Σεμίραμις σημαίνει περιστέρι…

Βιβλίων Γη

Το όνομα Σεμίραμις διαφυλάττει έναν μύθο, έναν θρύλο ανεξάντλητο έως και σήμερα στο άκουσμά του. Ως όνομα κατοχυρώθηκε από τους Έλληνες. Στην πραγματικότητα, αναφέρεται στη Σαμμουραμάτ, τη μυστηριώδη ηγεμόνα του αρχαίου κόσμου. Μέχρι σήμερα, οι αναφορές στο πρόσωπο της μυθικής γυναίκας καλύπτονται από ομιχλώδεις πληροφορίες, αν και κάποια νέα ευρήματα πείθουν τους ιστορικούς για την ύπαρξή της. Το βέβαιο είναι πως η Σαμμουραμάτ ή Σεμίραμις υπήρξε μια γυναίκα που κατάφερε να ανέλθει στα ηγεμονικά αξιώματα και να χαρακτηριστεί από τη σοφία, την πολιτική και στρατιωτική της δράση, σε μια περίοδο -τον 9ο αιώνα π.Χ- όπου οι γυναίκες δε γίνονταν δεκτές σε θέσεις εξουσίας στην Ασσυριακή Αυτοκρατορία και το να υφίσταται μία θηλυκή παρουσία σαν μονάρχης θα ήταν αδιανόητο, εκτός αν είχε αρκετή δύναμη για να το πετύχει.

Σαμμουραμάτ, η Ιστορία

Οι πρώτες αναφορές για τη Σαμμουραμάτ εμφανίζονται κατά τη διάρκεια της βασιλείας του γιου της, μεταξύ 811-783 π.Χ. Μετά από τον θάνατο του βασιλιά άνδρα της και μια εμφύλια διαμάχη εξουσίας και διαδοχής, ο γιός της, Αντάτ Νιραρί III, αν και όχι τόσο νέος ώστε να μην μπορεί να αναλάβει καθήκοντα, τουλάχιστον για μία πενταετία, η Σαμμουραμάτ είναι εκείνη που ασκεί εξουσία και παίρνει αποφάσεις ως αντιβασιλέας.

Αν και οι περισσότερες μαρτυρίες έχουν προφορική προέλευση, η παρουσία και η δράση της αποδεικνύονται από τα αρχαιολογικά ευρήματα. Μία στήλη που βρέθηκε στην περιοχή της Ασσυρίας αναφέρεται στη Σαμμουραμάτ, αν και αυτές οι στήλες είχαν πάντα σχέση μόνο με εξέχοντες άνδρες. Πάνω αναγράφεται το όνομά της με τον τίτλο που μόνο οι βασιλείς χρησιμοποιούσαν.

Στήλη της Sammuramat, βασίλισσα του Shamshi-Adad, Βασιλιά του Σύμπαντος, Βασιλιά της Ασσυρίας, Μητέρα του Adad Nirari, Βασιλιά του Σύμπαντος, Βασιλιά της Ασσυρίας, Κόρη του Shalmaneser, Βασιλιά των τεσσάρων περιοχών του κόσμου.

Βιβλίων Γη

Το τι ακριβώς έκανε η Σαμμουραμάτ κατά τη διάρκεια της βασιλείας της δεν είναι με ακρίβεια γνωστό, αλλά φαίνεται ότι ξεκίνησε μια σειρά από οικοδομικά έργα και μπορεί να ηγήθηκε προσωπικά στρατιωτικές εκστρατείες. Σύμφωνα με τους ιστορικούς ήταν η μοναδική γυναίκα που συνόδευσε τον βασιλιά σύζυγό της σε μία τουλάχιστον πολεμική επιχείρηση, κάτι που το αποδεικνύουν οι επιγραφές στους οβελίσκους του άνδρα της, Σαμσού Αντάτ.

Ανεβαίνοντας στον θρόνο σταθεροποίησε την αυτοκρατορία μετά την εμφύλια διαμάχη που προέκυψε στη διαδοχή  και παρείχε στον γιο της ένα μεγάλο και ασφαλές έθνος. Είναι γνωστό ότι νίκησε τους Μήδους και προσάρτησε την επικράτειά τους, ενώ είχε κατακτήσει τους Αρμένιους και, σύμφωνα με τον Ηρόδοτο, έχτισε τα αναχώματα στη Βαβυλώνα, στον Ευφράτη ποταμό, τα οποία ήταν ακόμη διάσημα στην εποχή του. Ό,τι άλλο έκανε, όμως, μπερδεύτηκε με τους μύθους που την ακολούθησαν στα χρόνια μετά τον θάνατό της.

Οι στρατιωτικές της εκστρατείες και τα οικοδομικά της έργα, καθώς και η ικανή διοίκηση της διακυβέρνησής της, έκαναν τέτοια εντύπωση στους ανθρώπους της εποχής που μεγάλωσε σε ανάστημα ώστε να γίνει διάσημη μεταθανάτια. Ο αρχαίος ιστορικός Στράβων γράφει:

Τα έργα της Σεμίραμις επισημαίνονται σε ολόκληρη σχεδόν την ήπειρο, χωματουργικές εργασίες που φέρουν το όνομά της, τείχη, οχυρά και δρόμοι σαν σκάλες πάνω από βουνά, κανάλια, υδραγωγεία και γέφυρες.

Οι ίδιες μαρτυρίες υπάρχουν από τον Ηρόδοτο και τον Διόδωρο. Παρ’ όλα αυτά, οι μεταγενέστεροι ιστορικοί διατηρούν τις επιφυλάξεις τους αν η Σαμμουραμάτ είναι το ίδιο πρόσωπο με αυτό που έγινε μύθος, δηλαδή της Σεμιραμίδος. Φαίνεται ξεκάθαρα, ωστόσο, λόγω των ομοιοτήτων και των ταυτίσεων στις αρχαίες ιστορίες μεταξύ μιας Ασσύριας βασίλισσας που κατέκτησε τους Μήδους και τους Αρμένιους και της Σεμίραμις ως Ασσύριας πολεμίστριας-βασίλισσας, ότι ο μύθος που αναπτύχθηκε από τα επιτεύγματα μιας πραγματικής ιστορικής γυναίκας αναφέρονται στο ίδιο πρόσωπο.

Στο έργο του Πλούταρχου, Ρήσεις Βασιλέων και διοικητών (Regum et Imperatorum Apophthegmata) αναφέρεται ένα περιστατικό. «Η Σεμίραμις έχτισε ένα μνημείο για τον εαυτό της, με την εξής επιγραφή: ”Όποιος βασιλιάς θέλει θησαυρό, αν ανοίξει αυτόν τον τάφο, μπορεί και να μείνει ικανοποιημένος”. Ο Δαρείος, λοιπόν, ανοίγοντάς το δε βρήκε θησαυρό, αλλά μια άλλη επιγραφή αυτού του είδους: ”Αν δεν ήσουν πονηρός άνθρωπος και με ακόρεστη φιλαρέσκεια, δε θα ενοχλούσες τα αρχοντικά των νεκρών”».

Βιβλίων Γη

Σεμίραμις, ο μύθος

Η Σεμίραμις κατέχει έναν από τους πιο γοητευτικούς και μακροβιότερους θρύλους. Φαίνεται πως οι Έλληνες ήταν εκείνοι που πρώτοι θαύμασαν και εντυπωσιάστηκαν από τη βασίλισσα της Συρίας. Για την εποχή της, άλλωστε, υπήρξε πρωτοπόρος και η φήμη της δεν άφησε αδιάφορους εκείνους που δημιούργησαν τον μύθο πίσω από το όνομά της. Στα μάτια όλων ήταν κάτι σαν ημίθεα, πράγμα που σημαίνει πως εύκολα δημιουργείται ένας θρύλος πίσω από μια γυναικεία παρουσία δυναμική, απόκοσμη και μακρινή.

Η κύρια πηγή γνώσης και αναφοράς είναι ο Διόδωρος ο Σικελός, ο οποίος επικαλείται στα γραπτά του τον Κτησία (5ος αι. π.Χ) που έχει ήδη μνημονεύσει τη Σαμμουραμάτ. Το Σεμίραμις είναι το ελληνικό όνομα που αντιστοιχεί στο ασσυριακό. Σύμφωνα, λοιπόν, με τον θρύλο, η Σεμίραμις γεννιέται μετά από την ένωση ενός Σύριου θνητού και της Δερκετώς -αυτό το όνομα δίνει ο Κτησίας- μία θεότητα των Σύριων που είναι γοργόνα και οι ίδιοι αποκαλούν Αταργάτη. Η Αφροδίτη είναι εκείνη που καταριέται τη Δερκετώ να ερωτευθεί θνητό και να μείνει έγκυος από αυτόν. Αργότερα τον σκοτώνει και από την ντροπή της ρίχνεται σε μια λίμνη και πεθαίνει και η ίδια. Μάλιστα, οι Σύριοι, λέγεται, δεν έτρωγαν ψάρια προκειμένου να τιμήσουν την Αταργάτη. Η Σεμίραμις μένει μόνη και τη μεγαλώνουν περιστέρια. Άλλωστε, σύμφωνα με τον Διόδωρο, Σεμίραμις σημαίνει περιστέρι. Τη ζεσταίνουν κάτω από τις φτερούγες τους και τη μεγαλώνουν ταΐζοντάς τη στο στόμα. Ένας βοσκός τη βρίσκει και θα την πάρει μαζί του για να τη μεγαλώσει.

Το γεγονός ότι στη Μεσοποταμία λατρευόταν η Ιστάρ, όπως και η πληροφορία πως αρκετές γυναίκες σκότωναν τους συζύγους τους, έχει οδηγήσει σε σκέψεις πως η Σεμίραμις ήταν η ίδια η Ιστάρ ή η Αστάρτη. Με δεδομένο πως η μητέρα της, αλλά και η ίδια σκοτώνουν τους άνδρες τους, ενώ προς το τέλος της ζωής της αφιερώνεται στον ναό της Ιστάρ, ίσως να αποτελεί και την έμπνευση για τον μύθο που δημιουργήθηκε γύρω από το πρόσωπό της.

Βιβλίων Γη

Σε όσους θρύλους αναφέρονται στη Σεμίραμις, σύζυγός της είναι ο Νίνους, ιδρυτής της Νινευή αλλά και της ασσυριακής αυτοκρατορίας. Η Σεμίραμις είναι ήδη παντρεμένη με έναν στρατηγό, τον Όννες, και έχει αποκτήσει δύο παιδιά μαζί του. Όταν έρχεται μήνυμα από τον σύζυγό της να πάει κοντά του, εκείνη το λαμβάνει σαν μήνυμα για βοήθεια, δεδομένου πως οι γυναίκες της Μεσοποταμίας είναι δεινές πολεμίστριες. Λέγεται πως για να κρύψει το φύλο της εφεύρει μια ενδυμασία που μοιάζει με το σημερινό παντελόνι, ένα ένδυμα που θα χρησιμοποιήσουν αργότερα οι Πέρσες και οι Μήδοι. Η τόλμη και η δύναμη της πολεμίστριας θα φέρει τη νίκη στο στρατόπεδο του Νίνου, ο οποίος θα ζητήσει τη γυναίκα του Όννες στο πλευρό του. Ο Όννες αρνείται και ο Νίνους απειλεί να τον τυφλώσει. Έτσι εκείνος κρεμιέται και η Σεμίραμις γίνεται ζευγάρι με τον Νίνους.

Και επειδή οι άλλες ιδιότητες της Σεμίραμις ήταν σύμφωνες με την ομορφιά του προσώπου της, αποδείχτηκε ότι ο άντρας της υποδουλώθηκε εντελώς από αυτήν, και αφού δεν θα έκανε τίποτα χωρίς τη συμβουλή της, ευημερούσε σε όλα. 

Διόδωρος, ο Σικελός

Συνεχίζοντας ο Διόδωρος, αφηγείται πως ο Νίνους είναι γέρος και πεθαίνει γρήγορα, αφήνοντας στον θρόνο τη Σεμίραμις. Η βασίλισσα πλέον στήνει τύμβους παντού, τιμώντας το δικό της όνομα και πιστώνεται τις νίκες στις περισσότερες μάχες που έχουν δοθεί. Προσπαθώντας να ξεπεράσει τον ιδρυτή της Νινευή, Νίνους, δημιουργεί τη Βαβυλώνα και, σύμφωνα με τον Διόδωρο, είναι εκείνη που φτιάχνει και τους διάσημους Κρεμαστούς Κήπους της. Θάβει ζωντανούς τους εραστές της και στους τύμβους τους αναφέρει το όνομά της. Δύο από τις μεγαλύτερες εκστρατείες που έχει κάνει είναι εναντίον των Αρμενίων και στην Ινδία, συσχετίζοντας την πολεμική της δράση με αυτή του Μ. Αλεξάνδρου, ο οποίος είναι και ο βασικός παράγοντας να αποτύχει το εγχείρημά της.

Η Σεμίραμις, σύμφωνα με τον θρύλο, πεθαίνει μόνη της, σκοτώνοντας όλους τους εραστές της, με τον φόβο μη χάσει τον θρόνο της.

Βιβλίων Γη

Η Σεμίραμις στην Τέχνη

Η Σεμίραμις θα αποτελεί πάντα μία θρυλική προσωπικότητα, που κανένας δε θα μπορεί να ξέρει την πραγματική της εικόνα και ζωή. Δεν έπαψε ποτέ, όμως, να εμπνέει στην Τέχνη σπουδαίους δημιουργούς. Ο Δάντης θα της δώσει ρόλο στο εμβληματικό του έργο, στη Θεία Κωμωδία, στο πρώτο μέρος, στην Κόλαση, όπου θα προκαλεί με τα θέλγητρά της. Ο Βολταίρος θα γράψει το δράμα «Σεμίραμις», το 1748, ενώ, ο Ροσίνι θα δημιουργήσει την ομώνυμη όπερα, πάνω στο έργο του Βολταίρου. Ο Τσέζαρε Σακτζί θα φιλοτεχνήσει τη Σεμίραμις, Βασίλισσα της Βαβυλώνας, το 1905.

Η γοητεία της θα μείνει αναλλοίωτη στο πέρασμα των αιώνων, θα συνδεθεί με μύθους, θρύλους, αλήθειες και ιστορικά γεγονότα και θα παραμείνει στη φαντασία ή στην πραγματικότητα ως μία μαχήτρια, σοφή, γεμάτη δύναμη και ερωτισμό γυναίκα, με αρετές και πάθη. Θεϊκή ή γήινη, προκαλώντας πάντα μυστήριο και ερωτισμό όσα χρόνια κι αν περάσουν.

Σχετικές δημοσιεύσεις