Σκοτώνουν τα άλογα όταν γεράσουν, Χόρας ΜακΚόι, η φανταστική μυθιστοριογραφία και το φαινόμενο Kodokushi

Βιβλίων Γη

Γράφει η Σοφία Σιγάλα

Πώς μπορεί να καμουφλαριστεί μια κοινωνία σε παρακμή με την κίβδηλη λάμψη που γίνεται συνήθεια και τρόπος ζωής; Στο πέρασμα των αιώνων, το θέαμα είχε περίοπτη θέση σε κοινωνικές και πολιτικές «αρρυθμίες». Η χρονική μεταπήδηση ενός κοινωνικού συνόλου, άλλαζε και τον τρόπο ή τη μορφή που η κατ’ επίφαση ομαλή λειτουργία οριζόταν ή έπαιρνε μορφή. Οι αρένες και οι μάχες που δίνονταν κάποτε, με παροχές σε καρβέλια ψωμί, έγιναν γάμοι ευγενών που παρέθεταν άφθονο κρασί και φαγητό, κάποτε έγιναν διευκολύνσεις κοινωνικών παροχών, επιδόματα, ελαφρύνσεις, προνοιακά επιτεύγματα μιας σύγχρονης πολιτικής που πάντα αποσκοπούσε στην τήρηση μιας ισορροπίας που δε θα έθετε ποτέ εκτός ελέγχου τον σκοπό και το φαινομενικά ορθό πολιτικό γίγνεσθαι.

Βιβλίων Γη

Ο Χόρας Μακκόι δημιούργησε ένα λογοτεχνικό αριστούργημα που, αν και ακόμα και σήμερα συζητιέται, ως επί το πλείστον, μέσω της επιτυχημένης και πολλά υποσχόμενης «οσκαρικά» ταινίας του Σίντνεϊ Πόλακ, δεν παύει ποτέ να αποτελεί μια πραγματικότητα και αναπόσπαστο ερμηνευτικό κομμάτι μιας αλήθειας που παραμένει ακμαία δείχνοντας την κοινωνικοπολιτική παρακμή. Ο ίδιος έλεγε ότι την εμπνεύστηκε βλέποντας, ως μικρό παιδί, ένα άλογο, το οποίο πυροβόλησαν λόγω της αδυναμίας του να προσφέρει οτιδήποτε άλλο στον ιδιοκτήτη του, όντας πληγωμένο. Έτσι, μπαίνει στο προσκήνιο της λογοτεχνικής φόρμας η φανταστική μυθιστοριογραφία στο κείμενό που δημιουργεί, “They Shoot Horses, Don’t They?” ή, στην ελληνική του μεταφορά, «Σκοτώνουν τα άλογα όταν γεράσουν».

Στο οπισθόφυλλο της ελληνικής μετάφρασης, από τις εκδόσεις Παρατηρητής, γράφει: «Με τολμηρή πρωτοτυπία κι έναν υψηλό βαθμό λογοτεχνικής τεχνικής, ο ΜακΚόυ διαπότισε την ιστορία του με πικρή και ανήσυχη διάθεση, δημιουργώντας ένα από τα πλέον πρωτότυπα έργα της σύγχρονης αμερικανικής μυθοπλασίας.
Πέρα από οποιαδήποτε πρόθεση και καλλιτεχνικό έλεγχο -με τη δύναμη της διαίσθησης που ξεχωρίζει πάντα μια πρωτότυπη δημιουργική φαντασία από όλες τις άλλες- ο τρόπος με τον οποίο χειρίστηκε ο ΜακΚόυ το σπάνιο σκηνικό και την ακραία κατάληξη του μυθιστορήματός του το πήγε πέρα από τα κοινωνικά και ηθικά ερωτήματα του καιρού και του χώρου του.
Ο μακάβριος μαραθώνιος χορού του ΜακΚόυ έχει γίνει μια παγκόσμια παραβολή της υπαρξιακής δυστυχίας του σύγχρονου ανθρώπου. Η αλλόκοτη και θλιβερή φαντασία του έχει αντηχήσει από νόημα μέσα από τις λογοτεχνικές και πνευματικές υπόγειες διαδρομές του τελευταίου τετάρτου αυτού του αιώνα μέσα από τους υπαρξιστές της κατεχόμενης Γαλλίας, τους απόκληρους της μεταπολεμικής Αμερικής… »

Η υπόθεση του μυθιστορήματος έχει ως εξής. Η οικονομική και ηθική ένδεια του αμερικανικού λαού, μετά το Οικονομικό Κραχ του 1929 προκαλεί απόγνωση και, χωρίς ελπίδα, οι άνθρωποι ψάχνουν τρόπους για να μπορέσουν να επιβιώσουν. Ο Ρόμπερτ Σάιβερτον, ένας νεαρός και με όνειρα σκηνοθέτης, παίρνει μέρος σε έναν μαραθώνιο χορού που διοργανώνεται, με έπαθλο ένα μεγάλο χρηματικό ποσό.1500 δολάρια. Η προϋπόθεση είναι να χορεύει όσο αντέξει μαζί με άλλους συμμετέχοντες, διαφορετικών ηλικιών, τάξης, μορφωτικού επιπέδου, ψυχοσύνθεσης και χαρακτήρα. Ο διαγωνισμός αρχίζει και στην πορεία του συμβαίνουν τραγικά γεγονότα! Βασικός ήρωας και ουσιαστικά εκείνος που δημιουργεί ανατροπές και νέες δοκιμασίες-προκλήσεις στους διαγωνιζόμενους είναι ο παρουσιαστής. Ένα πρόσωπο σκοτεινό, μέσα στη λαμπρότητα ενός μεγάλου παιχνιδιού που κρύβει το δράμα της χειραγώγησης, της απάθειας, της ματαιοδοξίας και του τίποτα, του κενόδοξου, του συστημικού, ο Ρόκυ. Μέσα από μια διαδικασία που φαντάζει ιδανική στην αρχή της, αρχίζει να ξεδιπλώνεται όλο το νήμα μιας παθογένειας. Η ζωή μετατρέπεται σε μια κανιβαλική συνθήκη, σε μια αρένα που όλα είναι θεμιτά, χωρίς ενσυναίσθηση, χωρίς αρχές και ηθικά στεγανά. Ο ΜακΚόυ αναπαράγει με τρόπο τραγικό την κτηνωδία της ανθρώπινης κοινωνίας και προκαλεί με σημειολογικούς όρους προβληματισμό και σκέψη πάνω στη ρεαλιστική μορφή που έχουν οι σχέσεις ενός συνόλου που, λειτουργώντας μέσα από το θεαθήναι, στην ουσία του, κραυγάζει την τραγικότητα της ύπαρξής του. Τραγικό το τέλος, αν και αναμενόμενο. Ο νικητής δεν είναι τίποτα άλλο από τη χαμένη ελπίδα. Κανείς δεν κερδίζει τίποτα. Όλα είναι ένα καλοστημένο θέατρο, προς τέρψη και καθησυχασμό όσων το παρακολουθούν με μανία.

Βιβλίων Γη

Η τελευταία φράση του ήρωα είναι ο τίτλος του μυθιστορήματος, «Δε σκοτώνουν τα άλογα όταν γεράσουν;» Μια φράση που με τον χρόνο έχει αποκτήσει οικεία απόκριση, και ίσως να αποτελεί και εύκολη απάντηση ορισμένες φορές, σαν κάτι το αυτονόητο η ερμηνεία της, όμως, είναι πολύ περισσότερο επικίνδυνη στην πράξη.

Τις τελευταίες δεκαετίες, σε μια χώρα που όλα φαίνονται τέλεια διαμορφωμένα και οργανωμένα, σύμφωνα με πρότυπα κοινωνικής και οικονομικής πολιτικής αδιαμφισβήτητα, καθώς και πειθαρχημένης συμπεριφοράς, που έφερε ένα πρότυπο επίπεδο επιτυχίας, έχει αρχίσει να παρατηρείται, πολύ πιο έντονα από προηγούμενες περιόδους, το φαινόμενο του Kodokushi. Η Ιαπωνία, μια χώρα ευνομίας, ευμάρειας και πλούτου, αντιμετωπίζει πλέον ένα σοβαρό και επικίνδυνο φαινόμενο, αυτό της μοναξιάς του θανάτου, όπως μεταφράζεται η νέα λέξη που αποτυπώνει ένα τραγικό δεδομένο. Οι περισσότεροι ηλικιωμένοι, κυρίως αρσενικού φύλου, δουλεύοντας μια ζωή ως υποδείγματα πειθαρχημένου παραγωγικού δυναμικού, δεν μπόρεσαν ποτέ να δημιουργήσουν οικογένεια. Πολλές ώρες δουλειάς, καλές συνθήκες εργασίας, αποδοχές, διευκολύνσεις στον ίδιο τον χώρο της εργασίας τους, μετατράπηκαν σε ανασταλτικό παράγοντα δημιουργίας προσωπικών ή οικογενειακών σχέσεων. Αποτέλεσμα όλων αυτών είναι η κοινωνική απομόνωση. Την τελευταία δεκαετία, είναι πια κοινός τόπος και συνηθισμένο φαινόμενο, άνθρωποι περασμένης ηλικίας να πεθαίνουν μόνοι τους στα σπίτια τους και να βρίσκονται μετά από μέρες, από υπηρεσίες που έχουν δημιουργηθεί γι΄ αυτόν ακριβώς τον σκοπό.

Οι εξομολογήσεις ορισμένων μοναχικών ηλικιωμένων ανθρώπων είναι ενδεικτικές για το τραγικό αυτό κοινωνικό φαινόμενο. Η δουλειά και οι πολλές ώρες που πέρασαν στον χώρο εργασίας τους, είχε ως αποτέλεσμα να μη δημιουργήσουν ποτέ σχέσεις με γείτονες ή άλλους ανθρώπους. Το kodokushi θεωρείται πλέον μια πραγματικότητα. Τα θύματά του περιγράφονται ως «οι χαμένοι από τις ρωγμές μεταξύ κυβερνητικής και οικογενειακής στήριξης». Ο σύγχρονος τρόπος ζωής είναι πρόσφορος για μια ακόμα πιο τραγική αλήθεια. Ο άνθρωπος, μέσα στη συνεχή αγωνία επιβίωσης, στο αλόγιστο «τρέξιμο», αλλά και στο «κλειστό κύκλωμα» επικοινωνίας που πλέον διέπει τις σχέσεις του, αντιμετωπίζει με απάθεια όσα συμβαίνουν γύρω του. Τα γνωρίζει και τα βιώνει πλέον μέσα από οθόνες, γρήγορα, αβίαστα και σαν να παρακολουθεί ένα θέαμα που δεν τον αφορά η σημαντικότητά του. Ακόμα και τον θάνατο. Σιγά σιγά, και με μεθοδευμένη επιτηδειότητα, οι ηλικιωμένοι περνούν σε ένα φάσμα που καθορίζεται από το αναμενόμενο τέλος τους.

Βιβλίων Γη

Στην Ιαπωνία, η οικονομική ύφεση και οι εταιρικές αναδιαρθρώσεις που έλαβαν χώρα τη δεκαετία του ’90, ανάγκασαν πολλούς ανθρώπους σε πρόωρη σύνταξη. Αυτοί οι άνθρωποι δεν κατάφεραν ποτέ να βρουν μια ισορροπία στις σχέσεις τους τις ανθρώπινες και κοινωνικές, αλλά, παράλληλα, το κοινωνικό και ασφαλιστικό σύστημα της χώρας τους «ξέχασε», αφού, έτσι κι αλλιώς, δεν είχαν να προσφέρουν τίποτα πια στην παραγωγή, παρά μόνο να λαβαίνουν. Το 2019, ο υπουργός Οικονομικών της Ιαπωνίας, Τόρο Άσο, δήλωσε σε συνέντευξή του: «Πρέπει να επιτρέψουμε στους ηλικιωμένους να βιαστούν να πεθάνουν για να μην χρειάζεται να πληρώνει το κράτος για την περίθαλψή τους! Θεός φυλάξοι αν σε αναγκάσουν να συνεχίσεις να ζεις όταν θέλεις να πεθάνεις. Εγώ θα ένιωθα πολύ άσχημα γνωρίζοντας ότι για τη νοσηλεία μου πληρώνει η κυβέρνηση. Το πρόβλημα δε θα λυθεί εκτός και αν τους αφήσεις να βιαστούν να πεθάνουν»…Ο τίτλος του μυθιστορήματος του ΜακΚόυ συνεχίζει να κρύβει αλήθεια και τραγικότητα, ακόμα και αν αλλάζει μορφή από την εποχή του Οικονομικού Κραχ της Αμερικής, πριν από πολλές δεκαετίες.

Το αποτέλεσμα του φαινομένου της μοναξιάς του θανάτου δεν είναι όμως αυτό καθεαυτό η ερημιά και η απαξίωση. Το 2006, ένας άντρας 74 χρόνων αυτοπυρπολήθηκε στο σιδηροδρομικό σταθμό του Σιμονοσέκη, προκαλώντας ζημιές ύψους 4 εκατομμυρίων δολαρίων. Μιλώντας για τα κίνητρά του, είπε ότι ήθελε μόνο να πάει στη φυλακή επειδή δεν είχε πουθενά να πάει. και αυτή η δήλωση περιέχει όλη την οδύνη και την κατάντια που οδηγεί ο σύγχρονος τρόπος ζωής και τα νέα κοινωνικά δεδομένα. Στη Χώρα του Ανατέλλοντος Ηλίου, είναι πολλοί οι ηλικιωμένοι που προβαίνουν σε παραβατικές πράξεις, προκειμένου να κερδίσουν μια ζωή «αξιοπρεπή», δηλαδή, ένα πιάτο φαΐ, ύπνο και υγειονομική περίθαλψη, την αίσθηση πως ζουν με άλλους ανθρώπους, ακόμα και αν, σύμφωνα με τους νόμους περί φυλακών, είναι απαγορευτικό να συνάπτονται κοινωνικές σχέσεις οποιουδήποτε είδους μέσα στις ιαπωνικές φυλακές. Πάνω από 24.000 ηλικιωμένοι, άνω των 65 χρόνων έχουν καταδικαστεί σε φυλάκιση μέσα σε ένα εξάμηνο το 2015. Οι αριθμοί αυξάνονται ραγδαία.

Βιβλίων Γη

Ακόμα και γυναίκες που μεγαλώνουν παιδιά με πρόβλημα νοητικό ή άλλου είδους ψυχικές αναπηρίες ή ιδιαιτερότητες πεθαίνουν στο σπίτι μόνες τους και ακολουθούν τα ανήμπορα παιδιά τους. Πώς «σκοτώνουν τα άλογα» που δεν είναι πια χρήσιμα άραγε στη νέα αλήθεια που συσχετίζεται με την επιβίωση των ανθρώπων και την ποιότητα της ζωής τους; Όταν σε μία εξελιγμένη κοινωνία γίνεται ένα φαινόμενο ορατό και αρχίζει να ερευνάται, σημαίνει πως οι φόβοι για μια εξελικτική πορεία είναι ορατοί. Οι κοινωνικές αντιθέσεις που προκύπτουν από οικονομικές κρίσεις αποδεικνύουν πως οι πιο ευάλωτοι πάντα απορρίπτονται ή σηκώνουν το βάρος του αποτελέσματος.

Το θέαμα, η φενάκη με την οποία καλύπτεται η τραγικότητα μια συνθήκης δεν εξαλείφει ποτέ αυτό που υφέρπει κάτω από τη μεγαλειώδη μάσκα που «φοράει» ένα σάπιο και αποτυχημένο σύστημα. Φώτα και φήμη; Λίγα χρήματα για μερικά λεπτά ψεύτικης ευδαιμονίας; Απόλυτα πετυχημένα εργασιακά συστήματα; Επιχειρηματικοί κολοσσοί με ευτυχισμένους εργαζόμενους; Λύσεις για όλα όσα προκύπτουν σε έναν κόσμο εικονικό; Η μοναξιά του θανάτου είναι μια ευρεία έννοια που δεν απέχει πολύ από αυτό που ο κοινός νους εξηγεί ως μια κρίση που θα περάσει και όλα θα πάρουν τον δρόμο τους και πάλι. Και τα άλογα πάντα θα σκοτώνονται όταν είναι για κάποιους άχρηστα…

Σχετικά Άρθρα

Ο ιστότοπος προστατεύεται!