Οι Μεσημβρινοί της ζωής: Η υπέρτατη τριλογία της Μαίρης Κόντζογλου

Βιβλίων Γη

Γράφει η Μαρία Σιταρίδου-Τρουλάκη

Αρχίζοντας από τον σημειολογικά ευφάνταστο τίτλο και συνεχίζοντας με το τρυφερό προλογικό σημείωμα της συγγραφέα,  ο αναγνώστης οδηγείται σε κατάσταση ευχάριστης αδημονίας προκειμένου να ανακαλύψει το άρωμα της αλήθειας και πού είναι κρυμμένο,  μιας και η έμπνευση της συγγραφής προέκυψε από την ιστορία των δύο γιαγιάδων της. Το ψυχανέμισμα χρόνων εξάλλου τής έγινε πεποίθηση  ότι η σημερινή της οντότητα είναι προέκταση και προβολή του χαρακτήρα και των βιωμάτων των προγόνων της.

Βιβλίων Γη

«…ό,τι περνάει δεν χάνεται, είναι δικό σου, προίκα και περιουσία σου, το πληρώνεις με αναμνήσεις, το εξαργυρώνεις σε παρόν».
Γυρίζει πίσω στον χρόνο, λοιπόν, την ερευνητική της ματιά, κάπου στις αρχές του 20ου αιώνα και σκαρώνει τις παράλληλες ιστορίες δύο οικογενειών με διαφορετική εντοπιότητα και καταγωγή και με μία καθημερινότητα εκ διαμέτρου αντιθετική, δημιουργώντας ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον δίπολο.
Δύο γυναίκες, η Βλάχα Βασιλική από την αυστηρή, κλειστή κοινωνία της Κλεισούρας της Πίνδου και η Σμυρνιά  Ιλαρία από την ταραγμένη Μικρά Ασία είναι οι βασικές της ηρωίδες, τόσο διαφορετικές μεταξύ τους, όσον αφορά την καταγωγή, τις αντιλήψεις, τις εμπειρίες και τα βιώματα, αλλά και τόσο ίδιες στον δυναμισμό, την αντοχή στις δυσκολίες του πολέμου, τις κακουχίες και τις αντίξοες συνθήκες και με το ίδιο στεφάνι στο κεφάλι· αυτό της μοιραίας γυναίκας. Μοιραίες επειδή από κοριτσάκια γίνονται γυναίκες, γεννούν παιδιά, τα μεγαλώνουν, στηρίζουν την οικογένειά τους στις δυσκολίες, αλλά αυτή η εσωτερική φλόγα που καίει μέσα τους και ο σύνθετος χαρακτήρας τους πολλές φορές τις οδηγεί στα όρια, έτοιμες να διαλύσουν τα πάντα για έναν έρωτα τυλιγμένο στην αχλή του μύθου… Γιατί ο έρωτας είναι ο άξονας και η ραχοκοκαλιά αυτού του επικού μυθιστορήματος. Ο έρωτας της περήφανης Βασιλικής για τον νιόφερτο συντοπίτη της που ήρθε από την Αμερική κρατώντας ένα ζευγάρι κατάλευκα γάντια…

«Άσπρη ζωή, ευτυχισμένη ζωή», σκέφτηκε…

Στα απέναντι παράλια του Αιγαίου, η φτωχή Λαρώ  θα αγαπήσει βαθιά, πονετικά και ανέλπιδα τον Οκάν, τον γιο της καλόκαρδης αφεντικίνας της.
«Η αλήθεια για την ομορφιά,  βρίσκεται εκεί όπου αναπαύεται η καρδιά μας,  και όμορφο βλέπουμε αυτόν που θέλει η ψυχή μας και όχι αυτόν που νομίζουν οι άλλοι ότι μας ταιριάζει».

Βιβλίων Γη

Στο πρώτο μέρος της τριλογίας συμπορευόμαστε με τους ήρωες πότε στα δύσβατα βουνά της Πίνδου,  στις κορφές και στα χειμαδιά και άλλοτε, με έναν ευφυή συγγραφικό διακτινισμό,  στην Ανατολή. 
Τη ζωή της μικρής Βασιλικής  σημαδεύουν οι θάνατοι, οι πόλεμοι, το μεγάλωμα και η στήριξη στα αδέλφια της, αλλά και η αυστηρότητα της φυλής, οδηγώντας τη να σμιλέψει έναν δυναμικό χαρακτήρα. Η επανάσταση της εφηβείας της έρχεται με τη μορφή του κεραυνοβόλου έρωτα που την οδηγεί στην Αμερική.
Η ζωή της Ιλαρίας είναι πιο περιπετειώδης και περίπλοκη. Από πολύ φτωχή οικογένεια της Σμύρνης, αναγκάζεται προς αναζήτηση καλύτερης τύχης να φύγει στην Κωνσταντινούπολη, αλλά όχι για πολύ.
«Η δυστυχία έχει πολλά πρόσωπα. Το χειρότερο είναι η ατίμωση, άκου κι εμένα…»
Ένα καράβι φέρνει την ίδια και τον πατέρα της στη Μυτιλήνη. Ζωή δύσκολη, πικρή, γεμάτη απογοητεύσεις.
«Όταν έφτασαν στη Μυτιλήνη,  μόλις πάτησαν το πόδι τους στην προκυμαία και τυφλώθηκαν από τον λαμπερό ήλιο,  έμαθαν τα ευχάριστα: ο ελληνικός στρατός προέλαυνε στο εσωτερικό της Ασίας, μία μία οι πόλεις και τα χωριά παραδίνονταν, νίκη λαμπρή της Ελλάδας.
— Αχ, πατέρα, γιατί φύγαμε; σπάραξε η Ιλαρία.
Κούνησε εκείνος το κεφάλι και:
— ο Θεός να με βγάλει ψεύτη, δεν είναι για καλό… μουρμούρισε, κάνοντας τον σταυρό του και φιλώντας το χώμα της νέας πατρίδας».

Όντας ακόμα στη Μυτιλήνη,  καταφθάνουν τα  μαύρα νέα της Μικρασιατικής Καταστροφής και οι πρώτοι ταλαίπωροι πρόσφυγες. Η μοίρα  κατόπιν τη φέρνει  στη Θεσσαλονίκη, εκεί, στη γειτονιά των Κάστρων.

Στο δεύτερο μέρος της τριλογίας,  μυστικά και  κρυμμένες αλήθειες αρχίζουν σιγά σιγά να αποκαλύπτονται και τα σκηνικά να εναλλάσσονται πότε σε παρόντα χρόνο και πότε σε παρελθοντικό με τη δεινότητα έμπειρου κινηματογραφιστή.
Σκηνές μοναδικής ομορφιάς από τα τοπία της Πίνδου, από το πολυτραγουδισμένο πούσι του Βοσπόρου, τα μαγευτικά δειλινά της Θεσσαλονίκης, τις ομορφιές της Μυτιλήνης, σκηνές από το αμερικανικό όνειρο της Νέας Υόρκης, αλλά και θλιμμένες ματιές απέναντι, στα καμένα της Σμύρνης…
Στο τρίτο μέρος και αφού οι Μοίρες, Λάχεσις,  Άτροπος και Κλωθώ  έχουν εξαντλήσει όλη τους τη φαντασία, παίζοντας με τις τύχες των ηρώων, οι δύο γυναίκες γνωρίζονται και ανακαλύπτουν ότι τις συνδέουν στενοί συγγενικοί δεσμοί αίματος, αγάπης, φιλίας και έρωτα ανεκπλήρωτου.. Η προσέγγισή τους θα είναι σχετικά εύκολη, αφού ο χρόνος που πέρασε έχει λειάνει τους χαρακτήρες.

Βιβλίων Γη


Δίπλα στις βασικές ηρωίδες γεννιούνται,  μεγαλώνουν, ερωτεύονται, πολεμούν, επιζούν ή πεθαίνουν,   ένα πλήθος ανθρώπων που ο καθένας με την παράπλευρη ιστορία του συμπληρώνει το υπέροχο ψηφιδωτό της πλοκής. Πολύχρωμες ιστορίες τόσο πλεγμένες μεταξύ τους που θα χρειαστεί πολλές φορές να επαναληφθούν μονόλογοι εσωτερικοί και απολογισμοί από την οπτική του κάθε ήρωα για να μην χαθεί από τον αναγνώστη το νήμα της ζωής τους.  Οδοιπορούν όλοι σε παράλληλους μεσημβρινούς, που πότε συγκλίνουν και πότε απομακρύνονται, αλλά τότε είναι που ζωντανεύουν τα χρώματα των αναμνήσεων.
Το υπέροχο αυτό πόνημα της Μαίρης Κόντζογλου χαρίζει στον αναγνώστη πολλές, έντονα φορτισμένες στιγμές, προκαλεί, χωρίς να εκβιάζει, αυθόρμητα συναισθήματα τρυφερότητας και συμπάθειας για τους ήρωες, ακόμη και για τους πιο σκοτεινούς.. Αυτό φυσικά οφείλεται στη μαγική της ικανότητα σκιαγράφησης των χαρακτήρων. Με τρόπο μοναδικό μπήγει βαθιά το νυστέρι-πένα της κάτω από την επιφάνεια, ξεφλουδίζει τις ψυχές τους, αφουγκράζεται τις σκέψεις και τα συναισθήματά τους, αποκαλύπτοντας στον αναγνώστη ανθρώπους αληθινούς, ήρωες τρωτούς,  ακέραιους αλλά και παθιασμένους. Ανθρώπους που αψηφούν τα κοινωνικά στερεότυπα της εποχής τους,  που κάνουν τραγικά λάθη,  θαρραλέους αλλά και αδύναμους, τίμιους αλλά και ανέντιμους, ανθρώπους που ψάχνουν να βρουν την ταυτότητά τους, που νοσταλγούν βασανιστικά την πατρίδα τους,  ήρωες-μάρτυρες που θυσιάζουν στην πυρά τον μεγάλο, ανεκπλήρωτο  έρωτά τους, προκειμένου να μη στερήσουν την ευτυχία από κάποιους άλλους αγαπημένους τους.

Τι πρόσωπο έχει η αγάπη όταν δεν καθρεφτίζεται στα μάτια του άλλου;

Πώς μαραίνεται το χαμόγελο όταν δεν ανθίζει στα λατρεμένα χείλη;

Σε ποια ερημικά μονοπάτια παραπατάει ο πόθος όταν δεν ταξιδεύει στο αγαπημένο κορμί;

Ποιός παίρνει τη θέση του έρωτα στον θρόνο της καρδιάς

Υπάρχει άραγε απιστία όταν δεν αγαπάς; Υπάρχει απιστία όταν δεν σ’ αγαπάνε;

Βιβλίων Γη

Με την άρτια ψυχογράφηση, λόγου χάριν, του Αδάμου και του Ισίδωρου η συγγραφέας καταφέρνει να αγγίξει την ένταση της αρχαίας τραγωδίας, αλλά  και της ύβρεως.

Ποιος μπορεί να λεηλατήσει το θάνατο;

…σαν χνούδι ανέβηκε η ψυχούλα του στον ουρανό…

Όταν χάνεις τον δικό σου τον άνθρωπο,  είναι ο πιο νέος του κόσμου.

Η σαγηνευτική γραφή της υπηρετεί επάξια την Τέχνη του Λόγου, προσαρμόζεται με δεξιοτεχνία στον χρόνο, στον τόπο, ακόμη και στην ηλικία, όπως όταν γίνεται τρυφερή και ευαίσθητη  περιγράφοντας τους χαρακτήρες-παιδιά, μιμούμενη τις πλάγιες, πονηρές  ματιές τους και τις αθώες σκέψεις τους.
Πολλές φορές ο αναγνώστης θα σταματήσει να περιεργαστεί την ομορφιά μιας λέξης, μιας φράσης, ή μιας ντοπιολαλιάς ξεχασμένης,  πού όμως κάτι θα του θυμίζει…(μπογαλάκι, κουκουλάρι, χαζά χαμένα).
Οι ερωτηματικές προτάσεις που εκφράζουν ενδόμυχες σκέψεις και απορίες συνιστούν ακόμη ένα υπέροχο προσωπικό χαρακτηριστικό της γραφής της, όπως και το υπαινικτικό της χιούμορ.
Πρόκειται για μία απολαυστική τριλογία που αφορά δύο φαμίλιες και την ιστορία τους σε μία περίοδο πενήντα περίπου χρόνων, περίοδο ταραγμένη από τους  Βαλκανικούς Πολέμους, τη Μικρασιατική Καταστροφή,  λαβωμένη με το μικρασιατικό τραύμα, τον εκτοπισμό και την αναζήτηση νέας πατρίδας, μέχρι τη Γερμανική Κατοχή. Όχι δεν είναι ένα αμιγώς ιστορικό μυθιστόρημα αλλά είναι βαθιά ανθρώπινο και κοινωνικό. Ένα μυθιστόρημα με εξαιρετικούς χαρακτήρες και πλοκή που δεν αφήνει τον αναγνώστη να χαλαρώσει,  κυρίως όμως, χαρίζει το στοιχείο που ονομάζεται  «ηδύτητα ανάγνωσης».

Κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μεταίχμιο












Σχετικά Άρθρα