ΑΖΙΖ ΝΕΣΙΝ: ο θάνατος  μέσα σε βιβλιοπωλείο που έκανε αίσθηση…

Βιβλίων Γη

Γράφει η Μαρία Σιταρίδου-Τρουλάκη

Τιμούμε την μνήμη του με ένα από τα πιο γνωστά ποιήματά του, το «Σώπα, μη μιλάς».

Βιβλίων Γη
Σώπα, μη μιλάς, είναι ντροπή
κόψ’ τη φωνή σου, σώπασε
κι επιτέλους
αν ο λόγος είναι άργυρος
η σιωπή είναι χρυσός.
Τα πρώτα λόγια, οι πρώτες λέξεις
που άκουσα από παιδί
έκλαιγα, γέλαγα, έπαιζα
μού ‘λεγαν: «σώπα».
Στο σχολείο μού ‘κρυψαν την αλήθεια τη μισή
και μού ‘λεγαν: «εσένα τι σε νοιάζει; σώπα!»
Με φιλούσε το πρώτο αγόρι
που ερωτεύτηκα και μού ‘λεγε:
«κοίτα, μην πεις τίποτα, και…σώπα!»
Κόψ’ τη φωνή σου, μη μιλάς, σώπαινε.
Κι αυτό βάστηξε μέχρι τα είκοσί μου χρόνια.
Ο λόγος του μεγάλου, η σιωπή του μικρού.
Έβλεπα αίματα στα πεζοδρόμια
«τι σε νοιάζει, μού ‘λεγαν,
θα βρεις το μπελά σου – τσιμουδιά, σώπα».
Αργότερα φώναζαν οι προϊστάμενοι:
«μη χώνεις τη μύτη σου παντού,
κάνε πως δεν καταλαβαίνεις, και σώπα».

Παντρεύτηκα κι έκανα παιδιά και τα ‘μαθα να σωπαίνουν.
Ο άντρας μου ήταν τίμιος κι εργατικός
κι ήξερε να σωπαίνει.
Είχε μάνα συνετή που του έλεγε «σώπα».
Στα χρόνια τα δίσεχτα οι γείτονες με συμβούλευαν:
«μην ανακατεύεσαι, πες πως δεν είδες τίποτα και σώπα».
Μπορεί να μην είχαμε με δαύτους γνωριμία ζηλευτή
μας ένωνε όμως το «σώπα».
Σώπα ο ένας, σώπα ο άλλος, σώπα οι επάνω, σώπα οι κάτω,
σώπα όλη η πολυκατοικία και όλο το τετράγωνο.
Σώπα οι δρόμοι οι κάθετοι κι οι δρόμοι οι παράλληλοι.
Κατάπιαμε τη γλώσσα μας.
Στόμα έχουμε και μιλιά δεν έχουμε.
Φτιάξαμε το σύλλογο του «σώπα»,
και μαζευτήκαμε πολλοί,
μια πολιτεία ολόκληρη, μια δύναμη μεγάλη
αλλά μουγκή!
Πετύχαμε πολλά και φτάσαμε ψηλά, μας δώσανε παράσημα
κι όλα πολύ εύκολα, μόνο με το «σώπα».
Μεγάλη τέχνη αυτή, το «σώπα».
Μάθε το στα παιδιά σου, στη γυναίκα σου, στην πεθερά σου
κι αν νιώθεις την ανάγκη να μιλήσεις, ξερίζωσε τη γλώσσα σου
και κάν’ την να σωπάσει.
Κόψ’την σύρριζα.
Πέταχ ‘την στα σκυλιά.
Το μόνο άχρηστο όργανο απ’ τη στιγμή
που δεν το μεταχειρίζεσαι σωστά.
Δεν θα ‘χεις έτσι εφιάλτες, τύψεις κι αμφιβολίες.
Δεν θα ντρέπεσαι τα παιδιά σου
και θα γλιτώσεις απ’ το βραχνά
να μιλάς χωρίς να μιλάς
να λες «έχετε δίκιο, είμαι με ‘σας».
Αχ, πόσο θα ‘θελα να μιλήσω ο κερατάς
και δεν θα μιλάς,
θα γίνεις φαφλατάς,
θα σαλιαρίζεις αντί να μιλάς.
Κόψε τη γλώσσα σου, κόψ’ την αμέσως.
Δεν έχεις περιθώρια. Γίνε μουγκός.
Αφού δε θα μιλήσεις, καλύτερα να το τολμήσεις
κόψε τη γλώσσα σου.

Για να ‘σαι τουλάχιστον σωστός
στα σχέδια και τα όνειρά μου
ανάμεσα σε λυγμούς και παροξυσμούς
κρατώ τη γλώσσα μου
γιατί νομίζω πως θα ‘ρθει η στιγμή
που δε θ’ αντέξω
και θα ξεσπάσω και δε θα φοβηθώ και θα ελπίζω
και κάθε στιγμή το λαρύγγι μου θα γεμίζω μ’ έναν φθόγγο
μ’ έναν ψίθυρο μ’ ένα τραύλισμα με μια κραυγή
που θα μου λέει: ΜΙΛΑ!
























Βιβλίων Γη

Ο Αζίζ Νεσίν είναι ένας διεθνής πλέον λογοτέχνης της Τουρκίας κι ένα από τα πιο φωτεινά μυαλά της.
Γεννήθηκε το 1915 στο μικρό νησί της Χάλκης της Κωνσταντινούπολης σε μία εποχή όπου οι Τούρκοι δεν είχαν ακόμη επώνυμα. Έλαβε το 1935 με το νέο νόμο το επίθετο Νεσίν,  που σημαίνει στα τουρκικά: τι είσαι ;  Ασχολήθηκε με την σάτιρα, καθιερώθηκε ως ευθυμογράφος και δεν δίστασε ποτέ να εκφράσει τις απόψεις του και να ασκήσει κριτική στο τουρκικό κράτος. Ο Αζίζ, όπως και πολλοί άλλοι αριστεροί λογοτέχνες της Τουρκίας, ενώ ήταν φυλακισμένος κατάφερε να εκπροσωπήσει επάξια την τουρκική λογοτεχνία γράφοντας μέσα από τις φυλακές.


Τον Σεπτέμβριο του 1955 συνελήφθη μαζί με άλλους αριστερούς ως υποκινητής του Πογκρόμ κατά των Ελλήνων της Πόλης. Γρήγορα, η κατηγορία αποδείχτηκε έωλη, αφού έγινε φανερό ότι τα «Σεπτεμβριανά», τα είχαν οργανώσει οι μηχανισμοί της κυβέρνησης του Μεντερέ. Την προσωπική του μαρτυρία κατέθεσε στο βιβλίο του «Να κρεμαστούν σαν τα τσαμπιά», το οποίο κυκλοφορεί στα ελληνικά από τις εκδόσεις «Καστανιώτη».


Την δεκαετία του ’80 ο Νεσίν επιδόθηκε σε πολιτικό ακτιβισμό, άσκησε κριτική και στον χουντικό Εβρέν ζητώντας την επαναφορά της Δημοκρατίας κι όπως ήταν φυσικό, καταδικάστηκε. Τα τελευταία χρόνια της ζωής του τα αφιέρωσε στη μάχη κατά του θρησκευτικού φανατισμού και εξελίχθηκε σε έναν από τους μεγαλύτερους επικριτές του Ισλάμ. Φυσικό ήταν να θεωρηθεί μεγάλος εχθρός των Ισλαμιστών, με αποτέλεσμα να επικηρυχθεί από έναν επιχειρηματία για το ποσό των 100.000 δολαρίων.


Ο Νεσίν, τη δεκαετία του 1990 ξεκίνησε να μεταφράζει  τους “Σατανικούς Στίχους” του Σαλμάν Ρούσντι,  ένα από τα απαγορευμένα βιβλία του Ισλάμ. Ο Ρούσντι είχε καταδικαστεί σε θάνατο καθώς το βιβλίο του κρίθηκε προσβλητικό προς το Μωάμεθ.
Στις 2 Ιουλίου του 1993 πλήθος μουσουλμάνων πολιόρκησε και πυρπόλησε το ξενοδοχείο στην πόλη Σίβας της Τουρκίας, κατά τη διάρκεια μια πολιτιστικής εκδήλωσης Αλεβιτών την οποία παρακολουθούσε και ο Νεσίν.  Σκοτώθηκαν 37 άτομα και η πρωθυπουργός Τανσού Τσιλέρ κατηγόρησε  τον Νεσίν ως υπαίτιο θεωρώντας ότι υποκίνησε το πλήθος.


Ο Αζίζ Νεσίν πέθανε στις 6  Ιουλίου του 1995 μέσα σε ένα  βιβλιοπωλείο της Σμύρνης την ώρα που υπέγραφε βιβλία.  Η διάγνωση ήταν καρδιακή προσβολή, εξάλλου ο Νεσίν έπασχε από πολλά προβλήματα υγείας. Σύμφωνα με την επιθυμία του, τάφηκε χωρίς καμία τελετή μυστικά,  στην περιοχή του ιδρύματος “Αζίζ Νεσίν”
Τιμήθηκε με πολλές διακρίσεις τόσο στη Τουρκία όσο και στο εξωτερικό. Ανάμεσα στα βραβεία που του απονεμήθηκαν ήταν και αυτό της ελληνοτουρκικής φιλίας, το “Αντί Ιπεκτσί”. Τα έργα του έχουν μεταφραστεί σε 30 γλώσσες, μεταξύ αυτών και στα Ελληνικά. Το πιο γνωστό είναι ο «Καφές και η Δημοκρατία», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις «Θεμέλιο».




Σχετικά Άρθρα