13 Ιουλίου 1908:  Η πρώτη επίσημη εμφάνιση γυναικών αθλητριών στους Ολυμπιακούς Αγώνες του Λονδίνου

Βιβλίων Γη

Γράφει η Μαρία Σιταρίδου-Τρουλάκη

Στη μακραίωνη ιστορία των Ολυμπιακών Αγώνων η συμμετοχή των γυναικών ήταν αρχικά ανεπίτρεπτη και απαγορευτική. Στους Ολυμπιακούς Αγώνες στην αρχαιότητα, σύμφωνα μ’ έναν πολύ αυστηρό κανόνα, εκτός ότι απαγορευόταν η συμμετοχή γυναικών ως αθλητριών, απαγορευόταν η είσοδος στο Στάδιο ακόμη και των παντρεμένων γυναικών, οι οποίες δεν μπορούσαν  να παρακολουθήσουν τα αγωνίσματα. Αυτό  διαρκούσε μόνο για την περίοδο των αγώνων. Στη μόνη γυναίκα που επιτρεπόταν η είσοδος ήταν η εκάστοτε ιέρεια της Δήμητρας που παρακολουθούσε τους αγώνες καθισμένη στο βωμό της θεάς, απέναντι από τις θέσεις των κριτών.

Βιβλίων Γη
Δημοσίευμα που δείχνει τις πρώτες καταρρεύσεις γυναικών από τους Ολυμπιακούς Αγώνες

Στους Ρωμαϊκούς χρόνους αυτή την τιμητική θέση κατείχε η Ρήγιλλα, σύζυγος του Ηρώδη του Αττικού. Αν μια γυναίκα τολμούσε να παραβεί τον νόμο, η τιμωρία ήταν σκληρή: την έριχναν από το Τυπαίο όρος, όπως καταγράφει ο Παυσανίας.
Βεβαίως υπήρχε και μία εξαίρεση στην απαγόρευση, αφού στους ιππικούς αγώνες οι γυναίκες μπορούσαν να στεφθούν Ολυμπιονίκες, γιατί σε αυτούς βραβευόταν ο ιδιοκτήτης του άρματος ή του αλόγου που πολλές φορές ήταν γυναίκα.
Οι γυναίκες οφείλουν την ολυμπιακή τους «χειραφέτηση» στους αγώνες που ακολούθησαν μετά την  αναβίωση του 1896 στην Αθήνα. Σε εκείνους τους πρώτους σύγχρονους Ολυμπιακούς Αγώνες των Αθηνών του 1896 δεν υπήρχε ούτε στη σκέψη η περίπτωση να συμμετέχουν γυναίκες. Ωστόσο, μία άγνωστη γυναίκα προσπάθησε να παραταχθεί στη γραμμή της εκκίνησης του Μαραθωνίου των Αθηνών.  Όπως ήταν φυσικό οι Αθάνατοι την απομάκρυναν πριν τολμήσει να αναμετρηθεί με τον πρώτο Έλληνα ολυμπιονίκη Σπύρο Λούη. Μία  άλλη Ελληνίδα δρομέας, η Κυκλαδίτισσα Σταμάτα Ρεβίθη, τρέχει τον δικό της ιδιότυπο Μαραθώνιο αγώνα με τη προσδοκία μιας θέσης εργασίας από τον Δήμο Αθηναίων. Γίνεται αντιληπτή και οι κριτές τη σταματούν στα Παραπήγματα (στο ύψος του σημερινού Ευαγγελισμού) λίγο πριν καταφέρει να τερματίσει.
Το 1900 στο Παρίσι και το 1904 στο Σεν Λούις οι Ολυμπιάδες έμοιαζαν με εμποροπανηγύρεις και πολλές γυναίκες αθλήτριες παρεισέφρησαν χωρίς να τις αντιληφθούν οι αθάνατοι.

Βιβλίων Γη
2οι Ολυμπιακοί Αγώνες Γαλλίας

Ολυμπιακοί Παρισιού 1900: Οι γυναίκες προσκαλούνται να συμμετάσχουν στην αντισφαίριση (αποκαλούμενη τότε ως lown tennis ), στο γκολφ και στην ιστιοπλοΐα. Η Αμερικανίδα Μάργκαρετ Άμποτ, νικήτρια στο γκολφ, γίνεται η πρώτη γυναίκα Ολυμπιονίκης. Κατά άλλους, μάλλον εσφαλμένα, ο «τίτλος» αυτός ανήκει στην Αγγλίδα τενίστρια Σαρλότ Κούπερ.
Αθήνα 1906: Η παραολυμπιάδα (ή μεσοολυμπιάδα) των Αθηνών δίνει την ευκαιρία στις γυναίκες της καλής Αθηναϊκής κοινωνίας να δοκιμάσουν τις ικανότητες τους στο τένις, με πρώτη νικήτρια την Εσμέ Σημηριώτου.
Το 1908 για πρώτη φορά στο Λονδίνο «άνοιξαν» επίσημα το τένις, την τοξοβολία, το καλλιτεχνικό πατινάζ ειδικά για γυναίκες και στην ιστιοπλοΐα επέτρεψαν τη μικτή συμμετοχή. Συνολικά πήραν μέρος 43 αθλήτριες
Στοκχόλμη το 1912 : επέτρεψαν τρία αγωνίσματα κολύμβησης, αλλά έκοψαν το πατινάζ και την τοξοβολία. Ο αριθμός των γυναικών ανέβηκε στις 54.
Άμστερνταμ 1928: ιστορία ντροπής για το Ολυμπιακό κίνημα. Οι γυναίκες μπαίνουν για πρώτη φορά στα αγωνίσματα στίβου, όμως οι λιποθυμίες πολλών αθλητριών πριν και μετά τον τερματισμό στην κούρσα των 800 μέτρων έδωσε νέα επιχειρήματα στη σκουριασμένη ΔΟΕ που ενισχύθηκαν και από τη γνώμη υγειονομικών και το αγώνισμα σταμάτησε για 32 χρόνια.  Ο τύπος της εποχής έγραφε:
Στα ανταγωνιστικά αθλήματα οι γυναίκες έχουν πολλή περισσότερη ανάγκη ιατρικής παρακολούθησης από τους άντρες. Όσοι αμφιβάλουν, θα έπρεπε να δουν κατά τη διάρκεια του αγωνίσματος δρόμου των 800μ στους Ολυμπιακούς του Άμστερνταμ, στο στίβο από καρβουνίδι, υπήρχαν έντεκα αξιοθρήνητες γυναίκες από τις οποίες οι πέντε εγκατέλειψαν, οι πέντε κατέρρευσαν αφού έφτασαν στο νήμα και αργότερα η ενδέκατη λιποθύμησε μέσα στα αποδυτήρια.
Το 1960 στη Ρώμη άρθηκαν οι επιστημονικές απαγορεύσεις και επιτράπηκαν επιτέλους τα 800 και τα 1.500 στις αθλήτριες. Σιγά-σιγά με τα χρόνια προστέθηκαν αγωνίσματα όπως ατομικό γυμναστικής, ιππασία, σκοποβολή, ιστιοπλοΐα, κωπηλασία, μπάσκετ, χάντμπολ, μαραθώνιος για γυναίκες, τένις αλλά και σε αυτά που ονομάζονταν ανδρικά αθλήματα όπως μπέιζμπολ, μποξ, μοντέρνο πένταθλο, άρση βαρών, πάλη, άλματα, σφυροβολία και άλλα.

Βιβλίων Γη
9οι Ολυμπιακοί Αγώνες, Άμστερνταμ 1928

Ιστορίες γυναικών

▪️Ρίχνοντας ματιές στην αρχαιότητα, εντοπίζουμε την Κυνίσκα. Ήταν η μοναδική εξαίρεση στον γενικό αποκλεισμό των γυναικών από τα αγωνίσματα των αρχαίων ολυμπιάδων, και συνδέεται με ένα θεωρούμενο κατεξοχήν ανδρικό άθλημα, την αρματοδρομία. Σε επινίκια επιγραφή έχει σωθεί το όνομα της Κυνίσκας, κόρης του βασιλιά της Σπάρτης Αρχιδάμου του Α’ και αδελφής του Άγιδος και του Αγησιλάου. Πιθανή εξήγηση είναι ότι της ανήκαν τα άλογα και ότι δεν έλαβε μέρος στην αρματοδρομία αυτοπροσώπως. Αναφέρεται ως η πρώτη γυναίκα ολυμπιονίκης, της οποίας τα άλογα νίκησαν στο τέθριππο (396 π.Χ.).


▪️ Η Βελεστίχη από τη Μακεδονία, η Τιμαρέτα και η Θεοδότα από την Ηλεία νίκησαν επίσης σε ιππικά αγωνίσματα.


▪️Η Καλλιπάτειρα ήταν η  μόνη γυναίκα που τόλμησε να παραβεί το νόμο και να μείνει ατιμώρητη.
« Αρχόντισσα Ροδίτισσα, πώς μπήκες; Γυναίκες διώχνει μια συνήθεια αρχαία», έχει γράψει ο Επτανήσιος λυρικός ποιητής Λορέντζος Μαβίλης στο σονέτο του «Καλλιπάτειρα».
Ήταν κόρη  του πολυνίκη των ολυμπιάδων Διαγόρα, αδερφή και μητέρα ολυμπιονικών. Η Καλλιπάτειρα έδειξε ιδιαίτερη φροντίδα στην ανατροφή και την εκγύμναση του γιου της Πεισίδωρου, γι’ αυτό η επιθυμία της ήταν να τον δει να αγωνίζεται στους αγώνες. Ντυμένη μ’ αντρικά ρούχα και με εμφάνιση γυμναστή  μπήκε στο Στάδιο για να παρακολουθήσει το γιο της να τρέχει. Μετά τη νίκη εκείνου, στην προσπάθειά της να εισέλθει στον αγωνιστικό χώρο, έπεσαν τα ρούχα της αποκαλύπτοντας το φύλο της. Οι ελλανοδίκες, ωστόσο, δεν την τιμώρησαν επειδή  τα μέλη της οικογένειάς της  ήταν όλοι ολυμπιονίκες. Από τότε πάντως επιβλήθηκε η γυμνότητα σε όλους όσους εισέρχονταν στο στίβο και όχι μόνο στους αθλητές.

Βιβλίων Γη
Άλις Κόουτσμαν, η πρώτη μαύρη αθλήτρια της Αμερικής που κέρδισε το χρυσό, το 1948, στο ύψος


▪️Από την αρχαιότητα είχαν θεσπιστεί αγώνες δεύτερης κατηγορίας για τις γυναίκες. Πρόκειται για τον αγώνα δρόμου Ηλείων Παρθένων, που διεξαγόταν στο ίδιο στάδιο αλλά σε διαφορετική ημερομηνία από τις Ολυμπιάδες. Η τέλεση των αγώνων αυτών συνέπιπτε με την γιορτή των Ηραίων.


▪️Η Ολυμπιονίκης του Λος Άντζελες του 1923 στο ύπτιο, Ελεάνορ Χολμ Τζάρετ έκανε πολλές εντατικές προπονήσεις, αφού ήθελε να συμμετάσχει στους Ολυμπιακούς του Βερολίνου το 1936.  Βρέθηκε όμως να πίνει και να  διασκεδάζει ένα βράδυ στο υπερωκεάνιο που μετέφερε την αποστολή από τις ΗΠΑ στη Γερμανία και έτσι αποφασίστηκε ο αποκλεισμός της παρά τις διαμαρτυρίες της. Τους όρους είχε βάλει το ναζιστικό καθεστώς για να πετύχει ο θρίαμβος του Βερολίνου και ήταν πολύ αυστηροί για τους αθλητές. Οι δε  Αμερικάνοι δεν είχαν καμία διάθεση να εκτεθούν στον Γκέμπελς.


▪️Οι διακρίσεις σε βάρος των γυναικών επικράτησαν ακόμα και όταν άρχισε να γίνεται δεκτή η συμμετοχή τους.
Όταν καταρτίστηκε το ολυμπιακό πρόγραμμα για γυναίκες,  τη σύνταξή του ανέλαβαν οι άνδρες με στόχο να κρατηθούν οι γυναίκες υποδουλωμένες.
Διάχυτη ήταν η άποψη ότι  «η αντρική επιδεξιότητα προσδιορίζει τον ολυμπισμό και σχεδόν ολόκληρο το πρόγραμμα του σύγχρονου αθλητισμού για γυναίκες».
Σήμερα, η αντίληψη ότι ο κοινωνικός ρόλος της γυναίκας εξαντλείται στο πλαίσιο της οικογένειας δεν είναι πλέον αποδεκτή και έχει πάψει ο κοινωνικός στιγματισμός των γυναικών αθλητριών. Εξάλλου, πολλές φορές στην πορεία του,  ο Ολυμπιακός αθλητισμός αποτέλεσε μέσο γνωστοποίησης  και διακήρυξης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.



Σχετικά Άρθρα