Ο έρωτας στα χορικά του Ευριπίδη, μέρος δ’, Ιφιγένεια εν Αυλίδι

Βιβλίων Γη

Γράφει η Dimitra Papanastasopoulou

Στην «Ιφιγένεια εν Αυλίδι» ο χορός συντίθεται από νεαρές, ως επί το πλείστον Χαλκιδαίες, που πήγαν στην Αυλίδα ή για να θαυμάσουν το εκστρατευτικό πλήθος ή να αποχαιρετίσουν τους δικούς τους. Μόλις φθάνουν, είναι φυσικό να θυμηθούν ότι η αιτία αυτού του ξεσηκωμού είναι ο έρωτας. Σκοπός της εκστρατείας είναι η ανάκτηση της Ελένης, την οποία «ο βουκόλος Πάρις έλαβε ως δώρο από την Αφροδίτη». Κι αυτή είναι η αιτία, ανακαλεί ο χορός αργότερα, της δυστυχίας που περιμένει τις γυναίκες της Τροίας: θα χάσουν την πατρίδα και την ελευθερία τους εξαιτίας της Ελένης, της κόρης της Λήδας και του Δία.

Φυσικά, δεν είναι τυχαία η υπόμνηση ότι η ερωτική κι εράσμια Ελένη οφείλει την ύπαρξή της στον ακατανίκητο έρωτα του Δία για μια θνητή και σ’ ένα θαυμαστό ερωτικό σμίξιμο. Ο αβυσσαλέος και υπερφυσικός έρωτας έχει σφραγίσει την Ελένη πριν την γέννησή της.

Εντούτοις, το πρώτο στάσιμο του δράματος είναι εκείνο που εκθέτει έναν ορθολογικό προβληματισμό σχετικά με τον έρωτα. Έχοντας ως αφετηρία τον συγκεκριμένο έρωτα του Πάρι και της Ελένης, ο χορός καταλήγει σε γενικές αποφάνσεις:

Βιβλίων Γη

«Μακάριοι είναι εκείνοι που με σύνεση και μετριοπάθεια απολαμβάνουν την κλίνη της θεάς Αφροδίτης, αντιμετωπίζοντας ήρεμα τον παράφορο οίστρο της, την ώρα που ο χρυσομάλλης Έρωτας τεντώνει τα δίδυμα τόξα των ηδονών: το ένα για να φέρει καλοτυχία, το άλλο για να ανατρέψει τη ζωή. Αυτό το δεύτερο, πανέμορφή μου Κύπριδα, το εξορκίζω από την κάμαρά μου. Μακάρι να ζω μέτριες χαρές και όσιους πόθους και να συμμετέχω στις απολαύσεις της Αφροδίτης, αλλά να αποφεύγω τις υπερβολές της (…) Είναι σπουδαίο να επιζητείς την αρετή η οποία για μεν τις γυναίκες έγκειται στην ερωτική σεμνή μυστικοπάθεια, για δε τους άνδρες στην πολύμορφη κοσμιότητα που αυξάνει το μεγαλείο της πόλης».

Ακολουθεί άλλη μια αναφορά στον αλλοδαπό γελαδάρη Πάρι, τον κατεχόμενο από θεόσταλτη ερωτική μανία, που φθάνει στο παλάτι της Ελένης, αντικρίζει τη μοιραία γυναίκα και της εμπνέει τον πόθο, τον ίδιο πόθο που ταλανίζει και τον ίδιο: «έρωτα τ’ έδωκας, έρωτι δ’ αυτός επτοάθης».  Από αυτόν τον αμοιβαίο κεραυνοβόλο έρωτα βλέπει ο χορός να πηγάζει η έριδα που καταλήγει στην τρωική εκστρατεία.

Η αρνητική αξιολόγηση αυτού του έρωτα, που λαμβάνει χώρα πριν την έναρξη του πολέμου, θα επαναληφθεί από τον χορό των Τρωάδων, επιβεβαιωμένη πια από τα ίδια τα γεγονότα. Οι αιχμάλωτες Τρωαδίτισσες θεωρούν δικαιολογημένα τον έρωτα καταστροφέα της πατρίδας τους.

Στο πιο πάνω χορικό των Χαλκιδαίων γυναικών, προκαλεί εντύπωση η πληθώρα των εκφράσεων που χρησιμοποιούνται για την οριοθέτηση του έρωτα και για την υπαγωγή του σε ηθικά πλαίσια, πέραν των οποίων ο έρωτας ισοδυναμεί με καταστροφή. Ο τόνος του κειμένου προβάλλει την ανθρώπινη βούληση. Τα ρήματα «χρώμαι», «μετέχω», «απενέπω», όλα ρήματα με ενεργητική σημασία, αφήνουν αρκετό περιθώριο στην ανθρώπινη πρωτοβουλία, στη δύναμη να ελεγχθεί το ερωτικό αίσθημα.

Άλλωστε, όλη η ηθικολογία που ακολουθεί υποβάλλει την ιδέα πως ακόμη και τα ισχυρά πάθη αναμετρώνται με την ηθική καλλιέργεια ή την παιδεία.

Ο χορός δε μας υπενθυμίζει τυχαία δυο φορές το επάγγελμα του αποπλανητή γιου του Πριάμου: ο Πάρις, ένας ερωτικά ασυγκράτητος άνδρας, αχάριστος και δόλιος «ξενοπάτης», είναι βουκόλος, μεγάλωσε με τις αγελάδες, δηλαδή με τα ζώα. Με άλλα λόγια, ανδρώθηκε μακριά από την πόλη και την οργανωμένη κοινωνία, γεγονός που μπορεί και να υπονοεί κάτι και για το ήθος του.

Σχετικά Άρθρα

Ο ιστότοπος προστατεύεται!