«Ελπίς Πατρίδος»: Η άγνωστη ωδή του Ανδρέα Κάλβου

Βιβλίων Γη

Γράφει η Μαρία Σιταρίδου-Τρουλάκη

Το ημερολόγιο δείχνει 11 Ιουλίου 2003. Μια άγνωστη ωδή του Ανδρέα Κάλβου, πού ήταν κρυμμένη για χρόνια στη βιβλιοθήκη του Πανεπιστημίου της Γλασκώβης, έρχεται για πρώτη φορά στο φως χάρη σε έναν Κύπριο ερευνητή.

Λονδίνο, 20 Νοεμβρίου 1819
Ο  σπουδαίος Ζακυνθινός ποιητής, λίγους μήνες πριν εγκαταλείψει το Λονδίνο, στο οποίο διαμένει από το 1816, αποπειράται για πρώτη φορά να γράψει στα ελληνικά  και το δηλώνει με συστολή από την πρώτη κιόλας στροφή. Αφιερώνει την ωδή  στον ιδρυτή της Ιονίου Ακαδημίας, κόμητα Γκίλφορντ. Έκτοτε αγνοείται η τύχη της. Το 1960 εμφανίζεται ένα μικρό δημοσιευμένο απόσπασμα από τον  Ιταλό ελληνιστή Μάριο Βίτι και ξαναπέφτει στην αφάνεια μέχρι τις 11 ιουλίου του 2003,  όταν το εντοπίζει ο Κύπριος φιλόλογος και ερευνητής Λεύκιος Ζαφειρίου στη βιβλιοθήκη του Πανεπιστημίου της Γλασκώβης .
Αρχικά η έρευνα έγινε στη British Library  μέσω του διαδικτύου με τη βοήθεια του δεκαεφτάχρονου μαθητή Τεύκρου Χαχολιάδη.  Εντοπίστηκαν ηλεκτρονικά 48 εκδόσεις σχετικές με τον Κάλβο. Στη συνέχεια, πάντα μέσω του διαδικτύου, η έρευνα κάλυψε και τις υπόλοιπες πανεπιστημιακές βιβλιοθήκες της Αγγλίας και ένας δεύτερος κατάλογος έδωσε 25 εκδόσεις. Μία από αυτές αφορούσε ένα έντυπο του Κάλβου σε νεοελληνική γλώσσα που τυπώθηκε στο Λονδίνο και απόκειται σε βιβλιοθήκη της Γλασκώβης, βιβλιοδετημένο μαζί με άλλα έντυπα. Τα ακριβή στοιχεία (Glasgow University Library, Call No. Sp Coll BG 57 – c.2) και η ηλεκτρονική αλληλογραφία, στη συνέχεια, αποκάλυπταν ότι επρόκειτο για άγνωστη ωδή.Το ταξίδι του Ζαφειρίου στην Αγγλία τον Ιούλιο και η επίσκεψη το Σάββατο 2 Αυγούστου στη Βιβλιοθήκη του Πανεπιστημίου της Γλασκώβης διέλυσε και τις τελευταίες αμφιβολίες: επρόκειτο για το ποίημα στα ελληνικά, το οποίο είχε αφιερώσει στον Γκίλφορντ.
H ωδή «Ελπίς Πατρίδος» είναι τυπωμένη με κεφαλαία γράμματα. Αποτελείται από δέκα τετράστιχες στροφές στη γνωστή μετρική του Κάλβου.

Βιβλίων Γη

Ελπίς Πατρίδος

Ωδή εν τη των νυν Ελλήνων διαλέκτω
Τω Ευγενεστάτω Αρχιεπιστάτη του εν Κέρκυρα Ελληνικού Παμμουσείου Κόμητι Γκίλφορδ, ο εκ Ζακύνθου, Α. Κάλβος Ιωαννίδης

«χαίρειν
Και οι δύω κλαδεύομεν την αυτήν ελαίαν, συ όμως ενεργοτέρως· αλλ’ εάν και μοι λείπει η δύναμις σου, ίσως κατά την προθυμίαν είμεθα όμοιοι· και εγώ μεν φύσει φιλώ την πατρίδα, συ δε δυνάμει αρετής· δέξου, λοιπόν, το εν τη νυν διαλέκτω ποιημάτιον τούτο όπως τα μεν τέκνα των Ιώνων βλέποντα ότι συ έγινας υπερασπιστής, αυτό αγαπήσωσιν· εγώ δε τιμήσω σε τον άξιον κυβερνίτην των Μουσών της Ελλάδος».
Εν Λονδίνω, Νοεμβρίου, Κ’. ΑΩΙΘ.

α’
Ευλαβώς, τρέμων, ρίπτω
πρώτην βολάν τα δάκτυλα
επί την αργυρόχορδον
πάτριον κιθάραν.

β’
Σήμανε συ ουράνιον
ξύλον, συ της ψυχής μου
την τόλμαν, συ παρώρμησον,
Μουσάων δώρον.

γ’ 
Τα λαμπρά, τα φωτίζοντα
πρόσωπα, των αστέρων
της Ελλάδος, αμαύρωνον
βάρβαρα νέφη.

δ’
Νυν δε την νύκτα σχίζει
ακτίς ελπίδος· χαίρονται
τα πάντα της πατρίδος
προσφιλή τέκνα.

ε’
Στολίζει νυν αιώνιος
δάφνη, πάλιν, το μέτωπον
των ύδατι διψούντων
εξ Ιππουκρήνης.

στ’
Των Άγγλων δόξα φύσα,
φύσα συ δεξιέ Ζέφυρε.
Το νέον άνθος δρόσισον,
καρπούς να φέρη·

ζ’
Μεγάλας η καρδία μου
ελπίδας έχει· ο άνεμος
πριν τας διασκορπίση,
πάτερ του κόσμου

η’
Σβύσον το φως μου, σύγχυσον
τον νουν μου, ποίησόν με
παίγνιον του πλήθους, βρέξον
πυρ να με καύση.

θ’
Γλυκεία ελπίς, εάν χάσω σε,
και τί μοι μέλει ο βίος;
Διά σε πνέω, και χαίρομαι,
και εάν μη ίδω·

ι’
Προ της Ελλάδος του ιερού,
χορώ συμπεπλεγμένας,
Ελευθερίαν και Μούσας,
θάνατον θέλω.

Η πρώτη δημοσίευση της ωδής «Ελπίς Πατρίδος» έγινε τον Απρίλιο του 2006 στο βιβλίο του Λεύκιου Ζαφειρίου «Ο Βίος και το Έργο του Ανδρέα Κάλβου» (εκδόσεις Μεταίχμιο) απ’ όπου αντλήθηκαν τα στοιχεία. 



Σχετικά Άρθρα