Άλλες ζωές, Αμπντουλραζάκ Γκούρνα

Βιβλίων Γη

Γράφει η Νατάσα Μουτούση

Ο Αφρικανικής καταγωγής Βρετανός υπήκοος και καθηγητής πλέον Βρετανικού Πανεπιστημίου, Αμπντουλραζάκ Γκούρνα, βραβευμένος με το Νόμπελ Λογοτεχνίας το 2021,συστήνεται για πρώτη φορά στο ελληνικό αναγνωστικό κοινό με το βιβλίο αυτό, ο απόηχος του οποίου είναι βέβαιο ότι θα ακουστεί πάλι δυνατός με μία μελλοντική εκδοτική συνέχεια.

Στο βιβλίο «ΑΛΛΕΣ ΖΩΕΣ» εκδηλώνεται η επιθυμία του συγγραφέα να καταστήσει ευρύτερα γνωστή μία συγκλονιστική σελίδα της πραγματικής ιστορίας του τόπου του με επίκεντρο την ευρωπαϊκή αποικιοκρατία στις Ανατολικές Αφρικανικές περιοχές, τον περασμένο αιώνα, και τις επιπτώσεις της στον πληθυσμό, ο οποίος έχει υποφέρει τα πάνδεινα κάτω από τη σκληρή «μπότα» του κατακτητή. Το διαφορετικό στη δεδομένη καταγραφή είναι ότι αυτή τη φορά περιγράφεται ο αποικιοκρατικός επεκτατισμός με την πένα ενός «ντόπιου», ενός «ιθαγενή», όπως συνήθιζαν να αποκαλούν τους κατοίκους οι Ευρωπαίοι.

Συνδυάζοντας ιστορικά στοιχεία μιας εποχής άγνωστης σε πολλούς αναγνώστες, η μυθιστορία εξελίσσεται σε ένα ακριβές ιστορικό πλαίσιο με σημείο εκκίνησης τις αρχές του 20ου αιώνα και εστιάζει στις άλλες ζωές των Αφρικανών, τις τόσο διαφορετικές από εκείνες των Γερμανών και Βρετανών που αντιμάχονται επιδιώκοντας την επικράτηση στη περιοχή .Ο συγγραφέας, με μία λιτή και ανεπιτήδευτη αφήγηση, και με την εξαιρετική μετάφραση του έργου από την Κατερίνα Σχοινά, οδηγεί τον αναγνώστη να «πατήσει» τα χώματα που εκείνος έχει πατήσει σε μία ραγισμένη γη και να αισθανθεί τις δονήσεις του αιματοβαμμένου εδάφους. Αφήνει τον αναγνώστη να αντιληφθεί το χάσμα του πολιτισμού μεταξύ Δύσης και Ανατολής, να συγκλονιστεί από την αμφίβολη τύχη του πρόσφυγα, τη σκληρότητα του ρατσισμού και τον παραλογισμό του πολέμου. Βασικό του μέλημα η ανθρώπινη ζωή σε όλες τις εκφάνσεις με την ασχήμια και την αρετή να ενδημούν μέσα στην ανθρώπινη φύση.

Βιβλίων Γη

Η ιστορία διατρέχει μία συνταρακτική περίοδο αρκετών χρόνων με τον πόλεμο μεταξύ των Γερμανικών και Βρετανικών αποικιοκρατικών δυνάμεων για τον έλεγχο της Ανατολικής Αφρικής μέχρι την ανεξαρτησία της Τανγκανίκα, της σημερινής Τανζανίας το 1960, και την αναχώρηση των Βρετανών το 1961.Οι εχθροπραξίες των αποικιοκρατών είναι σκληρές και αιματηρές με τον ποταμό Ρουφίτζι να πλημμυρίζει, να πλήττει τους ανθρώπους με τον πυρετό του μαύρου νερού, να τους προξενεί τον θάνατο και, όσοι τυχεροί επιβιώνουν, να κατασπαράζονται από τους αδηφάγους κροκόδειλους, που ξεχύνονται παντού, ενώ οι ύαινες ξεθάβουν με αγριότητα τους νεκρούς τους.

Σας θέλουμε όλους πειθαρχημένους και υπάκουους και σκληρούς πέρα από κάθε φαντασία….τυφλά όργανά μας

Τα στρατιωτικά σώματα αποτελούν στρατοί από Αφρικανούς μισθοφόρους, γηγενείς, μεγαλωμένους μέσα στη στέρηση και τον πόνο. Είναι οι «ασκάρι», οι οποίοι συνδράμουν ακούσια ή εκούσια και απαρτίζουν τις δυνάμεις που πολεμούν, υποταγμένοι στις διαταγές των αξιωματικών που υπηρετούν πιστά. Ξένες Δυνάμεις διεξάγουν συγκρούσεις και διεκδικούν τη δική τους γη, ενώ εκείνοι βρίσκονται εγκλωβισμένοι σε μία ανεξέλεγκτη συνθήκη. «Σας θέλουμε όλους πειθαρχημένους και υπάκουους και σκληρούς πέρα από κάθε φαντασία…τυφλά όργανά μας», τους διατάζουν.

Το βιβλίο χωρίζεται σε τέσσερις θεματικές ενότητες, αποτελούμενες από δεκαπέντε μικρότερα κεφάλαια. Ο αναγνώστης ταξιδεύει σε εξωτικά μέρη πίσω στον χρόνο όπου οι «άλλες ζωές» καταπιέζονται από την ταξική διαφορά, τη διάχυτη βία, την κοινωνική ανισότητα, τον απύθμενο μισογυνισμό και τις προκαταλήψεις.

Άκουσα ότι έμαθες να γράφεις.
Ποιος ο λόγος να ξέρει να γράφει ένα κορίτσι;

Η απαγόρευση στις γυναίκες επιβάλλεται αυστηρά σε κάθε είδος μάθησης και προόδου και ακολουθείται από σκληρή τιμωρία σε περίπτωση ανυπακοής. Και εκείνες, υποταγμένες, αναγκάζονται να κινούνται αόρατες μέσα στις σκιές.

Οι πρωταγωνιστές, ο Χαλίφα, ο Ιλιάς, ο Χάμζα και η Αφίγια περιβάλλονται από μία πλειάδα δορυφορικών δευτερογενών χαρακτήρων, μιλούν Σουαχίλι, μαθαίνουν με δυσκολία, όταν τους επιτρέπεται, ευρωπαϊκές γλώσσες, διδάσκονται κατ’ εξαίρεση σε αντίξοες συνθήκες γραφή και ανάγνωση και, με το τέλος του πολέμου, όσοι έχουν σωθεί, προσπαθούν να μαζέψουν τα κομμάτια τους και να ορθοποδήσουν ταξιδεύοντας στην Ευρώπη.

Ο πόλεμος σάρωσε από την καρδιά του όλα αυτά τα τρυφερά συναισθήματα και του αποκάλυψε συγκλονιστικές εικόνες κτηνωδίας που του δίδαξαν την ταπεινότητα. Τούτες οι σκέψεις τον πλημμύρισαν με θλίψη, την οποία θεωρούσε αναπόδραστη ανθρώπινη μοίρα

Ο Χαλίφα είναι μουσουλμάνος από Ινδό πατέρα και Αφρικανή μητέρα. Θα βρεθεί στην Ανατολική Ακτή με τον πατέρα του να δουλεύουν μαζί στο κτήμα ενός γαιοκτήμονα. Θα αλλάξει δουλειές μέχρι να γνωρίσει τον έμπορο Αμούρ Μπιασάρα και, ως βοηθός γενικών καθηκόντων, θα δεχθεί σύζυγο την Άσα ως δώρο εκτίμησης από το αφεντικό του. Συναντά τη νύφη πρώτη φορά μετά τον γάμο που γίνεται ερήμην της. Ο εντεκάχρονος Ιλιάς το σκάει από το φτωχικό του σπίτι και μετά από πολύχρονες περιπέτειες τον κλέβει ένας ασκάρι και τον μεταφέρει σε μία φάρμα που διευθύνεται από έναν Γερμανό. Η ανάγκη τον κάνει να συμπαθεί τους Γερμανούς και σκέπτεται να καταταγεί στον στρατό τους, αφού εξασφαλίσει τη ζωή της αδελφής του, της Αφίγια, που έχει συναντήσει μετά από δέκα ολόκληρα χρόνια. Ο Χάμζα δραπετεύει ανάπηρος από τον γερμανικό στρατό και συνεχίζει τις περιπλανήσεις του, έναν τρόπο ζωής που γνωρίζει καλά ως φυγάς όλη τη ζωή του. Αναρρώνει για δύο χρόνια σε μία ιεραποστολή, σε μία εποχή που ο κόσμος είναι ανάστατος από την εκθρόνιση του Κάιζερ στη Γερμανία και την επανάσταση των μπολσεβίκων με τη δολοφονία του Τσάρου στη Ρωσία.

Η ζωή τους διδάσκει και τους κάνει να φιλοσοφούν:
«Η καλή τύχη δεν είναι ποτέ μόνιμη. Δεν μπορείς να είσαι ποτέ βέβαιος για το πόσο θα διαρκέσουν οι καλές στιγμές ή πότε θα ξανάρθουν. Η ζωή είναι γεμάτη απρόοπτα και λύπες, πρέπει ν’ αναγνωρίσουμε τις καλές στιγμές, να είμαστε ευγνώμονες γι’ αυτές και να ενεργούμε με αυτοπεποίθηση».

ΒΡΑΒΕΙΟ ΝΟΜΠΕΛ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ 2021
Στη βραχεία λίστα για το βραβείο ORWELL πολιτικής μυθοπλασίας 2021
Υποψήφιο για το βραβείο WALTER SCOTT

Κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ψυχογιός

Μετάφραση: Κατερίνα Σχοινά

Σχετικά Άρθρα

Ο ιστότοπος προστατεύεται!