Η ΥΠΟΣΧΕΣΗ, DAMON GALGUT

Βιβλίων Γη

Γράφει Η Μαρία Σιταρίδου-Τρουλάκη

Η Υπόσχεση του Damon Galgut και η υπόσχεση της ιστορίας για τη Ν. Αφρική .Το πρωτοποριακό σε ύφος και δομή αφήγησης βιβλίο τιμήθηκε με το βραβείο Booker 2021. Το σκεπτικό της κριτικής επιτροπής ήταν: «…. Καταλήξαμε ομόφωνα σε ένα βιβλίο που χειρίζεται με μαεστρία τη φόρμα και τη σπρώχνει σε νέους δρόμους σε ένα βιβλίο με απίστευτα αυθεντική και ρέουσα φωνή σε ένα βιβλίο με βαρύνουσα ιστορική και συμβολική σημασία».

Μαεστρία στη φόρμα λοιπόν και ναι, αυτό είναι το δυνατό, έξυπνο στοιχείο του βιβλίου. 

Η πλοκή της μυθοπλασίας είναι χωρισμένη σε τέσσερις χρονικές ενότητες διάρκειας δεκαετίας που αφορούν αντίστοιχα την κηδεία καθενός από τα μέλη μιας οικογένειας λευκών Νοτιοαφρικανών. Πίσω από τις ταφές παρελαύνει η ιστορία της Νότιας Αφρικής από το 1986 μέχρι το 2018 περίπου.

Βιβλίων Γη

Υπάρχει ένας αφηγητής  «ος τα πανθ’ ορά» που μπαινοβγαίνει στις ζωές, στο μυαλό και στην ψυχή των ηρώων σχεδόν αυθαίρετα, τους παρατηρεί, τους επικρίνει, τους σατιρίζει, άλλες φορές μονολογεί και σαρκάζει και άλλες φορές αυτολογοκρίνεται χιουμοριστικά όταν.. «ξεφεύγει». 

Εξαιρετική η αφηγηματική τεχνική του συγγραφέα που μεταπηδά από το πρώτο πρόσωπο στο τρίτο, από τον ένα χαρακτήρα στρέφεται απότομα σε άλλον πετυχαίνοντας έτσι μία αμεσότητα και προσέγγιση τόσο ζωντανή, ώστε οι ήρωες είναι σαν να συνομιλούν απευθείας με τον αναγνώστη. Την επόμενη στιγμή, ο αφηγητής αποχωρεί απότομα από το πλάνο αφήνοντας μισοτελειωμένη την πρόταση,  και από το παρασκήνιο απρόσωπα, τους επιπλήττει σκληρά, σχεδόν κυνικά. Με κινηματογραφική ταχύτητα ροής περιδιαβαίνει τους χώρους, μπαινοβγαίνει σε δωμάτια – εικόνες μαγικού ρεαλισμού σε πολλά σημεία της μυθοπλασίας – πετάει κατοπτεύοντας το σκηνικό δράσης από ψηλά  και ξαφνικά… απότομη παύση επειδή ακούστηκε το κουδούνισμα ενός τηλεφώνου…

Υπάρχει χώρος έκφρασης για όλους τους λευκούς ήρωες αλλά όχι για τους μαύρους. Ο συγγραφέας τούς σκιαγραφεί σαν σιωπηλές φιγούρες, σαν αμίλητες σκιές, χωρίς γνώμη. Κατά μία δική του εκδοχή,  οι λευκοί αδυνατούν ή δεν επιθυμούν να κατανοήσουν τη μαύρη ψυχή, ακριβώς για να μη βρεθούν μπροστά στην ενσυναίσθηση της ανθρωπιάς τους, πράγμα που θα άλλαζε τη δυναμική των ρόλων στην καθημερινότητα.

Οι φυλετικές διακρίσεις, ο πόνος της απώλειας, η σκληρή κληρονομιά του απαρτχάιντ και το εθνικό τραύμα, οι λέξεις που ταξιδεύουν στον εγκέφαλο και γίνονται τραγικές εικόνες, η δύναμη της υπομονής, ο αμφιλεγόμενος ρόλος του κλήρου, ο σεξουαλικός προσδιορισμός, τα διαφορετικά θρησκεύματα είναι πολλά από τα θέματα που θίγει το βιβλίο.

Βιβλίων Γη

Είμαστε το έθνος ουράνιο τόξο. […] Η ασάφεια του Θεού τους ενώνει για λίγο, πριν τους χωρίσουν πάλι τα σαφή Του λόγια.

Μία δυσλειτουργική οικογένεια λευκών Νοτιοαφρικανών, των Σουάρτ, μένει λίγο έξω από την Πρετόρια σε ένα αγρόκτημα έχοντας κοντά τους από μικρή, τη μαύρη υπηρέτρια Σαλόμε. Στην πρώτη ενότητα, η Αμόρ, βασική ηρωίδα και μικρότερη κόρη,  όντας ακόμα παιδί, χάνει τη μητέρα της από καρκίνο. Πριν πεθάνει η μητέρα αποσπά μία υπόσχεση από τον πατέρα, ότι το φτωχόσπιτο στην άκρη του αγροκτήματος μέσα στο οποίο διαμένει η Σαλόμε θα περάσει στην ιδιοκτησία της. Παρουσία της Αμόρ, ο πατέρας συμφωνεί επιπόλαια και πρόχειρα . Μετά τον θάνατο της συζύγου του όμως, δεν αναγνωρίζει την υπόσχεση, όπως σιγά-σιγά δεν την αναγνωρίζουν και όλα τα υπόλοιπα μέλη της οικογένειας εκτός από την Αμόρ, η οποία έχει βάλει σκοπό ζωής να εκπληρώσει την επιθυμία της μητέρας της και να αποκαταστήσει τη Σαλόμε.

Στην δεύτερη ενότητα η Αμόρ χάνει τον πατέρα της από δάγκωμα φιδιού μέσα στο ιδιόκτητο πάρκο φιδιών διατηρεί. Στην τρίτη ενότητα χάνει την αδελφή της όταν ένας τύπος του υποκόσμου την απαγάγει, της κλέβει την BMW, την σκοτώνει και την «αδειάζει»  σε ένα ερημικό πάρκινγκ. Τέλος, στην τέταρτη ενότητα χάνει τον αδελφό της Άντον και απομένει μόνη. Ο Άντον, ο μοναχικός αυτός χαρακτήρας, αντιρρησίας συνείδησης, με όλα τα όνειρά του ανεκπλήρωτα, αυτοκτονεί με το κυνηγετικό όπλο του πατέρα του.

Υπάρχει ένα ψέμα στην καρδιά των πάντων και μόλις το ανακάλυψα στον ίδιο μου τον εαυτό. Έλα, ξέρασέ το. Τι πάει στραβά με σένα, άνθρωπέ μου;  Τίποτα δεν πάει στραβά μ’ εμένα. Όλα πάνε στραβά      μ’ εμένα.

Μετά τον θάνατο του αδελφού της είναι η μοναδική επιζώσα από την οικογένεια,  οπότε αναλαμβάνει να εκπληρώσει την υπόσχεση πριν εγκαταλείψει το πατρικό σπίτι για πάντα.

Η Αμόρ, ως τραγική ηρωίδα του μυθιστορήματος, χάνει τον τελευταίο αποχαιρετισμό  στην τελετή ταφής της μητέρας της καθώς κατά τη διάρκεια της νεκρώσιμης ακολουθίας, τής συμβαίνει η αιμορραγία της έμμηνης ρύσης για πρώτη φορά, πράγμα που την απομακρύνει από τον χώρο. Οδυνηρός συσχετισμός για την ίδια, μετά την τέταρτη κηδεία, εκείνη του αδελφού της, είναι πλέον στην εμμηνόπαυση και, έχοντας «θέρμες», ανεβαίνει στην κεραμοσκεπή του σπιτιού  όπως έκανε και ο ίδιος, γυμνώνει το στήθος της και αδειάζει την τέφρα του στα κεραμίδια για να τα παρασύρει η βροχή…

Ναι, να η βροχή, σαν κάποιο φτηνιάρικο λυτρωτικό σύμβολο σε μία ιστορία, πέφτοντας από τον ανταριασμένο ουρανό ομοίως πάνω σε πλούσιους και φτωχούς, ευτυχείς και δυστυχείς. Η βροχή δεν έχει προκαταλήψεις. Πέφτει τόσο στους ζωντανούς όσο και στους νεκρούς, χωρίς να κρίνει, και συνεχίζει να πέφτει έτσι ώρες ολόκληρες μέσα στη νύχτα… [….] Και όταν κοπάζει τελικά η καταιγίδα, αργά μέσα στη νύχτα, αφήνει πίσω της μία ηρεμία που στάζει

Βιβλίων Γη

Συμβολική η αλληγορία του βιβλίου, αναδεικνύει τα ανθρώπινα δράματα, την υπόσχεση που με τα χρόνια κουρελιάστηκε – η Σαλόμε γέρασε πια με το ερωτηματικό στα μάτια – καθώς και το εθνοϊστορικό δράμα του μετα-απαρχάιντ, των αθετημένων, ανεκπλήρωτων υποσχέσεων στη όμορφη χώρα των μωβ τζακαράντα.

Τίποτε από όλα τα παραπάνω όμως δε θα ήταν εύληπτο, εάν δεν υπήρχε η εξαιρετική μετάφραση της Κλαίρης Παπαμιχαήλ, η οποία με δεξιοτεχνία απέδωσε την πολυπλοκότητα του ύφους, το χαοτικό των συνομιλιών και τις περιγραφές βάθους συναισθήματος!

Εύσημα θα αποδώσω και στον επιμελητή του κειμένου!

Ένα αξιολογότατο βιβλίο που σέβεται και τιμά τον αναγνώστη!

Κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Διόπτρα – Dioptra Publications 
Μτφρ: Κλαίρη Παπαμιχαήλ  

Σχετικά Άρθρα

Ο ιστότοπος προστατεύεται!