Αλεξανδρινό Κουαρτέτο, Λώρενς Ντάρελ

Βιβλίων Γη

Γράφει η Νατάσα Μουτούση

Η τετραλογία βαπτισμένη με τα ονόματα Τζαστίν, Μπαλτάζαρ, Μαουντόλιβ και Κλέα βρίσκει την ένωσή της εδώ σε ένα ογκώδες, εμβληματικό έργο περίπου χιλίων σελίδων. Αυτοβιογραφικό εν πολλοίς ή εν μέρει, μικρή σημασία έχει για τον αναγνώστη, από τον οποίον απαιτείται μία αργή και προσεκτική ανάγνωση ώστε να βυθιστεί με όλες τις αισθήσεις στις σελίδες του, οι οποίες αν και δεν είναι ευκολοδιάβαστες, αφήνουν την επίγευση της αναγνωστικής πληρότητας.

Ο συγγραφέας στοχαστικός, σαρκαστικός και ειρωνικός, αλλά βαθιά φιλοσοφικός, είναι ασυναγώνιστος στις λυρικές περιγραφές τοπίου και τολμηρός στα ακριβέστατα σκιαγραφήματα χαρακτήρων, τους οποίους ακτινογραφεί σε κάθε κύτταρο. Οι ακτίνες διαπερνούν το σώμα και την ψυχή του κάθε ήρωα σε κάθε έκφανση της ζωής του και βγάζουν στο φως επιθυμίες και αδυναμίες. Πρόσωπα υπαρκτά ή επινοημένα κινούνται στη μυθική Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου ,όπου επιτρέπεται κάθε ακρότητα.

Με μία φιλοσοφική τέχνη στον λόγο, ο Λώρενς Ντάρελ μιλάει για την τραγωδία της απώλειας, τη μνήμη που πληγώνει και τον έρωτα που πονά. Διαβάζουμε:
«Οι αρρώστιες δεν ενδιαφέρονται για όσους θέλουν να πεθάνουν».
Για τον άνδρα:
«Κάθε άντρας είναι καμωμένος από πηλό και δαιμόνιο, και καμμιά γυναίκα δεν μπορεί να τα χορτάσει και τα δύο».
Για τη γυναίκα:
«Μόνο τρία πράγματα μπορείς να κάνεις με μία γυναίκα. Μπορείς να την αγαπήσεις, να υποφέρεις για κείνην ή να την κάνεις λογοτεχνία».

Βιβλίων Γη

Η αφήγηση έντονα γλαφυρή στο μεγαλύτερο μέρος και άκρως λογοτεχνική σε όλο το ανάγνωσμα, περιορίζεται στην αναφορά της θλιβερής ατμόσφαιρας του Μεσοπολέμου που προοιωνίζει την έκρηξη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου μόνο για την ανάγκη του χρονικού προσδιορισμού. Το ανθρωποκεντρικό κείμενο πλημμυρίζεται από στοχασμούς, μεταφορές και παρομοιώσεις σε έναν μύθο που γίνεται παραληρηματικός λόγος σε πολλά σημεία, αλλά γοητευτικός. Διακρίνεται από μία ποιητική στόφα με αναφορές στον μεγάλο Αλεξανδρινό ποιητή, τον Κωνσταντίνο Καβάφη, ο οποίος αποκαλείται ως ο «γέροντας ποιητής».

«Έναν ειρωνικό ποιητή που με τόση φυσικότητα και με τόσο ραφιναρισμένο αισθητήριο έπαιρνε τα θέματά του από τους δρόμους και τα πορνεία της Αλεξανδρείας, αλλά η παιδεία που εκείνος αντιπροσώπευε ήταν ένα είδος τράπεζας αίματος», με το μεγάλο του ακροατήριο να προσέρχεται πάντα για την απαραίτητη «μετάγγιση».

Πολλά πρόσωπα, κύρια ή δευτερεύοντα, διαπλέκονται μεταξύ τους κινούμενα γύρω από τη βασική πρωταγωνίστρια του βιβλίου, τη μαγική Αλεξάνδρεια, με την πληθώρα των λαών, των γλωσσών και των θρησκειών, τις ακραίες αντιθέσεις και την εξωτική ομορφιά να συνθέτουν έναν χρυσοποίκιλτο καμβά ενός μοναδικού πολιτισμού.
«Τώρα ακόμα κι η πόλη είχε δύο κέντρα βάρους – τον αληθή και τον μαγνητικό βορρά της φυσιογνωμίας της: κι ανάμεσά τους, η ιδιοσυγκρασία των κατοίκων της σπίθιζε άγρια σαν διαρροή ηλεκτρικής εκκένωσης».

Ο Άγγλος Ντάρλι διδάσκει σε σχολείο και συγκατοικεί με τον Γάλλο Πομπάλ που υπηρετεί στην Γαλλική Πρεσβεία. Η ζωή του συνδέεται στενά με την Εβραία Τζαστίν που τη χαρακτηρίζει μία συναισθηματική αστάθεια, τον τραπεζίτη, κόπτη το θρήσκευμα, Νεσίμ, τον αδελφό του λαγώχειλο Ναούζ και τη μητέρα τους Λάιλα. Ο Εβραίος γιατρός, ο ομοφυλόφιλος Μπαλτάζαρ και ο μορφωμένος Άγγλος Μαουντόλιβ που υπηρετεί στο υπουργείο εξωτερικών, έχουν ενεργούς ρόλους. Τέλος η χορεύτρια Μελίσα και η ζωγράφος Κλέα παίζουν καθοριστικό ρόλο στηn ταραχώδη ζωή του Ντάρλι με πολλούς άλλους δευτερεύοντες χαρακτήρες να κινούνται δορυφορικά.

Όταν κόβεις ένα λουλούδι, το κλαρί γυρνά πίσω στην αρχική του θέση. Όμως δεν συμβαίνει το ίδιο με τις σχέσεις στοργής

Ο Ντάρλι δραπετεύει για μεγάλο χρονικό διάστημα σε ένα απομονωμένο νησί του Αιγαίου, το οποίο συνδέεται ακτοπλοϊκά μόνο με τη Σμύρνη μία φορά τη βδομάδα και γράφει με την ιδιότητα πια του συγγραφέα. Συντροφιά του είναι το παιδί της Μελίσα ,ο μελωδικός παφλασμός των κυμάτων του πελάγους, τα ξένοιαστα πουλιά που πετούν ελεύθερα και τα πολύτιμα γραπτά του πάνω στα οποία απλώνει τις σκέψεις του. Διοχετεύει όλη του την ενέργεια στη συγγραφή ενός είδους πολύπλοκου ημερολογίου, διαιρεμένο σε τέσσερα μεγάλα κεφάλαια, τα οποία τιτλοφορούνται με τα ονόματα τεσσάρων προσώπων που έχουν στιγματίσει τη ζωή του. Το παρελθόν μπορεί να έχει γλιστρήσει από πάνω του από καιρό ,αλλά φθάνει η στιγμή και η συγκυρία που αισθάνεται το χρέος να ανακαλέσει στη μνήμη του πρόσωπα και εικόνες αποκοιμισμένα στο υποσυνείδητο και να τα τοποθετήσει σε ένα σημείο νέας εκκίνησης πριν πάρουν τη θέση τους στο σωστό βάθρο του τερματισμού για να τον «γιατρέψουν».

Βιβλίων Γη

Όταν επιστρέφει στην Αλεξάνδρεια αισθάνεται «σαν τον ναυαγό σε γνώριμη ξέρα», φυλακισμένος από αμέτρητες αναμνήσεις. Αφουγκράζεται τον παλμό της εποχής και τις ανάγκες της στιγμής. Ανεξέλεγκτες δυνάμεις λογικής και ευαισθησίας αντιμάχονται μέσα του στη νέα συνθήκη. Οι βόλτες του πάνω στο μικρό σκάφος που λικνίζεται στον ελαφρύ κυματισμό στα ρηχά νερά της Μαρεώτιδος λίμνης και οι όμορφοι περίπατοι στη φημισμένη Μεγάλη Κορνίς τροφοδοτούν τις μνήμες του. Το αρχέτυπο της Αλεξάνδρειας, «πριγκίπισσας και πόρνης», τον διεκδικεί και πάλι, αλλά αναπόφευκτα συντελείται το κλείσιμο του κύκλου μιας ζωής που επιδρά στον ψυχισμό του.

Όταν το παρελθόν έχει πεθάνει και το μέλλον το αντιπροσωπεύουν μόνο η επιθυμία και ο φόβος, Τι μπορείς να πεις γι’ αυτήν την παρεμβαλλόμενη στιγμή που δε γίνεται να μετρηθεί ούτε και να τη διώξεις;

THE ALEXANDRIA QUARTET, JUSTINE,BALTHAZAR,MOUNTOLIVE,CLEA,
LAWRENCE DURRELL

Εκδόσεις ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ
Μτφ: Μαριάννα Πανουτσοπούλου

Σχετικά Άρθρα

Ο ιστότοπος προστατεύεται!