Ο Έρωτας στα χορικά του Ευριπίδη (μέρος γ’), Μήδεια

Βιβλίων Γη

Γράφει η Dimitra Papanastasopoulou

Σήμερα θα ασχοληθούμε με τον ταπεινωμένο έρωτα της Μήδειας, όπως αυτός παρουσιάζεται από τον Ευριπίδη στην ομώνυμη τραγωδία.

Βιβλίων Γη

Ο χορός των Κορινθίων γυναικών που πλαισιώνει την Κολχιδαία παρακολουθεί από την αρχή το ψυχικό της μαρτύριο με κύρια αιτία τον έρωτα: ο Ιάσονας επιζητεί την κλίνη μιας άλλης γυναίκας, ενώ η Μήδεια τον αγαπά παράφορα ούτως, ώστε να καταλήξει να τον μισήσει με την ίδια παραφορά.

Ο χορός, όμως, δεν είναι εκεί για θυμικές εκρήξεις ούτε για παράφορα πάθη (με εξαίρεση στον Αγαμέμνονα και στις Ικέτιδες). Βλέπει με τρόμο τις συνέπειες ενός έρωτα που θέλει και απαιτεί τα πάντα ή τίποτε, αλλά είναι σε θέση να διακρίνει τη χροιά του πάθους. Διαπιστώνει ότι η βασίλισσα βασανίζεται από τη στέρηση της συζυγικής κλίνης («κοίτας έρος») και αυτό που κάνει είναι να προσφέρει μια μικρη παρηγοριά στην προδομένη γυναίκα.

Αργότερα, απαλλαγμένος από την αρχική του εντύπωση, ο χορός θα εξωτερικεύσει σκέψεις πάνω στις αποχρώσεις του ερωτικού και θα δηλώσει ρητά την προτίμησή του για μια σώφρονα, μετριοπαθή ζωή, έξω και μακριά από κάθε ερωτική τρέλα.

«Οι έρωτες, όταν έρχονται με υπερβολική δύναμη («υπέρ άγαν») δεν φέρνουν στους ανθρώπους ούτε καλοφημία ούτε αρετή. Αν, όμως, έρχεται η Κύπρις με μέτρια δύναμη («άλις»), καμιά θεά δεν είναι τόσο χαριτωμένη όσο αυτή. Αχ, δέσποινά μου, μακάρι ποτέ με το χρυσό σου τόξο να μην εξαπολύσεις ενάντιά μου το αλάθευτο βέλος, το βουτηγμένο στον πόθο ( «ιμέρω»). Ας με αγαπάει η σωφροσύνη, το ωραιότερο δώρο των θεών. Και μακάρι η φοβερή Κύπρις να μη με ρίξει με μανία σε οργισμένες αντιδικίες και αχόρταγες διαφωνίες για έρωτες ξένων κρεβατιών. Ας σέβεται τα ειρηνικά, νόμιμα ζευγαρώματα κι ας κρίνει με οξυδέρκεια («οξύφρων») τη συζυγική ζωή των γυναικών».

Ενώ η απόφαση της Μήδειας να σκοτώσει τα παιδιά της σταθεροποιείται ολοένα και περισσότερο, οι Κορίνθιες αισθάνονται άξαφνα την ανάγκη να μνημονεύσουν την Αθήνα, τους Ερεχθείδες, τις Μούσες, ως και την ευεργετική πνοή της Αφροδίτης που σκορπά «μέτριες και γλυκές αύρες», φορεί στεφάνι με ευωδιαστά άνθη και «στέλνει ως παραστάτες της Σοφίας τους Έρωτες, βοηθούς κάθε αρετής». Μ’ αυτή την τελευταία επίκληση της Αφροδίτης, το ερωτικό λεξιλόγιο εμπλουτίζεται σημασιολογικά.

Βιβλίων Γη

Πρέπει να πούμε ότι ο χορικός λόγος στη Μήδεια μας υποβάλλει μια δυναμική του έρωτα πολλαπλή και αμφίσημη. Μιλώντας για τον έρωτα, ο γυναικείος πληθυσμός της Κορίνθου φαίνεται να αντιδιαστέλλεται μεταξύ τους, ανάλογα με την περίπτωση, τις παρακάτω εκφάνσεις του ερωτικού στοιχείου:

Α. Την έλξη στις ωραίες ασχολίες που συμπληρώνει τη φρόνηση κατά την οργάνωση του εύτακτου, ηθικού βίου ή την έλξη σε κάποιο πρόσωπο.

Β. Τον υπέρμετρο έρωτα για κάποιον ή την ήπια αγάπη.

Γ. Τον αθέμιτο πόθο ή τον συζυγικό και νόμιμο έρωτα.

Δ. Τον καταδικασμένο, χωρίς ανταπόκριση έρωτα ή τον γαλήνιο και αμοιβαίο.

Ε. Τον έρωτα ως θεόσταλτο φαινόμενο ή τον έρωτα που γεννιέται και τροφοδοτείται από την ανθρώπινη, παράφορη ιδιοσυγκρασία.

Από τα αντίστοιχα σχόλια σε κάθε περίπτωση, αντιλαμβανόμαστε ότι οι γυναίκες του χορού συμφωνούν με τον έρωτα εκείνον που φανερώνεται ως θεμιτή, συνετή και αμοιβαία αγάπη.

Εκπροσωπώντας την κοινή γνώμη και την κοινωνική συνοχή, δεν μπορούν να δουν τον έρωτα ως αγαθό, παρά μόνον αν αυτός ενυπάρχει σε σχέσεις στέρεες και θεσμοθετημένες.

Σχετικά Άρθρα