Το Γεγονός, Annie Ernaux

Bibl;ivn Gh

Γράφει η Μαρία Σιταρίδου-Τρουλάκη

Πιστεύω ότι το κάθε βίωμα, όποιο και αν είναι αυτό, ενέχει το αναφαίρετο δικαίωμά της καταγραφής του. Δεν υπάρχει υποδεέστερη αλήθεια.

Ανί Ερνώ

Η Ανί Ερνώ (Annie Ernaux), η αναγνωρισμένη σύγχρονη Γαλλίδα συγγραφέας, μόλις τώρα στα ογδόντα δύο της λαμβάνει τη διεθνή αναγνώριση που της αξίζει με το Νόμπελ Λογοτεχνίας 2022 για το σύνολο του έργου της, καθώς χάραξε έναν νέο δρόμο, αυτόν της λογοτεχνίας των απομνημονευμάτων με υλικά σε επιτυχημένη αναλογία τη μνήμη, τη μυθοπλασία και την ενδοσκόπηση.

Σύμφωνα με το σκεπτικό της Σουηδικής Ακαδημίας βραβεύτηκε «για το θάρρος και την οξύνοια με την οποία αποκαλύπτει τις ρίζες, τις αποξενώσεις και τους συλλογικούς περιορισμούς της προσωπικής μνήμης».
«Το γεγονός» είναι η πιο πρόσφατη συγγραφική προσπάθειά της, ένα βιβλίο μικρό σε μέγεθος αλλά μεγάλο σε δύναμη και στόχευση, το οποίο μεταφέρθηκε με επιτυχία στη μεγάλη οθόνη αποσπώντας τον Χρυσό Λέοντα στο φεστιβάλ Βενετίας 2021.
Πρόκειται για την καταγραφή του προσωπικού της επώδυνου τραύματος μιας παράνομης άμβλωσης, βιωμένου ως σωματική και συναισθηματική εμπειρία, σε ηλικία 23 ετών, που τη μύησε βάναυσα και βίαια στον κόσμο των ενηλίκων.
Γράφοντάς το με τη χρονική απόσταση πολλών δεκαετιών και έχοντας ως βάση το πρωτόλειο υλικό του ημερολογίου που έγραφε εκείνη την εποχή, επιστρατεύει αναμνήσεις αποσιωπημένες για χρόνια και τη θέλησή της να μεταφέρει κάτι τόσο προσωπικό σε πεδίο συλλογικό και ευρύτερα κοινωνικό.

Το «Γεγονός» είναι ένα κείμενο για τη σύνδεση μνήμης και γραφής, για την τραυματική εμπειρία ενός γεγονότος που ενέχει ζωή και θάνατο μαζί.

Βιβλίων Γη

Το βιβλίο ξεκινά με την αφήγηση μιας επίσκεψης της ώριμης πλέον Ανί σε μονάδα υγείας για τεστ HIV. Ενώ βρίσκεται εκεί, αυτόματα συσχετίζει την αγωνία της για το αποτέλεσμα με εκείνην που είχε όταν όντας φοιτήτρια ήθελε να κάνει έκτρωση στο Παρίσι, πράξη παράνομη για την Γαλλία της δεκαετίας του ’60 -έγινε νόμιμη το 1975- αλλά και ανήθικη και ντροπιαστική.

Η συγγραφέας μάς μεταφέρει πίσω στον Οκτώβριο του 1963, όταν η ίδια σπουδάζει φιλολογία στο Πανεπιστήμιο της Ρουέν και ζει στη φοιτητική εστία.
Μεγαλωμένη σε μια εργατική, έντονα θρησκευόμενη και με βαθιές προκαταλήψεις οικογένεια στη Νορμανδία, όνειρό της είναι να σπουδάσει στο πανεπιστήμιο για να διαφοροποιηθεί κοινωνικά και ταξικά.
Όπως οι περισσότερες νεαρές γυναίκες της εποχής της, η Eρνώ χρησιμοποιεί την επισφαλή μέθοδο «ρυθμού» ως αντισύλληψη. Έχοντας την πρώτη της ολοκληρωμένη σεξουαλική επαφή με έναν φοιτητή πολιτικών επιστημών μένει έγκυος στα τέλη του καλοκαιριού του 1963. Η Ανί δεν αμφιταλαντεύεται ούτε για μία στιγμή και αποφασίζει με κάθε τρόπο να διακόψει την ανεπιθύμητη εγκυμοσύνη, πράγμα διόλου εύκολο στην Γαλλία της εποχής εκείνης. Δε γνωρίζει πού πρέπει να απευθυνθεί, δεν τολμά να ζητήσει βοήθεια από τους γονείς της, ο νεαρός σύντροφός της δε δείχνει το απαιτούμενο ενδιαφέρον, γιατροί διατεθειμένοι να προχωρήσουν στην παράνομη επέμβαση δεν υπάρχουν, οπότε πρέπει να λύσει αυτό το πρόβλημα μόνη της.
Η Ανί πρέπει να βρει κάποιον στα κρυφά που να είναι πρόθυμος να τη βοηθήσει στη διακοπή της κύησης, κάτι που το καταφέρνει μέσω μιας γνωστής της που είχε παρόμοια εμπειρία.

Το κείμενο μάς επικοινωνεί με ιδιαίτερο τρόπο -λίγο απέχει από το να προκαλεί δυσφορία- την προσωπική και οδυνηρή συνειδητοποίηση της κατάστασης από την νεαρή Ανί. Η απομόνωση στην οποία υποβάλλει τον εαυτό της, οι ανεπιθύμητες αλλαγές στο σώμα της τις οποίες βλέπει με άπειρη ματιά και με έλλειψη επίγνωσης, καθώς και η διαχείριση του φόβου σε σχέση με την υγεία της και τον κίνδυνο να χάσει τη ζωή της κατά τη διάρκεια της «μη στείρας» έκτρωσης από κάποια πρακτική νοσηλεύτρια, γίνονται η καθημερινότητά της.
Κατ’ ουσίαν, «Το γεγονός» είναι η αφήγηση των εμπειριών της Ερνώ από την έκτρωση, της προσπάθειάς της να τη φέρει εις πέρας, καθώς και όσων διαδραματίστηκαν κατά τη διάρκεια της επώδυνης διαδικασίας και των ημερών που ακολούθησαν.
Αφηγείται με ένα ειλικρινές, λεπτομερειακό αλλά και ουδέτερο, σχεδόν απαθές ύφος, χωρίς καμμία ηθική ή αξιακή αποτίμηση του συμβάντος, με αμεσότητα και ειλικρίνεια όλες τις λεπτομέρειες, ακόμη και ακατάστατες χρονικά, ενός θέματος ταμπού που παραμένει αμφιλεγόμενο έως τις μέρες μας στις λεγόμενες απελευθερωμένες κοινωνίες.

Ανάμεσα στις σελίδες η Eρνώ αγχώνεται για την αξιοπιστία της μνήμης της και για τα κενά της, αμφισβητεί τα ίδια της τα λόγια, προσπαθώντας να εξηγήσει το πώς και το γιατί προσεγγίζει το θέμα της με αυτόν τον αποστασιοποιημένο τρόπο.
Ένα εξομολογητικό κείμενο, διανθισμένο με τους προβληματισμούς της σχετικά με τη συγγραφή και τη σκοπιμότητά της που είναι να μεταφέρει στους αναγνώστες τις πιθανόν χρήσιμες για αυτούς εμπειρίες της, ώστε να περάσει το μήνυμα από την ατομική στη συλλογική συνείδηση.
Τι προσπαθεί να επιτύχει η συγγραφέας με την ενδοσκόπηση και την ανάκληση αυτής της τραυματικής μνήμης; Μήπως να δώσει μία εξήγηση στο γιατί, βλέποντας κάποια αντικείμενα, ανασύρει εύκολα εικόνες του παρελθόντος και της μνήμης, ενώ αντίθετα κάποια συναισθήματα που ένιωσε τότε δεν της είναι εύκολο να τα θυμηθεί σήμερα;
Μήπως επιθυμεί να κατακτήσει την ακριβή γνώση αυτού που είπε ο Γάλλος σουρεαλιστής εθνογράφος (σύγχρονός της) Μισέλ Λεϊρίς το οποίο κοσμεί την πρώτη σελίδα:

Η διττή επιθυμία μου: το γεγονός να γίνει γραφή και η γραφή να γίνει γεγονός

Μισέλ Λεϊρίς
Βιβλίων Γη

Με μια κοφτερή, καταγγελτική γραφή για τις δυνητικά θανατηφόρες συνέπειες της ποινικοποίησης και ενοχοποίησης της άμβλωσης, μας καταθέτει μία προσωπική και ντροπιαστική εμπειρία, κρυμμένη στο περιθώριο της μνήμης της, κάνοντάς την ένα απελευθερωτικό ανάγνωσμα που όχι, δεν απευθύνεται μόνο σε γυναίκες αναγνώστριες.
Το μήνυμά της δυνατό: Η γονιμότητα και η αναπαραγωγή είναι βαθιά πολιτικά ζητήματα για τις γυναίκες, με την έννοια της αυτοδιάθεσης , της ελεύθερης επιλογής και του δικαιώματος να ορίζουν το σώμα τους.
Δυστυχώς, η επικαιρότητα ξαναφέρνει αυτά τα θέματα στο προσκήνιο κάνοντας βήματα προς τα πίσω… ενώ ελπίδες δίνουν τα γυναικεία κινήματα και οι συλλογικότητες που εξαπλώνονται παγκοσμίως.

… αν δεν αποτολμήσω αυτό το εγχείρημα, θα νιώθω ένοχη ότι αποσιώπησα την πραγματικότητα των γυναικών και αποδέχτηκα έναν κόσμο που τον διέπει η ανδρική κυριαρχία.

Κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μεταίχμιο

Μτφ:  Ρίτα Κολαΐτη

Σχετικά Άρθρα

Ο ιστότοπος προστατεύεται!