ΠΑΠΥΡΟΣ: Η περιπέτεια του βιβλίου από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα,IRENE VALLEJO

Βιβλίων Γη

Γράφει η Νατάσα Μουτούση

«Διαβάζω σημαίνει ακούω μουσική σε λέξεις», δηλώνει η Irene Vallejo και εκδηλώνει με κάθε τρόπο τη λατρεία της για το βιβλίο, την κλασική λογοτεχνία και τους αρχαίους τραγικούς. Με κλασικές σπουδές στη Φιλολογία, κρατάει γερά τη γραφίδα της με σταθερότητα και αυτοπεποίθηση και γράφει μία επιστημονική πραγματεία με ιστορικό υπόβαθρο τη δημιουργία της γραφής και την εξελικτική της πορεία στο βιβλίο. Ξεφεύγει αναμφίβολα από τα στενά πλαίσια του δοκιμίου, και με έναν ανάλαφρο άμεσο λόγο και γοητευτικό μεταγγίζει στον αναγνώστη γνώσεις που αναδύουν αρώματα περιπέτειας με έντονο το ενδιαφέρον, γόνιμη την περιέργεια και ένταση για μάθηση. Το έργο έχει διακριθεί με βραβεία από τις πρώτες μέρες κυκλοφορίας του και μεταφράζεται ήδη σε πάνω από 30 χώρες.

Έχουμε τη συνήθεια κάποιοι αναγνώστες να κρατάμε άπειρες σημειώσεις διαβάζοντας ένα ανάγνωσμα, επισημαίνοντας σημεία ιδιαίτερου ενδιαφέροντος που επιθυμούμε να κρατήσουμε στη μνήμη. Στην περίπτωση που αφορά την ανάγνωση του «Παπύρου» συνειδητοποιούμε ότι σε κάθε μία από τις περίπου 500 σελίδες του βιβλίου αυτού, η επιθυμία μας σε σημειώσεις συναγωνίζεται σε αριθμό τις ίδιες τις σελίδες του βιβλίου .Κάθε σελίδα του είναι μία νέα πηγή γνώσης που κινητοποιεί το ενδιαφέρον για την καταγραφή της.

Βιβλίων Γη

Με αφηγηματική δεινότητα και έχοντας αντλήσει πληροφορίες από έναν απίστευτο όγκο βιβλιογραφίας, η συγγραφέας καταθέτει γνώσεις και τις μεταλαμπαδεύει στον αναγνώστη δίνοντάς του τη «σκυτάλη» της αποκτηθείσας μάθησης να την παραδώσει με τη σειρά του στον επόμενο αναγνώστη και εκείνος στον επόμενο….στον επόμενο…Συγγράφει ένα βιβλίο, μία παρακαταθήκη για τις επόμενες γενιές, ένα έργο με μία δυναμική που διευρύνει τους ορίζοντες με τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό να είναι το ορόσημο. Με μία γλώσσα απλή και κατανοητή και ύφος με στοιχεία χιούμορ, περιγράφει την εξέλιξη του γραπτού λόγου, τη δημιουργία της λογοτεχνίας από την ποίηση στον πεζό λόγο, αναφερόμενη σε όλους τους Μεγάλους που διαμόρφωσαν πνευματικά τον κόσμο στους αιώνες .Σταδιακά παρεμβάλλει βιώματα από τη σχολική της ηλικία και τις μεταγενέστερες προσωπικές της εμπειρίες με τον χαρακτήρα της γραφής της σε πλήρη αμεσότητα με τον αναγνώστη. Παραλληλίζει γεγονότα και καταστάσεις της κάθε εποχής με γνωστά ονόματα της τέχνης, πρόσφατες κινηματογραφικές ταινίες, λογοτεχνικά έργα και μουσικές. Μία αξιοπρόσεκτη πρωτοτυπία!

Ο τίτλος του βιβλίου της Irene Vallejo,«ΠΑΠΥΡΟΣ», αναφέρεται ευθέως στο πασίγνωστο, υπέροχο αυτό φυτό που φύεται στις υγρές όχθες του θεϊκού Νείλου ποταμού και δίνει την οργανική πρώτη ύλη, η οποία με την κατάλληλη επεξεργασία έγινε η γραφική ύλη, που συνετέλεσε στη διάδοση κάθε είδους πληροφορίας με τον εύκολο τρόπο μεταφοράς της. Από την τρίτη χιλιετία π.Χ., οι Αιγύπτιοι ανακαλύπτουν ότι μπορούν να κατεργαστούν λωρίδες από τα φύλλα του εσωτερικού του κορμού του φυτού, επάνω στα οποία μπορούν να αποτυπώσουν μηνύματα, ποιήματα και ιστορίες και από την πρώτη χιλιετία διαδίδουν την εφεύρεσή τους. Συντελείται η πρωτόγονη παγκοσμιοποίηση που ονομάζεται ελληνιστικός κόσμος με την άνθηση της λογοτεχνίας.

Βιβλίων Γη

Η μεταφορά σε πηλό γραπτών μηνυμάτων προηγείται του παπύρου στην περιοχή της Μεσοποταμίας, όπου ο πηλός είναι άφθονος. Οι Σουμέριοι χαράζουν σύμβολα, μορφές και ζωγραφιές, ψήνουν τον πηλό και η διατήρησή του είναι πλέον γεγονός. Η καταγραφή σχημάτων σε πέτρα, ξύλο, μέταλλο και ελεφαντόδοντο αποτελεί το πρώτο γραφικό υλικό ,αλλά ο πάπυρος της Αιγύπτου, με την καινοτομία του μεγαλύτερου χώρου γραφής και εύκολης μεταφοράς, ξεχώριζε πάντα. Είχε να ανταγωνιστεί κάποια στιγμή μόνο το αντίπαλο δέος της Αλεξάνδρειας, την Πέργαμο, με την επιτυχία της τελειοποίησης της γραφής σε δέρμα ζώου, της γνωστής «περγαμηνής», που παραπέμπει στο σημερινό τατουάζ. Η θανάτωση όμως μεγάλου αριθμού ζώων και το ότι ήταν κατά κύριο λόγο προνόμιο των πλουσίων, που είχαν ζώα στην ιδιοκτησία τους, κατατάσσει την περγαμηνή σε κατώτερη κατηγορία παραγωγής.

Η εφεύρεση του αλφάβητου γκρεμίζει παλιούς τοίχους και ανοίγει νέες πόρτες παγκόσμια με ένα αχανές φυτώριο λέξεων στο μέλλον.

Η εφεύρεση του αλφάβητου γκρεμίζει παλιούς τοίχους και ανοίγει νέες πόρτες παγκόσμια με ένα αχανές φυτώριο λέξεων στο μέλλον. Η πρώτη Φοινικική γραφή το 1000 π.Χ., η καταγωγή του ονόματος του βιβλίου από την παλιά πόλη της Βύβλου του Λιβάνου, οι εξελιγμένες μορφές των λέξεων “paper” και “liber” είναι μερικές από τις πολλές πληροφορίες που αποκτά ο αναγνώστης από το αξιόλογο αυτό βιβλίο. Γιατί δεν είναι ένα απλό βιβλίο. Είναι ένα ρηξικέλευθο έργο που το αποτελούν ομόκεντροι κύκλοι, κάθε ένας από τους οποίους περικλείει θέματα που σχετίζονται με την ανάπτυξη της λογοτεχνίας και των επαγγελμάτων που δημιουργούνται με την πάροδο του χρόνου.

Ο Σωκράτης, γνωστός λάτρης του προφορικού λόγου, είναι πολέμιος της γραφής και της γραπτής αποστήθισης. Περιδιαβαίνει χώρους για ομιλούντες περιπάτους ως εξαιρετικός συζητητής και απαξιώνει μετά βδελυγμίας τον γραπτό λόγο. Το αντίθετο πράττει ο μαθητής του ο Αριστοκλής, που δεν είναι άλλος από τον πασίγνωστο με το παρωνύμιο «Πλάτων». Ο Αριστοτέλης όμως εγκαταλείπει την «προφορικότητα» και συγκεντρώνει μία πλούσια συλλογή βιβλίων που θα εμπνεύσει την ιδέα της ίδρυσης της Βιβλιοθήκης της Αλεξάνδρειας. Ο Δημήτριος Φαληρέας είναι ο πρώτος βιβλιοθηκονόμος με τη φαεινή ιδέα, επί βασιλείας του Πτολεμαίου Α’, να ιδρύσει την ξακουστή Βιβλιοθήκη στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου, στο νησί του Φάρου, όπου ιδρύεται και το Μουσείο, ο ιερός τόπος λατρείας των μουσών, οι θεότητες της έμπνευσης και κόρες της Μνημοσύνης.

Βιβλίων Γη

Η φήμη της εμβληματικής Βιβλιοθήκης της Αλεξάνδρειας προσδίδει μία αίγλη στη χώρα που ξεπερνά τον τόπο και χρόνο με τους ρόλους παπύρου με τα αυθεντικά χειρόγραφα κείμενα να κοσμούν τις αίθουσες της και να υπερβαίνουν σε αξία τον πραγματικό πλούτο της εποχής. Η Κλεοπάτρα, που δεν στερείται πλούτου, αντικρίζει τον Μάρκο Αντώνιο να αποθέτει στα πόδια της 200.000 βιβλία ως δώρο για τη Βιβλιοθήκη, μία πράξη που αποδεικνύει τη μεγάλη σημασία που έδιναν στον πνευματικό αυτό πλούτο της Βιβλιοθήκης, που συγκεντρώνει την οικουμενικότητα και γίνεται ένας φιλόξενος χώρος ετερόκλητων λαών και διαφορετικών γλωσσών καταργώντας τα περιορισμένα σύνορα.

Η ιστορία της λογοτεχνίας ξεκινά περίπου 1500 χρόνια πριν τον Όμηρο, τον 23ο αιώνα π.Χ. Η Ιλιάδα όμως και η Οδύσσεια είναι μαζί τα κατ’ εξοχήν λογοτεχνικά αρχέτυπα που γνώριζε ο πνευματικός κόσμος πριν ακόμα την διάδοση της γραφής. Όταν τα λόγια ήταν ακόμα φτερωτά -«έπεα πτερόεντα» κατά τον Όμηρο. Στην αναφορά των μεγάλων μορφών ανά χρονική περιόδο, δεν παραβλέπονται τα ονόματα της ποιήτριας Σαπφούς και της φιλοσόφου Υπατίας. Το ξεκίνημα της Ρωμαϊκής Λογοτεχνίας γίνεται το 240 π.Χ. με τους ισχυρούς της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας να έχουν το προνόμιο και την πρόσβαση στο βιβλίο αναγνωρίζοντας τη μεγάλη αξία του. Παρά το γεγονός ότι οι Ρωμαίοι διακρίνονται περισσότερο για τη πολεμική τους δεινότητα, αποδέχονται την ανωτερότητα του Ελληνικού πολιτισμού.

Βιβλίων Γη

Η Ελλάδα το επινοεί και η Ρώμη το θέλει.

Τα «αρχεία» που κοσμούν τις παλιές δημόσιες βιβλιοθήκες και ο τρόπος ταξινόμησής τους βρίσκονται σε μία άμεση συνάφεια με το σημερινό διαδίκτυο. Με τον ίδιο τρόπο ο αναγνώστης ξεκινά πάντα ένα ταξίδι μακριά από τον πραγματικό του κόσμο, με την πλευρική κίνηση των ματιών του να διατρέχει με το βλέμμα γράμματα και σειρές που έχουν νόημα, αλλά καμμία σχέση με τον κόσμο που τον περιβάλλει. Το ορθογώνιο σχήμα του κειμένου επικρατεί ως το κατάλληλο να «αγκαλιάζει» ήρεμα την ακτίνα του βλέμματος. Το πάθος του συλλέκτη βιβλίων μοιάζει με εκείνο του ταξιδευτή. Κάθε βιβλίο γίνεται το διαβατήριο για άλλο τόπο και η ανάγνωση πυξίδα που δείχνει τον δρόμο στο άγνωστο που θέλει ο αναγνώστης να κατακτήσει.

Η εφεύρεση του βιβλίου είναι ένας θρίαμβος της ανθρωπότητας, σύμμαχος της προόδου ενάντια στη λήθη. Και οι αναγνώστες εύλογα ανταποκρίνονται στα ερεθίσματα και παίρνουν πρωταγωνιστικό ρόλο στο μαθησιακό «αμφιθέατρο».

Κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μεταίχμιο

El infinito en un junco:
La invención de los libros en el mundo antiguo”
Irene Vallejo Moreu
IRENE VALLEJO

Μετάφραση Κλεοπάτρα Ελαιοτριβιάρη

Σχετικά Άρθρα

Ο ιστότοπος προστατεύεται!