή και χρηματοδοτεί την επανάσταση στη Κρήτη. Αν και ουσιαστικά πολιτικοί αντίπαλοι, ανταλλάσσουν επιστολές που τις φυλάει κρυφά μαζί με το μαχαίρι, το μοναδικό τεκμήριο μνήμης από τη σπηλιά της πρώτης ζωής του. Ο Ισμαήλ τον ενημερώνει για την ανέλιξή του στα αξιώματα του στρατού, στη «δεύτερη γέννηση του», και το πόσο τα καθήκοντα αυτά τον κρατούν απασχολημένο. «Όμως, μου μένει πάντα χρόνος να ΣΕ σκέπτομαι», του τονίζει με έμφαση!

Αναστατώνεται συναισθηματικά, συγκινείται και γράφει ότι…«…αν μπορούσε, θ’ αντάλλαζε το αξίωμά του με την ευχαρίστηση να ξαναδεί πως δένεται ο καρπός στο πιο μικρό άσπρο λουλούδι του οροπεδίου, και μετά πώς πέφτει ματωμένο το μήλο στην οργωμένη γη του φθινοπώρου. Γιατί είχε αποκάμει, έγραφε, από τις ίδιες εικόνες στο μυαλό του τόσα χρόνια».

Βιβλίων Γη

Η πρωτοπρόσωπη αφήγηση στο δεύτερο μέρος, «ΗΜΕΡΕΣ ΝΟΣΤΟΥ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑΣ», είναι η φωνή της συνείδησης του Ισμαήλ, περίπου μισό χρόνο αργότερα, κατά τα μέσα του 19ου αιώνα, όταν, ως υπουργός πολέμου, αναλαμβάνει να καταστείλει τους εξεγερμένους στη Κρήτη το 1866. Ως αρχηγός του εκστρατευτικού σώματος, πλησιάζει με το πλοίο της εμπροσθοφυλακής το νησί και διακρίνει με τα κιάλια τη στεριά απέναντι στον ορίζοντα να κλείνει. Του δημιουργείται μοιραία η αίσθηση ότι με τον νόστο κλείνει η ζωή του. Η ζωή που άρχισε τον κύκλο της σε αυτό το οροπέδιο και τον περιμένει τώρα νομοτελειακά για το οριστικό κλείσιμο, παραπέμπει σημειολογικά σε Ομηρικό οιωνό. Πλησιάζοντας στη ξηρά, οι μνήμες παίρνουν άλλη διάσταση, οι αισθήσεις ενεργοποιούνται με φωνές ανθρώπων, ήχους χαράς και πένθους και παντός είδους μυρωδιές. Οι σκιές αγαπημένων αποκτούν υπόσταση και τον ακολουθούν. Χαρακτηριστική και η παρουσία της σκιάς του Ιμπραήμ, του χαμένου φίλου του. Ακούει τον ήχο των όπλων, αλλά είναι σε θέση να διακρίνει πλέον και τον ξεχασμένο ήχο αλλοτινών προσευχών. Πατάει το χώμα που αιχμαλωτίστηκε και τώρα αιχμαλωτίζει άλλους. Το θύμα επιστρέφει με άλλη ιδιότητα· αυτή του θύτη.

Δεν έπρεπε ωστόσο να ξεχνώ πως η εκστρατεία ανήκε στην οθωμανική μου υπόσταση.

Το τρίτο μέρος του βιβλίου συμπληρώνεται από το «ΕΠΙΜΥΘΙΟ» και τις τρεις πιθανές εκδοχές του μυστηριώδους θανάτου του Ισμαήλ. Απασχολεί ο αινιγματικός τρόπος του θανάτου του και η συγγραφέας διατυπώνει επιχειρήματα υπέρ μίας πιθανότητας .Τέλος, το «ΕΠΙΜΕΤΡΟ», το συμπερασματικό κείμενο, ολοκληρώνει την πραγματεία. Η Ρέα Γαλανάκη έχει ανιχνεύσει την κάθε λεπτομέρεια πριν την αποτυπώσει στο χαρτί .Με ένα ποιητικό ύφος και σχήματα λόγου που χαρακτηρίζονται από μια ανώτερη ποιότητα λογοτεχνικής γραφής, συγγράφει ένα συγκλονιστικό ψυχογράφημα. Προσθέτει τον μύθο, ώστε να συμπληρώσει κάποια κενά της αληθινής ιστορίας, κάνοντας όμως αναφορά σε ιστορικά περιστατικά της επανάστασης στην Κρήτη, όπως το τραγικό γεγονός της Μονής Αρκαδίου.

Ο ορισμός της πατρίδας, ο τρόπος που προσδιορίζεται η ταυτότητα του ανθρώπου, ο τόπος καταγωγής ή ανατροφής που διαμορφώνει τη προσωπικότητά του, η ένταξη σε νέα συνθήκη και οι επιπτώσεις στον ψυχισμό του ατόμου είναι μερικά από τα σημεία που στέκεται η πένα της συγγραφέως.

Το βιβλίο, «Ο Βίος του Ισμαήλ Φερίκ Πασά», με τον υπότιτλο «Spina nel Cuore»,(αγκάθι στη καρδιά), είναι πολυβραβευμένο και έχει μεταφραστεί στα γαλλικά, αγγλικά, γερμανικά, ολλανδικά, βουλγαρικά, τούρκικα και αραβικά, καταξιωμένο πλέον ως ένα κορυφαίο λογοτέχνημα.

Κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη

Η Νατάσα Μουτούση γράφει κριτικές και απόψεις σε βιβλία μυθιστορηματικής θεματικής και μπορείτε να τη βρείτε στο Facebook πατώντας στον σύνδεσμο εδώ.

Σχετικά Άρθρα