28 Ιουνίου 1914: Μία δολοφονική πράξη που κόστισε 18,5 εκατομμύρια ψυχές…

Βιβλίων Γη

Γράφει η Μαρία Σιταρίδου-Τρουλάκη

Στις 28 Ιουνίου του 1914, ένας πυροβολισμός άλλαξε την  παγκόσμια ιστορία.  Η Ευρώπη της Μπελ Επόκ, της παντοδυναμίας και της ανόδου βυθίστηκε σ’ έναν εφιάλτη καταστροφικό.

Βιβλίων Γη

Η δολοφονία στο Σεράγεβο



Ο διάδοχος του θρόνου της Αυστροουγγρικής Αυτοκρατορίας Φραγκίσκος Φερδινάρδος δολοφονήθηκε στο Σεράγεβο από τον νεαρό Σερβοβόσνιο Γκαβρίλο Πρίντσιπ, μέλος της οργάνωσης «Μλάντα Μπόσνα”»(Νέα Βοσνία). Ο πρίγκιπας διάδοχος της Αυστρίας έκανε το λάθος να επισκεφθεί το κατεχόμενο Σεράγεβο την Ημέρα του Αγίου Βίτου (Βίντοβνταν), που θεωρείται «ιερή» για τους Σέρβους Ορθόδοξους, καθώς συνέπιπτε και με τη θλιβερή επέτειο της Μάχης στο Κοσσυφοπέδιο (28 Ιουνίου 1389).
Ο πρίγκηπας  Φραγκίσκος Φερδινάνδος δήλωνε ότι ο πόλεμος με τη Σερβία ήταν στα σχέδιά του,  καθώς είχε την πρόθεση  να προσαρτήσει τη Σερβία μόλις παραλάμβανε τον θρόνο από τον Φραγκίσκο Ιωσήφ. Στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη είχαν προγραμματιστεί μεγάλες θερινές στρατιωτικές ασκήσεις. Ως Γενικός Επιθεωρητής των ενόπλων δυνάμεων της αυτοκρατορίας, ο αρχιδούκας θα παρίστατο  ως εκπρόσωπος του αυτοκράτορα και θα εγκαινίαζε ένα νοσοκομείο. Οι Νεοβόσνιοι εθνικιστές και οι άλλες νοτιοσλαβικές μυστικές εταιρείες άρχισαν να οργανώνονται εντατικά. Ωστόσο η οργανωμένη συνωμοσία ήταν εντελώς ερασιτεχνική. Οι συνωμότες ήταν επτά, και όλοι τους αποφασισμένοι να φέρουν σε πέρας το σκοπό τους, ελπίζοντας όμως και στον παράγοντα τύχη.
Από την άλλη, τα μέτρα που πάρθηκαν για την ασφάλεια του αρχιδούκα ήταν ελλιπή. Ο ίδιος ο αρχιδούκας δεν πήρε στα σοβαρά μια φιλική προειδοποίηση που έλαβε ότι θα μπορούσε να δολοφονηθεί στο Σεράγεβο και απάντησε αναστενάζοντας: «Είμαι βέβαιος ότι η προειδοποίησή σου είναι δικαιολογημένη, αλλά δε θ’ αφεθώ να με βάλουν στη γυάλα. Η ζωή μας είναι διαρκώς σε κίνδυνο. Οι φόβοι και τα μέτρα σού παραλύουν τη ζωή. Είναι επικίνδυνο πράγμα να φοβάσαι. Ας στηριχτούμε στο Θεό».

Βιβλίων Γη

Την προηγουμένη της 28ης Ιουνίου η αστυνομία προειδοποίησε να μην επισκεφτεί ο αρχιδούκας την πόλη ανήμερα του αγίου Βίτου, αλλά ο αξιωματικός υποδοχής παραμέρισε την προειδοποίηση λέγοντας: «Μην ανησυχείτε. Αυτά τα αποβράσματα δεν θα τολμήσουν να κάνουν το παραμικρό».
«Τα μέτρα ασφαλείας της 28ης Ιουνίου θα επαφίενται στη βούληση της Θείας Πρόνοιας», ανταπάντησε  ένας ανώτερος αξιωματούχος της αστυνομίας.
Η αστυνομία εξέδωσε διαταγή στους 120 άνδρες της  να έχουν στραμμένα τα πρόσωπά τους προς το πλήθος, καθώς η αυτοκρατορική συνοδεία θα περνούσε μέσα απ’ τους δρόμους του Σεράγεβου. Αλλά 120 άνδρες σε μια διαδρομή έξι χιλιομέτρων δεν μπορούσαν να κάνουν πολλά.
Ήταν η ώρα 10:10 το πρωί της 28ης Ιουνίου και καθώς το αυτοκίνητο του αρχιδούκα περνούσε έξω από το κεντρικό κτίριο της αστυνομίας του Σεράγεβου, ο στρατηγός Ποτιόρεκ που βρισκόταν στο αυτοκίνητο μαζί με τον αρχιδούκα και τη σύζυγό του, τους έδειχνε το κτήριο του καινούριου στρατώνα. Τη στιγμή εκείνη ένας νεαρός άντρας μ’ ένα μακρύ μαύρο πανωφόρι και μαύρο καπέλο, ο Τσαμπρίνοβιτς, ρώτησε έναν αστυνομικό σε ποιο από τα αυτοκίνητα επέβαινε ο αρχιδούκας. Δευτερόλεπτα μετά έβγαλε την ασφάλεια μιας χειροβομβίδας και την πέταξε προς το αυτοκίνητο του αρχιδούκα. Ο οδηγός είδε το σκούρο αντικείμενο να έρχεται κατά πάνω τους και αύξησε την ταχύτητα. Η χειροβομβίδα έπεσε στη μαζεμένη οροφή στο πίσω μέρος του αυτοκινήτου. Ο αρχιδούκας έκανε μια κίνηση με το αριστερό του χέρι για να προστατέψει τη δούκισσα  κι έδιωξε τη χειροβομβίδα που κύλισε έξω από το αυτοκίνητο στο δρόμο και έσκασε κάτω από τον πίσω αριστερό τροχό του αυτοκινήτου που ακολουθούσε. Τη στιγμή της έκρηξης η δούκισσα αναπήδησε, ο  αρχιδούκας αντιλήφθηκε ότι τα υπόλοιπα αυτοκίνητα δεν τους ακολουθούσαν και διέταξε τον σοφέρ να σταματήσει. Δύο αξιωματικοί είχαν τραυματιστεί, ο ένας σοβαρά. Αστυνόμοι και μυστικοί περιέτρεχαν το σημείο συλλαμβάνοντας όσους περισσότερους παριστάμενους μπορούσαν. Περίπου 20 άτομα κείτονταν στο οδόστρωμα τραυματισμένα, μερικά σοβαρά. Μια γυναίκα που παρακολουθούσε την πομπή από το μπαλκόνι του σπιτιού  της είχε χτυπηθεί στο πρόσωπο και το τύμπανο του αφτιού της είχε συντριβεί από την έκρηξη.

Η δούκισσα παραπονέθηκε ότι ένιωθε πόνο χαμηλά στο σβέρκο της, κοντά στην ωμοπλάτη. Ο αρχιδούκας εξέτασε το σημείο και είδε ότι το δέρμα είχε σκιστεί. Ύστερα ακούστηκε να λέει: «Αυτός ο άνθρωπος πρέπει να είναι τρελός. Κύριοι, ας συνεχίσουμε κατά το πρόγραμμα».
Η αυτοκινητοπομπή διευθύνθηκε προς το δημαρχείο κι εκεί, μετά την τελετή, ο αρχιδούκας αποφάσισε να τροποποιήσει τη διαδρομή του και να επισκεφθεί έναν από τους τραυματισμένους αξιωματικούς στο νοσοκομείο. Τα αυτοκίνητα κινήθηκαν κατά μήκος της προκυμαίας με μεγαλύτερη ταχύτητα. Όταν όμως το πρώτο από αυτά, στο οποίο επέβαινε ο διευθυντής των μυστικών, έφτασε στη γωνία της προκυμαίας και της λεωφόρου Φραγκίσκου Ιωσήφ, έστριψε δεξιά, σύμφωνα με το αρχικό σχέδιο. Το δεύτερο αυτοκίνητο με τον αρχηγό της αστυνομίας και τον δήμαρχο το ακολούθησε.
Ποιος έκανε το λάθος αυτό και κατά πόσο ήταν τυχαίο ή εσκεμμένο παραμένει ένα από τα αμφισβητούμενα της υπόθεσης. Ο οδηγός του αυτοκινήτου του αρχιδούκα ήταν έτοιμος να τους ακολουθήσει, όταν ο στρατηγός Ποτιόρεκ άρχισε να του φωνάζει: «Τι είναι όλ’ αυτά; Σταμάτα! Πήρες λάθος δρόμο. Πρέπει να ακολουθήσουμε την προκυμαία».

Βιβλίων Γη

Πατώντας με δύναμη το φρένο, ο οδηγός σταμάτησε το αυτοκίνητο ακριβώς μπροστά από ένα μαγαζί. Το πεζοδρόμιο μπροστά του ήταν γεμάτο κόσμο. Τη στιγμή εκείνη ένας κοντός νεαρός με μακριά μαλλιά και γαλάζια μάτια  έβγαλε από την τσέπη του ένα περίστροφο. Ένας αστυνόμος διέβλεψε τον κίνδυνο και έκανε μια κίνηση να του αρπάξει το χέρι, αλλά δέχτηκε ένα χτύπημα από κάποιον που στεκόταν παραδίπλα, προφανώς συνένοχο του δολοφόνου. Ακούστηκαν πυροβολισμοί. Ο δολοφόνος βρισκόταν πολύ κοντά, μόλις λίγα μέτρα από το στόχο του.
Στην αρχή φάνηκε πως κι αυτή η απόπειρα είχε αποτύχει. Ο στρατηγός Ποτιόρεκ γυρνώντας είδε και τους δύο, τον αρχιδούκα και τη δούκισσα, να κάθονται ακίνητοι στα καθίσματά τους. Καθώς όμως το αυτοκίνητο έκανε αναστροφή πάνω στην προκυμαία, η δούκισσα έπεσε πάνω στον αρχιδούκα και ο Ποτιόρεκ διέκρινε στο στόμα του αίμα. Διέταξε τον σοφέρ να οδηγήσει όσο πιο γρήγορα μπορούσε στο Κονάκι (το κυβερνείο).
Ο ιδιοκτήτης του αυτοκινήτου στο οποίο επέβαινε το αυτοκρατορικό ζεύγος Φραντς, κόμης φον Χάρραχ, που βρισκόταν και αυτός στο μπροστινό κάθισμα με τον σοφέρ, δεν μπορούσε να κάνει τίποτα. Νά τι θυμόταν από τη σκηνή: «Καθώς έβγαζα το μαντίλι μου για να σκουπίσω το αίμα από το στόμα του αρχιδούκα, η υψηλότητά της η δούκισσα φώναξε: «Για τ’ όνομα του Θεού, τι σου συνέβη;»  Έπειτα το σώμα της έγειρε κι έπεσε πάνω στον αρχιδούκα με το κεφάλι της στα γόνατά του. Δεν είχα καταλάβει πως είχε χτυπηθεί και νόμισα πως λιποθύμησε από το σοκ. Η υψηλότητά του ψέλλισε: «Σοφίκα, Σοφίκα, μην πεθαίνεις. Ζήσε για τα παιδιά μας». Τότε έπιασα τον αρχιδούκα από το κολάρο του χιτωνίου του, για να προλάβω το κεφάλι του να μη γείρει μπροστά, και τον ρώτησα: «Υψηλότατε, πονάτε πολύ;» κι εκείνος μου απάντησε «Δεν είναι τίποτα». Το πρόσωπό του στράβωσε και επανέλαβε έξι ή εφτά φορές, κάθε φορά και πιο ξέπνοα, χάνοντας όλο και περισσότερο τις αισθήσεις του, «Δεν είναι τίποτα». Ακολούθησε μια σύντομη παύση κι έπειτα μια σύσπαση κι ένας ρόγχος στον λάρυγγα, από το αίμα που έχανε. Μέχρι να φτάσουμε στο Κονάκι όλα είχαν τελειώσει. Τα δύο σώματα μεταφέρθηκαν αναίσθητα στο κτήριο, όπου σύντομα διαπιστώθηκε ο θάνατός τους».

Πρώτη πέθανε η δούκισσα. Μια από τις σφαίρες, που προοριζόταν για τον κυβερνήτη, είχε διαπεράσει το πλαϊνό του αμαξώματος, είχε τρυπήσει τον κορσέ της και είχε σφηνωθεί στο δεξί της πλευρό. Ο αρχιδούκας ξεψύχησε έπειτα από λίγο. Μια σφαίρα είχε περάσει το δεξί κολάρο του χιτωνίου του, έκοψε την αρτηρία του λαιμού και σταμάτησε στη σπονδυλική του στήλη.
Στις 11.30 πρωί, το σώμα της δούκισσας κειτόταν στο κρεβάτι του κυβερνήτη, όπου την είχαν μεταφέρει μετά το θάνατό της. Το σώμα του αρχιδούκα βρισκόταν σ’ ένα διπλανό δωμάτιο στο απομονωνόμενο και περιφραγμένο Κονάκι, ένα κτήριο από την εποχή της τουρκικής διοίκησης. Το κολάρο του ήταν ανοιχτό και φαινόταν μια χρυσή αλυσίδα απ’ την οποία κρέμονταν εφτά φυλαχτά με δέσιμο από χρυσό και πλατίνα. Το καθένα από τα φυλαχτά ήταν για να τον προστατεύει από διαφορετικό είδος κακού. Τα μανίκια του ήταν ανασηκωμένα και στον αριστερό βραχίονα διακρινόταν ένα τατουάζ μ’ ένα κινεζικό δράκο σε διάφορα χρώματα. Γύρω απ’ το λαιμό της δούκισσας φαινόταν μια χρυσή αλυσίδα μ’ ένα μάλλινο σακουλάκι που περιείχε άγια λείψανα για προστασία από ασθένειες και ατυχίες. Οι καμπάνες των εκκλησιών του Σεράγεβου, η μια μετά την άλλη, άρχισαν να χτυπούν.
Ο  Γερμανός πρώην καγκελάριος Μπύλοφ έγραψε στα απομνημονεύματά του:
«Μολονότι η απεχθής δολοφονία ήταν έργο μια σερβικής μυστικής εταιρείας με παρακλάδια σε όλη τη χώρα, πολλές λεπτομέρειες αποδεικνύουν ότι η σερβική κυβέρνηση ούτε την προκάλεσε ούτε την επιθυμούσε. Οι Σέρβοι ήταν εξαντλημένοι από δύο πολέμους. Ακόμη και οι πιο θερμοκέφαλοι  θα  δίσταζαν στη σκέψη ενός πολέμου με την Αυστρο-Ουγγαρία, που ήταν τόσο συντριπτικά ισχυρότερη, ιδίως αφού στα νώτα των Σέρβων βρίσκονταν οι μνησίκακοι Βούλγαροι και οι αναξιόπιστοι Ρουμάνοι. Τουλάχιστον έτσι συνόψιζε την κατάσταση ο Φον Γκρήζινγκερ, ο πρεσβευτής μας στο Βελιγράδι, το ίδιο και οι ανταποκριτές των κυριότερων γερμανικών εφημερίδων».
Ο θάνατος του αρχιδούκα Φραγκίσκου Φερδινάνδου ήταν γραφτό να ξεπλυθεί με ποταμούς αίματος σε διεθνές επίπεδο. Η δολοφονία στο Σεράγεβο έσυρε τα Βαλκάνια και την Ευρώπη στη δίνη του Πρώτου Παγκόσμιου Πόλεμου, γεγονός που συνέβαινε για πρώτη φορά στην ανθρώπινη ιστορία. 











Σχετικά Άρθρα