Η Λυκοφωλιά, Elodie Harper

Βιβλίων Γη

Γράφει η Σοφία Σιγάλα

«Το ταξίδι του μυαλού είναι πάντα πιο μυστήριο από εκείνο του σώματος». Ο Πλίνιος(Γάιος Πλίνιος Σεκούνδος, ο γνωστός Ρωμαίος συγγραφέας), σε έναν από τους φιλοσοφικούς διαλόγους του με την Αμάρα, θα θέσει ένα από τα ζητήματα που πραγματεύεται η Λυκοφωλιά, στο μυθιστόρημα της Elodie Harper. Τον ρόλο που διαδραματίζει κάθε άνθρωπος σε ένα σύνολο κοινωνικό, στο οποίο δε βρίσκεται κατ’ επιλογή, αλλά εξ’ αναγκασμού και το πώς μπορεί να ελευθερωθεί μέσω της σκέψης του από τα δεσμά της ύλης, δηλαδή του σώματος.

Βιβλίων Γη

Η Πομπηία βρίσκεται στο απόγειό της, το 74μ.Χ., πέντε χρόνια πριν από τον απόλυτο αφανισμό της, το 79 μ.Χ. Κάποια ευρήματα και ιστορικές αναφορές θα γίνουν τα κατάλληλα στοιχεία για να δημιουργήσει η συγγραφέας μια λεπτομερή αναπαράσταση της πόλης-μύθου και να μυήσει τον αναγνώστη σε μια συνθήκη που προσομοιάζει με την πραγματικότητα. Το Lupanar, η Λυκοφωλιά, έχει σταθεί όρθιο στη λαίλαπα της λάβας, να προκαλεί τη φαντασία για το τι ρόλο έπαιξε στην πόλη της στάχτης. Τα στενά κι ανήλιαγα κελιά, τα γκράφιτι που διασώθηκαν στους παρακείμενους τοίχους και οι ερωτικές σκηνές που ζωντανεύουν στις σελίδες του βιβλίου, μετατρέπονται σε ιστορική μαρτυρία και αναγεννούν όσους δεν κατάφεραν ποτέ να εξιστορήσουν τις ζωές και τα πάθη τα δικά τους αλλά και της πόλης που έζησαν.

Η Αμάρα είναι μια λύκαινα. Μια σκλάβα που αγοράστηκε στο μεγαλύτερο σκλαβοπάζαρο, τους Ποτύολους, από τον Φήλικα, τον ιδιοκτήτη της Λυκοφωλιάς. Ανήκε σε υψηλή κοινωνική τάξη, με καταγωγή από τις Αφίδνες της Αττικής. Η τύχη της τη μετέτρεψε σε πόρνη στο πιο διάσημο χαμαιτυπείο της πόλης. Η μόρφωσή της της επιτρέπει να αντιστέκεται στη μοίρα που οι υπόλοιπες λύκαινες έχουν αποδεχτεί και βιώνει τα πάντα με το μυαλό της, παίζοντας ρόλους με τους πελάτες που αναγκάζεται να βρεθεί. ΄Ετσι απομακρύνεται από τη σαρκική κατάσταση την οποία εξαναγκάζεται να υποστεί και καταφέρνει να μη διαρραγεί η ελευθερία του πνεύματός της. Σύντομα μετατρέπεται σε παλλακίδα ή εταίρα για πλούσιους και μορφωμένους άντρες, που την επιλέγουν για τις δεξιότητές της στη μουσική, το τραγούδι και τον λόγο και ακολουθεί το σχέδιο που έχει επινοήσει για να καταφέρει το μοναδικό που μπορεί να της χαρίσει την ελευθερία της. Να γίνει απελεύθερη. Το όνομα της συμβολικό. Αμάρα, από το αμάρο, που έχει επίγευση γλυκιά και πικρή, όπως ακριβώς είναι η ζωή της και οι διακυμάνσεις της στον κύκλο που χαράσσεται στη φύση της γυναίκας και δη της σκλάβας στην εποχή που ζει.

Στην Πομπηία η φτώχεια αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα εγκλήματα.

Η Πομπηία ήταν η πόλη της χαράς και της αφθονίας, με εντυπωσιακά θέρετρα πλούσιων, ευγενών και αξιωματούχων της Ρώμης. Ανήθικη και γοητευτική, λάγνα και μυστηριώδης, τα σπλάχνα της, όμως, και τα θεμέλιά της κρύβουν τη διαφθορά και τη ματαιότητα και η Λυκοφωλιά είναι η ακριβής περιγραφή της πραγματικότητας. Η συγγραφέας περιγράφει με εκπληκτικό τρόπο τα ήθη και τον τρόπο ζωής των κατοίκων της και τη σκληρή κοινωνική συνθήκη που χαρακτηρίζει τις σχέσεις και τις συμπεριφορές τους. Πλούσιοι αμύθητων περιουσιών και σκλάβοι που δεν τους ανήκει τίποτα. «Το μοναδικό πράγμα που έχουν δικό τους οι σκλάβοι είναι το όνομα τους», εκείνο που ποτέ δεν αποκαλύπτουν σε κανέναν. Το προστατεύουν δίνοντας ένα ψευδώνυμο για να τους προσφωνούν, όσοι καταδέχονται να τους προσφωνήσουν. Έτσι κατακτούν την αίσθηση της ιδιοκτησίας, ψεύτικη στην ουσία της, αλλά ικανή ψευδαίσθηση και απομεινάρι της προηγούμενης ζωής τους ή εκείνης που ονειρεύονται πως κάποτε θα βρεθούν.

Βιβλίων Γη

Τα κύρια πρόσωπα του έργου είναι οι γυναίκες που ζουν στο πορνείο και συμβιώνουν με ένα σύνολο ετερόκλιτων ανθρώπων και απαρτίζουν το Lupanar που, όμως, δε διαφέρει από κανένα χαμαιτυπείο πριν ή μετά από εκείνο. Θυμίζει την ταινία του Κακογιάννη, τα «Κόκκινα Φανάρια» -ακόμα και οι «ελεύθερες» γυναίκες της Τρούμπας υπονοούν την υποβόσκουσα σκλαβιά της μοίρας τους και την απουσία επιλογής. Η σύνθεση των χαρακτήρων και των συμπεριφορών ή η διαφορετική ιστορία που ο καθένας έχει, είναι ο σκελετός. Ο τρόπος σκέψης και αντίδρασης, η παρελκόμενη μεγέθυνση του ρόλου της γυναίκας τον 8ο αιώνα μ.Χ. Η Βικτώρια, η αήττητη, κρύβει στο αίσθημα της ηδονικής της υπεροχής, την εκ γενετής σκλαβιά της και την αδυναμία της αγάπης της στον ιδιοκτήτη της. Η Φαβία, ένα ζωντανό παράδειγμα του μέλλοντος των νέων κοριτσιών που πουλούν το κορμί τους, μια πεινασμένη γριά που καθαρίζει όλα τα απομεινάρια της δικής της κολασμένης ζωής και του παρόντος. Η Κρήσσα, μια πόρνη που έγινε μητέρα και έπνιξε τον πόνο της ατελέσφορης μητρότητας στο κρασί. Η Βερονίκη, υποταγμένη σε μια αγάπη που η ίδια προσπαθεί να ερμηνεύσει ως όνειρο της μελλοντικής της απελευθέρωσης. Η Διδώ, από την Καρχηδόνα, που εκπροσωπεί τη πολιτική και ιμπεριαλιστική πολιτική της Ρώμης, «Όλοι οι άνθρωποι καταλήγουν να γίνουν σκλάβοι, αν δεν είναι Ρωμαίοι πολίτες», η Βρετανική, το βαρβαρικό φύλλο που κατακτήθηκε από τη Ρώμη, αλλά αντιστέκεται στην υποταγή πολεμώντας. Κι άλλα πρόσωπα, ιστορίες που αντικατοπτρίζουν την περίοδο της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας και της κοινωνικής και ηθικής εξαθλίωσης υπό την ηγεμονία της στον τότε γνωστό κόσμο.

Η Λυκοφωλιά είναι ένα έργο που αποδίδει με αλληγορία και πολυσύνθετη σκέψη τα μηνύματά του. Την αλληλεγγύη των γυναικών σε ένα δυσβάσταχτο περιβάλλον, τη σχέση μεταξύ κατακτημένου και κατακτητή, τις αντιλήψεις μιας κοινωνίας που έχει μάθει να θεωρεί δεδομένη την ανθρώπινη εξαθλίωση και την υπεροχή των υλικών αγαθών, την ελπίδα που αποτελεί δρόμο διαφυγής και ελευθερίας, το μοιραίο της πνευματικής απουσίας και το απευκταίο της ύλης και της ηδονής. «Μια νύχτα μάς περιμένει όλους πρέπει να περπατήσουμε το μονοπάτι του θανάτου», ένα από τα κεφάλαια έχει ως τίτλο απόσπασμα του Οράτιου, από το almira, 1.28 στίχος, που προοιωνίζει το τέλος και τη μάταιη πραγματικότητα που συντηρείται στην πόλη των πόθων και της σαρκικής απόλαυσης.

Οι στιχομυθίες και οι διάλογοι αποτελούν μέρος της φιλοσοφίας της εποχής, ενώ στοιχεία της ελληνικής θεώρησης των πραγμάτων είναι διάχυτα μέσα από τον λόγο της Αμάρας με τον Πλίνιο και τις αναφορές τους στο έργο του Ηρόφιλου περί ιατρικής, με τον Μένανδρο, Έλληνα σκλάβο που καταφέρνει να παραθέσει, στις λίγες προσωπικές στιγμές του, τη δική του αλήθεια. Το λεξιλόγιο του κειμένου είναι πλήρως εναρμονισμένο με τις διαφορετικές σκηνές που εκτυλίσσονται, αφού, άλλοτε γίνεται σκληρό και λαϊκό και στις περιπτώσεις που αρμόζει εξομολογητικό, ανθρώπινο ή επιστημονικά άρτιο, ώστε να αποτυπώνει τον κάθε χώρο με την αληθινή του υπόσταση. Εκείνο που υπερισχύει στην ανάγκη έκφρασης των πρωταγωνιστών είναι η ίδια τους η ύπαρξη και αυτόματα προκαλεί και τον αναγνώστη σε ένα παιχνίδι ρόλων -ίσως σε κάποιους χαρακτήρες να ανακαλύψει την αλήθεια που βιώνει στο παρόν- ένας πόλεμος που αποζητά την ειρήνη μέσα από σύνθετους εσωτερικούς μονολόγους ή με απλοϊκούς διαλόγους, που η ωμή τους καθαρότητα κρύβει συνειδητότητα και ρεαλισμό. «Τι νομίζεις πως είμαστε; Πού νομίζεις ότι ζούμε;»

Η Λυκοφωλιά είναι ένα μυθιστόρημα, αποτέλεσμα παραγωγικής φαντασίας, που συγχρωτίζει την έρευνα, τη γνώση και τη στοχαστική διάθεση της δημιουργού του. Η εικονική πραγματικότητα που δημιουργεί έχει υλικά πολυμερή και σύνθετα. Ιδεολογικά και πολιτιστικά στοιχεία του χαμένου κόσμου της Πομπηίας, εικόνες έτοιμες να μιλήσουν στον αναγνώστη, χρώμα και περιγραφές που αιχμαλωτίζουν, παράλληλες αισθήσεις και στοιχεία αρχιτεκτονικής που τον εγκλωβίζουν σε μέγαρα εκτυφλωτικά, σε αγορές πολύβουες και πολύχρωμες, σε καταγώγια βρόμικα και αποπνικτικά, σε παγανιστικές τελετουργίες και θρησκευτικές γιορτές, σε συμπόσια με άριστα και μυρωδάτα κρασιά και διάχυτη τη μυρωδιά του γιασεμιού ή στη σκοτεινή και μίζερη ζωή του αγοραίου έρωτα, στην αποπνικτική μυρωδιά της βίαιης ερωτικής συνεύρεσης, και της φθηνής κρέμας από χρυσό που λιώνει με τον ιδρώτα.

Φαίνεται σαν να προετοιμάζεται το αποτέλεσμα της ύβρις της αρχαίας τραγωδίας, που είναι η τιμωρία, σε άλλη μια από τις πόλεις που πλήρωσαν το βαρύ τίμημα της ματαιότητας και του εφήμερου. Μια Βαβυλώνα, μια πόλη σαν τα Σόδομα ή τα Γόμορα. Παρ’ όλα αυτά, το τέλος των ηρώων δεν είναι η έκρηξη του Βεζούβιου ακόμα. Όλα παίρνουν τη θέση τους, σύμφωνα με τη θεωρία της εντροπίας. Η αταξία που αναπαράγεται και καθορίζει κάθε δράση ή αντίδραση των ηρώων της Λυκοφωλιάς, θα φέρει κάποια στιγμή την ποθητή λύτρωση. Ακόμα κι αν δεν έχει αποκατασταθεί πλήρως η ανθρώπινη ύπαρξη στην πόλη των παθών.

Βιβλίων Γη

«Αύριο θα αρχίσω να ζω», λες, Πόστουμε·

πάντα αύριο.

Πες μου, αυτό το «αύριο», Πόστουμε,

πότε θα έρθει;

Πόσο μακριά είναι αυτό το «αύριο»;

Μαρτιάλης, epigrammata 5.58

Στο συμβολικό και υπέροχο τέλος της Λυκοφωλιάς -χωρίς να αποκαλυφθεί κάτι από αυτό- ο μύθος του Ακταίωνα μπλέκεται με τα Σατουρνάλια και την ανταλλαγή δώρων. Ένα μικρό αγαλματάκι θα δοθεί χέρι με χέρι, μεταξύ δύο ανθρώπων τόσο όμοιων και τόσο διαφορετικών. Ο μόνος τρόπος, σύμφωνα με τον μύθο, να πάρει κάποιος αυτό που του αξίζει είναι να γίνει από διώκτης διωκόμενος. Η τιμωρία έχει πάντα πολλές μορφές…

Κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Κάκτος

Σχετικά Άρθρα