Το κάστρο του Πόρτο Κάγιο

Βιβλίων Γη

Γράφει η Μαρία Σιταρίδου-Τρουλάκη

Χτίζεται το 1568  και σε λιγότερο από δύο χρόνια, στις 4 Ιουλίου του  1570 μΧ. κατεδαφίζεται.
16ος αιώνας και ο σουλτάνος Σελίμ για πολύ καιρό βολιδοσκοπεί την Ενετοκρατούμενη Κύπρο με σκοπό να την κατακτήσει. Πρέπει όμως να έχει μία ναυτική βάση στη μέση της θαλάσσιας οδού από τη Βενετία μέχρι την Ανατολική Μεσόγειο για να εμποδίζει τις Βενετικές γαλέρες να ανεφοδιάζουν την Κύπρο. Εποχή όπου ο  ενετοτουρκικός πόλεμος καλά κρατεί.  Χτίζει λοιπόν το περίφημο κάστρο του Αχιλλείου  στο ύψωμα πάνω από το καλά προστατευμένο φυσικό λιμάνι του Πόρτο Κάγιο, θέση ιδανική για τον έλεγχο του θαλάσσιου περάσματος.
Το όνομα Πόρτο Κάγιο προέκυψε από την ενετική ονομασία του όρμου: Porto delle Quaglia (και την γαλλική  Port des Cailles) που σημαίνει “λιμάνι των ορτυκιών”, επειδή η περιοχή ήταν και είναι ακόμη μεγάλο αποδημητικό πέρασμα ορτυκιών κατά το φθινόπωρο. Περιηγητές, ταξιδευτές και ιστορικοί εντυπωσιάστηκαν από το πλήθος των ορτυκιών και από τον τρόπο που τα έπιαναν οι Μανιάτες, χρησιμοποιώντας δίχτυα και απόχες. Λέγεται ότι από εδώ προέρχεται η λαϊκή έκφραση «πιάνει πουλιά στον αέρα». Ακολουθούσε η διαδικασία του παστώματος για την διατήρησή τους.  Οι Μανιάτες τα ορτύκια τα έλεγαν αρδίκια και το μήνα Σεπτέμβρη τον αποκαλούσαν Αρδικιάρη.

Βιβλίων Γη

Το Πόρτο Κάγιο βρίσκεται στη θέση της «Ευλίμενης Αρχαίας Ψαμαθούς», την οποία αναφέρει ο περιηγητής-ιστορικός Παυσανίας και ο Στράβων, η δε ονομασία προέρχεται από την αρχαία λέξη «ψάμαθος» που σημαίνει  «άμμος θαλασσινή» . Σήμερα οι ντόπιοι το ονοματίζουν Ψωμαθιά.
–«Ε Γιάννακα, η κεφάλα σου που’ ναι σα κολοκύθα εδιάηκες στον Ψωμαθιά
κι έβγαλες παραμύθια»
(Δημώδες)

Από το απάνεμο αυτό λιμανάκι  της Λακωνικής Μάνης  πέρασαν οι Φοίνικες, οι Μίνωες, οι Κύλικες, οι Ρωμαίοι, οι Βυζαντινοί, οι Φράγκοι, οι Ενετοί, οι Τούρκοι, οι Γάλλοι, οι Άγγλοι και πολλοί άλλοι λαοί αφού ήταν ένα  φυσικό αραξοβόλι.
Από οθωμανικά έγγραφα του 16ου αιώνα προκύπτει ότι το κάστρο λεγόταν «Κάστρο της Μάνης».
Επειδή το κάστρο προοριζόταν για ορμητήριο του οθωμανικού στόλου εναντίον των Ενετών, οι Τούρκοι το σχεδίασαν και το κατασκεύασαν μετά από προσεκτική μελέτη. Οι Ενετοί όμως αντέδρασαν γρήγορα,  πριν προλάβει το κάστρο να γίνει για αυτούς σοβαρή απειλή.
Τον Ιούνιο του 1570, έστειλαν 24 γαλέρες από τα Χανιά υπό τον ναύαρχο  Κουερίνι,  ο οποίος με τη βοήθεια των Μανιατών και Κυθηρίων κατέλαβε το κάστρο και  λίγο πριν φύγουν, στις 4 Ιουλίου του 1570 το κατεδάφισαν.
Παραθέτουμε απόσπασμα από το σπουδαίο σύγγραμμα του ιστορικού  Κων/νου Σάθα, του 1869.

ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΟΥΜΕΝΗ  ΕΛΛΑΣ 1453-1821

«…Όθεν συνεννοηθείς (ο Κουερίνι) μετά των Μανιατών, την 29 Ιουνίου (1570) περί τα χαράγματα απεβίβασεν αιφνιδίως τους τοφεκιστάς, οίτινες κατέλαβον τον εγγύς τω φρουρίω λόφον. Ούτω δη ό εχθρός ανελπίστως προσβληθείς δια ξηράς και θαλάσσης μετά πεισματώδη αντίστασιν απεσύρθη εις τίνα πύργον. Οι δε υπό τον Κουερίνην εισελθόντες εις το φρούριον εγένοντο κύριοι είκοσι τεσσάρων πυροβόλων, δι ων ήρχισαν την καταδάφισιν του πύργου, υποχρεωθέντων ούτω των πολεμίων να παραδοθώσιν. Μετά τούτο ό Κουερίνης θεωρήσας επικίνδυνον το εν Μάνη φρούριον, διότι σκοπός της ανεγέρσεως αυτού ήτο ή προφύλαξης τουρκικών γαλερών προορισμένων να παρακωλύσωσι τας εξ Ενετίας πεμπομένας εις Κύπρον προμηθείας, ανετίναξεν αυτό εις τον αέρα δι’ υπονόμων»

Βιβλίων Γη


Το 1574, το κάστρο αναφέρεται και πάλι σε κάποια επιστολή του πασά του Μοριά, που σημαίνει ότι σε σύντομο χρονικό διάστημα οι Τούρκοι το επισκεύασαν.
Στο τέλος του 18ου αιώνα, το φρούριο χρησιμοποιήθηκε από τον Λάμπρο Κατσώνη, το πιο ονομαστό κουρσάρο της Μεσογείου. Εδώ ο Λάμπρος Κατσώνης , ο επονομαζόμενος και «Βασιλεύς της Σπάρτης» τερμάτισε την ηρωική του δράση  το 1792.
Το 1941, το Πόρτο Κάγιο έπαιξε σημαντικό ρόλο διαφυγής αφού το χρησιμοποίησαν οι συμμαχικές δυνάμεις κατά την υποχώρηση τους , όταν εγκατέλειπαν την ηπειρωτική Ελλάδα με προορισμό την Κρήτη και την Αίγυπτο.
Σήμερα, στην όμορφη αυτή γωνιά του ακρωτηρίου Ταινάρου, (κάποιοι το περιγράφουν σαν ελληνικό φιόρδ), κοντά στο χωριό Αχίλλειο, σώζεται περήφανο το ερειπωμένο τείχος  του ιστορικού κάστρου ενώ στο λιμάνι, στη θέση Στάμα, σώζεται ένα κανόνι του Λάμπρου Κατσώνη.
 







Σχετικά Άρθρα